Hoe gebruik je AI zonder menselijke denkvaardigheid te verliezen?
- Te veel AI-gebruik kan menselijke denkvaardigheden verzwakken.
- Managers moeten niet alleen kijken naar efficiëntie en rendement, maar ook naar het behoud van menselijke capaciteiten.
- Gebruik AI als sparringpartner, niet als antwoordmachine.
© Shutterstock
Automatisch de routeplanner aanzetten zodra je instapt, tast op termijn je eigen oriëntatievermogen aan. Het effect van rekenmachines op hoofdrekenen was vergelijkbaar. Ruben Molenaars vreest dat generatieve AI diezelfde weg inslaat. Het is aan managers om daar iets tegen te doen, zegt hij.
Ruben Molenaars gelooft stellig in een AI-powered future, hij is geen AI-scepticus. Het gaat erom hoe we AI gaan inzetten, zegt hij. ‘AI kan fantastische dingen doen, als wij de juiste keuzes maken. We moeten AI als sparringpartner gebruiken, zodat je beter gaat nadenken. Maar ChatGPT en Claude zijn ontworpen om je afhankelijk te maken. Ze vragen steeds of ze nog iets voor je kunnen doen.’ Molenaars studeert Brain & Cognition in Society aan de UvA en pleit al langer voor bewuster AI-gebruik. Vanavond geeft hij over dit onderwerp een lezing in de AI Salon Groningen.
‘AI weet het niet beter’
Molenaars adviseert AI niet direct als antwoordmachine in te zetten. ‘Niet onbevooroordeeld allerlei vragen afvuren op dat systeem, maar eerst zelf nadenken wat je zou willen bereiken en hoe je dat het beste kunt uitvragen.’ Daarbij moeten we vooral niet te diep onder de indruk raken van de snelheid en de stelligheid waarmee AI-modellen hun antwoorden geven. ‘Ze weten niet alles beter dan wij, al zou je dat soms bijna gaan denken’, zegt hij. ‘Blijf kritisch, blijf het model bevragen en check alles wat je kunt checken. Het risico op hallucineren is onverminderd groot.’
Gerelateerde artikelen
Train het brein
Het grootste risico van AI zijn we zelf. Als we te veel op de technologie vertrouwen, verliezen we onze eigen denkvaardigheid. ‘Het brein is een spier’, aldus Molenaars. ‘Hoe minder je je brein prikkelt, hoe minder het werkt. En AI kan van A tot Z een cognitief traject doorlopen, dus de verleiding is groot.’
Stratenboek
Hij vergelijkt werken met AI met navigatiesystemen. Uit onderzoek is gebleken dat mensen minder goed zijn gaan navigeren doordat ze vertrouwen op routeplanners. Twintigers die met het een kaart of het 1000-stratenboek op weg worden gestuurd, zullen met de grootste moeite hun bestemming bereiken, zegt Molenaars. ‘Door AI word je cognitief luier. Processen gaan dan wel sneller, maar hoe zit het met de kwaliteit? Daar moeten bedrijven zich bewust van worden. McKinsey toonde aan dat er een capability-gap ontstaat, die steeds groter wordt. AI wordt steeds beter, medewerkers kunnen dat niet bijbenen. Hoe blijf je scherp genoeg als mens om goed met AI samen te werken, dat is de vraag.’
Praktisch: meeting zonder AI
Gebruik AI eens bewust niet, adviseert Molenaars. ‘AI-vrije meetings, bijvoorbeeld. Zelf de hoofdpunten samenvatten houdt je eigen denkvermogen getraind. De menselijke touch, menselijke capaciteiten, zijn te belangrijk om ze te laten verdwijnen. Management dat stuurt op de ROI van alle AI-investeringen, zou zich daar bewust van moeten maken. Ik zie dat organisaties daar langzamerhand mee aan de slag zijn.’
Verantwoording afleggen
Molenaars begon na zijn studie een startup, YourMindr. Het is een plug-in op AI-systemen, die meekijkt of de AI ondersteunend aan eigen denkwerk wordt gebruikt, en niet als vervanging. ‘De plug-in stuurt bij, zodat AI wordt gebruikt om het eigen denken te stimuleren. Hij past antwoorden aan naar wat je nodig hebt om actief betrokken te blijven. Dat betekent vragen stellen bij een passieve input, denkrichtingen meegeven.’
Gebruikers kunnen een rapport uitdraaien over hun AI-gebruik, dat kan dienen als verantwoording voor het AI-gebruik, bijvoorbeeld als bijlage bij onderzoeken. Molenaars: ‘Niemand hoeft zich te generen dat hij met AI werkt, als je maar bewust bent hoe je het inzet.’
Reacties
Om een reactie achter te laten is een account vereist.
Inloggen Word abonnee