VS verdenkt ASML van schending exportregels naar China

In een serie recente bijeenkomsten heeft Lutnick tegenover het senior management van ASML de zorg uitgesproken dat een van de meest geavanceerde EUV-lithografiemachines van het bedrijf mogelijk China heeft bereikt. Als dat zo is, is dat in strijd met de Amerikaans geleide exportbeperkingen, want de export van dat soort systemen naar China is al sinds de eerste Trump-regering verboden.

Geen denken aan

ASML wijst de beschuldiging van de hand. Tegenover Reuters verklaarde het bedrijf dat het nooit een EUV-machine naar China heeft verscheept, en dat ook geen componenten, modules of onderdelen die specifiek voor EUV-systemen zijn ontwikkeld, zijn geleverd. Een stellige ontkenning: ASML sluit niet alleen complete systemen uit, maar weet ook zeker dat er geen losse onderdelen voor EUV naar China zijn geëxporteerd.

Een EUV-systeem weegt ongeveer 180 ton, zo schrijft de Duitse techwebsite Igor’s Lab, bestaat uit circa 100.000 losse onderdelen en heeft voor transport zo'n veertig vrachtcontainers, drie vrachtvliegtuigen en twintig vrachtwagens nodig. Zo’n export-operatie zou dus, in theorie, een aanzienlijk logistiek en administratief spoor achterlaten, een argument dat ASML en sympathisanten aanvoeren om de beschuldiging als onwaarschijnlijk weg te zetten.

Nederlandse reactie: ‘Hier gaan we zelf over’

Minister Sjoerd Sjoerdsma (Buitenlandse Handel, D66) was na overleg in Washington [link: https://nos.nl/artikel/2619961-sjoerdsma-verdedigt-asml-in-washington-hopen-dat-de-amerikanen-luisteren] duidelijk ongelukkig met de Amerikaanse bemoeienis. ‘Exportcontrole werkt gewoon het beste als landen samenwerken uit overtuiging en niet als beleid over de grenzen wordt opgelegd’, zei hij. Sjoerdsma groeide op in de Brainportregio, het technologische hart rond Eindhoven en Veldhoven waar ASML een van de grootste werkgevers is.

In het Amerikaanse Congres ligt een conceptwetsvoorstel, de zogeheten Match Act, dat de export van chiptechnologie vanuit partnerlanden naar China verder zou beperken. Bovendien maakt die Match Act ook onderhoud aan reeds geleverde machines in China onmogelijk. Wat Sjoerdsma vooral stoort: het wetsvoorstel impliceert dat de Verenigde Staten alsnog maatregelen aan Nederland kunnen opleggen als Washington er met bondgenoten niet uitkomt.

Gevolgen voor de markt

Door de onrust daalde het aandeel ASML op enig moment 7,9% tot $1.776,18, onder druk van het escalerende conflict met de Amerikaanse autoriteiten. Een belangrijke factor is het economisch belang van de Chinese markt voor ASML: het wetsvoorstel dat alle verzendingen van deep ultraviolet-apparatuur naar China zou verbieden, raakt ongeveer 20% van de omzet van het bedrijf in 2026. Ondanks dat het aandeel van China in de omzet is gekrompen van ongeveer een derde naar een vijfde, blijft het land de grootste afzonderlijke afzetmarkt van ASML.

EUV versus DUV: een belangrijk onderscheid

Voor een goed begrip van de discussie is het onderscheid tussen EUV- en DUV-systemen cruciaal, want dat wordt in het politieke debat regelmatig op een hoop gegooid. ASML heeft door de jaren heen wel DUV-lithografiesystemen aan China geleverd, die met dieper ultraviolet licht werken en in talloze halfgeleiderprocessen worden gebruikt. EUV werkt daarentegen met licht van 13,5 nanometer en maakt bijzonder kleine structuren mogelijk voor de meest geavanceerde logica-chips. ASML is momenteel de enige leverancier van commerciële EUV-systemen voor massaproductie, en deze zijn nooit vrijgegeven voor Chinese klanten. De aanwezigheid van (oudere) ASML-technologie in Chinese fabrieken betekent dus niet automatisch dat er ook EUV-hardware aanwezig is.

Vooruitblik

Met de Match Act (afkorting voor Multilateral Alignment of Technology Controls on Hardware) nog in behandeling bij het Amerikaanse Congres en de politieke verhoudingen tussen Den Haag en Washington op scherp, blijft de vraag hoeveel ruimte ASML straks nog heeft om aan Chinese klanten te leveren of bestaande machines te onderhouden.