AI verandert niet alleen ons werk, maar vooral ons handelen

Het AI-debat gaat opvallend vaak over efficiëntie. Sneller werken. Slimmer analyseren. Minder handmatig werk. Logisch, want de belofte is groot. Maar ondertussen schuift een fundamentelere vraag naar de achtergrond: wat gebeurt er met ons handelen?

Danny Greefhorst Meer van deze auteur

Hannah Arendt maakt een bruikbaar onderscheid tussen arbeid, werk en handelen. Vooral dat laatste is relevant voor informatieprofessionals. Handelen gaat over oordelen in context. Over verantwoordelijkheid nemen in een gedeelde wereld. En dat oordeel ook kunnen uitleggen. Precies dat staat onder druk.

AI schrijft teksten, geeft adviezen en vat informatie samen. Het doet steeds vaker een voorstel dat direct bruikbaar lijkt. Dat maakt werk sneller en eenvoudiger. Maar het verandert ook de rol van de professional, die rol verschuift langzaam van adviseur naar degene die vooral beoordeelt wat een systeem al heeft voorgesteld. Dat lijkt een subtiel verschil, maar het is fundamenteel.

De vraag verschuift van ‘Wat vinden wij hier zelf van?’ naar ‘Klopt dit advies van het systeem?’ Niet meer primair bij de mens, maar in eerste instantie in de uitkomst van een model.

In mijn boek Kritisch denken over digitalisering betoog ik dat digitalisering niet alleen vraagt om adoptie, maar vooral om reflectie. Niet alles wat geautomatiseerd kan worden, moet je zonder nadenken overnemen.

Informatieprofessionals hebben juist iets wat AI niet heeft: context, ervaring en verbinding met de praktijk. Zij kunnen wegen wat in een specifieke situatie passend, zinvol en verantwoord is. Dat is geen technische berekening, maar een vorm van professioneel oordeel.

Toch ontstaat er gemakkelijk een reflex om het systeem te volgen. Daarmee verdwijnt langzaam het gesprek over waarom iets een goed besluit is. Het probleem is niet dat AI beslissingen overneemt — het is dat wij zelf minder vaak nog echt de moeite nemen om te beslissen. Dat we het risico lopen om terug te vallen in een puur arbeidsmatig en consumptief bestaan. 

De uitdaging is daarom helder: niet alleen AI gebruiken, maar het eigen handelingsvermogen bewaken. Het oordeel niet uitbesteden aan systemen. AI kan veel werk versnellen, maar het kan geen verantwoordelijkheid dragen.

Precies daar zit de kern van professioneel handelen.