Windows 10 in 2018: updates en dalen

Het marktdominante pc-besturingssysteem van Microsoft is sinds enige tijd gratis. Tenminste, voor eindgebruikers die vanaf Windows 7 of 8.1 zijn ge-upgrade naar versie 10. In de OS-telling is het getal 9 overgeslagen, wat volgens berichten zou zijn ingegeven om problemen te vermijden met legacy-code die checkt op 9x-compatibiliteit (wat het antieke Windows 95 en 98 maar ook ME betreft).

Update versus upgrade

Voor computerfabrikanten en voor zakelijke gebruikers is nog gewoon een betaalde licentie vereist. Maar draait een computer eenmaal Windows 10 dan vallen updates van dat OS onder de lopende gebruiksconstuctie. Voor grootzakelijke gebruikers valt het dus onder het lopende licentiecontract en voor kleinzakelijke gebruikers plus consumenten is het gewoon een gratis upgrade.

De nuance zit in update versus upgrade. Windows 10 krijgt maandelijks - en in geval van nood ook tussendoor - updates die bugs fixen en kwetsbaarheden afdekken. Daarnaast krijgt het besturingssysteem halfjaarlijks een grote verbouwing. Microsoft noemt dit ook updates, maar daarin brengt het nieuwe functionaliteit brengt die soms flinke veranderingen geeft. Wat vroeger dus een upgrade naar een nieuwe Windows-versie zou zijn.

Agile ontwikkelen

De Windows-maker is hiermee overgegaan op een versneld releasetempo. Enerzijds kan Microsoft daarmee sneller vernieuwingen uitbrengen, en loopt het minder risico van lange ontwikkeltrajecten die na oplevering achter wensen en vereisten van de markt aanlopen. Het debacle met Windows Vista is daar een bekend voorbeeld van.
Anderzijds kan Microsoft vernieuwingen in kleinere ‘porties’ uitbrengen, en bij uitlopend ontwikkelwerk het simpelweg doorschuiven naar de volgende release. Die ligt dan niet enkele jaren in de toekomst, maar slechts een half jaartje. Bovendien zijn fouten zo sneller te fixen. Tot zover de theorie van dit agile ontwikkelen voor en door Microsoft. De praktijk blijkt weerbarstig.

Mis in lente en herfst 2018

Zowel de lengte-update als ook de herfst-update van dit jaar hebben roet in het eten gegooid. Zowel voor Microsoft zelf als voor Windows-gebruikers. Formeel heeft het bedrijf een openbaar testprogramma, waarvoor gebruikers zichzelf kunnen aanmelden. In de regel zijn dit dan technisch onderlegde gebruiker; de zogeheten Windows Insiders.

Aan hun de schone taak om bèta-releases, zogeheten Insider Previews, van aankomende WIndows 10-updates te testen. Naast ingebouwde telemetrietools waarmee Microsoft het draaien van Windows 10 monitort, kunnen Insiders ook feedback leveren en bugs melden. Zodat Microsofts ontwikkelaars hier prioriteit aan kunnen toekennen om bevindingen en bugs dan te adresseren.

Half rijp

De lente-update van begin 2018, getooid met de releasenummering 1803 (voor 2018, derde maand), is na een kleine vertraging in april nog uitgekomen. En toen bleek 1803 toch niet helemaal rijp te zijn. Naast diverse vernieuwingen bracht de april-update ook ongewenste bijwerkingen. Zoals crashes van Google’s veel gebruikte browser Chrome en van Microsofts eigen spraakassistent Cortana.

Ernstiger was de vervolgens ontdekte bug die resulteerde in een onklaar gemaakte Windows-installatie. Een antiviruspakket van Avast werd gezien als 'verdachte' qua oorzaak van dit upgradeprobleem, maar enkele dagen later bleek dit probleem breder te zijn. Meerdere bugfixes later, in het maandelijkse stramien van de kleinere updates, wist Microsoft in juni te stellen dat de April Update van dit jaar rijp was voor bedrijfsgebruik. Om vervolgens na de patchronde van juli te stellen dat deze lente-release nu echt bedrijfsrijp is.

Terwijl gebruikers en beheerders zich op upgraden en eventueel ook testen stortten, ging Microsoft druk door met developen. Immers, de herfst naderde alweer en daarmee de volgende grote update voor Windows 10. Daarin ging de klassieke en basale tekstverwerkter Kladblok een opfrisser krijgen, net als de opdrachtprompt van het besturingssysteem. Naast nog andere verbeteringen en vernieuwingen, veelal onder de motorkap.

Half rot?

Alleen lijkt Microsoft toch teveel hooi op zijn vork te hebben genomen. Vóór het uitbrengen van de herfst-update gaf het bedrijf al de waarschuwing af dat pc’s wel voldoende vrije opslagruimte moeten hebben. Klinkt als een open deur (en voorzienbaar probleem): bij onvoldoende schijfruimte kan een update niet worden uitgevoerd.

Helaas bleek dat Windows 10 de update dan toch probeert door te voeren, wat resulteert in een onbruikbare computer. Dit door Microsoft voorziene onheil was echter het tipje van de ijsberg, waar de October 2018 Update in volle vaart op af stevende. Het upgradeprobleem van Windows 10 was te vermijden of te fixen, maar vervolgens staken zwaardere problemen de kop op.

Na installatie van de herfst-update waren sommige gebruikers hun data kwijt. Dit waren geen Windows Insiders, die bewust een bèta-release draaien, met alle risico’s van dien. Nee, dit waren gewone gebruikers die de officieel uitgebrachte oktober-release van hun besturingssysteem hadden gedownload en geïnstalleerd.

Bugs, fixes, meer bugs, meer fixes

Microsoft spoorde de oorzaak op en kwam met een fix, maar de vroege vogels zijn daarna op méér bugs gestuit. Zoals een niet automatisch optredende bug die echter ook het spook van dataverlies bracht. Microsoft heeft dan ook de distributie van de October 2018 Update gestaakt, en de ISO-download gauw weer offline gehaald. Totdat de ontdekte bugs gefixt waren.

Gevolg: de oktober-update die in september was afgerond (getuige de releasenummering: 1809) schoof door naar november. De veelbelovende verbeteringen, waaronder meer Linux-liefde van Microsoft, lieten dus nog even op zich wachten. Toen daarna mid-november de oktober-update opnieuw klaar stond, braken er geen goede tijden aan.

Vers ontdekte bugs zaten VPN-clientsoftware dwars, saboteerden securitysoftware, nekten netwerkshares, interrumpeerden iCloud-synchronisatie, en gaven conflicten met Intel-drivers. Plus ondermijning van default instellingen voor Win32-apps, waaronder ook Windows ingebouwde Kladblok.

Én vervolgens blauwe schermen op Microsofts eigen Surface Book-laptop, waarbij deze vastlopers toch minder exclusief bleken: ook non-Microsoft pc’s konden crashen door een cumulatieve update voor de oktober-update. Dit resulteerde in een allengs langere blacklist die Microsoft bijhield om installatie van de geplaagde grote update tijdelijk te blokkeren op bepaalde pc-configuraties.

Lente in aantocht

Diverse fixes later heeft Microsoft de geplaagde herfstverbouwing van Windows 10 breed in de distributie gegooid. Hoewel, nog niet voor iedereen. De vrije beschikbaarheid via Windows Update is vlak voor de kerstdagen ingezet voor iedereen die zijn of haar computer op updates laat controleren door dit aan te klikken in de Systeeminstellingen. Windows 10 1809 is rijp, voor geavanceerde gebruikers, verklaart Microsoft.

Officieel is het nog niet bekend wanneer de softwaremaker overgaat tot de automatische download en installatie van de oktober-update. Berichten duiken nu net op dat dit nu gaat beginnen. Gebruikers krijgen dan een venster voorgeschoteld waarin de grote feature-update wordt aangekondigd. Deze kan dan gelijk geïnstalleerd worden, of toch nog even worden uitgesteld. Ondertussen nadert de lente, op de kalender én in het releaseritme van Windows 10.