Coalitieakkoord: CIO krijgt meer sturing én verantwoordelijkheid

Het coalitieakkoord van D66, CDA en VVD dat vrijdag werd gepubliceerd bevat veel aandacht voor digitalisering, in tegenstelling tot vergelijkbare akkoorden bij eerdere kabinetsformaties. De roep uit de samenleving om de afhankelijkheid van buitenlandse cloud- en dataleveranciers en grote IT-spelers af te bouwen, is niet onopgemerkt gebleven bij de formerende partijen. De overheid kiest expliciet voor het streven naar digitale autonomie en aanbestedingen. De drie partijen willen dat digitale aanbestedingen worden gestandaardiseerd en gestuurd op de keuze voor soevereiniteit. Nieuwe opdrachten voor de levering van IT-diensten worden bovendien gecontroleerd op naleving van security-by-design en zero-trust, en de voorkeur gaat uit naar het gebruik van open source.

Nieuwe dienst kan kwaliteitskeuzes afdwingen

Een op te richten Nederlandse Digitale Dienst (NDD) met uitgebreide bevoegdheden gaat kwaliteitsstandaarden opstellen en zorgen dat er goede ontwerpkeuzes worden gemaakt. Eerdere instanties die waakten over de kwaliteit van overheids-IT-projecten, zoals het Bureau ICT-toetsing en het Forum Standaardisatie, hadden vooral een coördinerende rol. De NDD krijgt ‘doorzettingsmacht’, zoals in het coalitieakkoord wordt omschreven, dus de bevoegdheid om standaarden verplicht te stellen en mandaat om keuzes af te dwingen.

De coalitiepartners willen ook dat er haast gemaakt wordt met de implementatie van de NIS2-richtlijn voor vitale sectoren, door toezichthouders aan te wijzen die sanctiebevoegdheden krijgen. De verplichtingen ten aanzien van onder meer risicobeheer, incidentdetectie en -respons, en beveiliging van de toeleveringsketen, gelden bijvoorbeeld voor de organisaties betrokken bij energie, vervoer, gezondheid, drinkwater, digitale infrastructuur, financiële markten en overheid. Bestuurders van de betrokken organisaties kunnen persoonlijk aansprakelijk worden gesteld voor ernstige nalatigheid.

Aandacht voor AI én de mens

Een verantwoorde inzet van AI en data wordt een prioriteit in het beleid. De overheid gaat in de plannen sturen op kennisontwikkeling, AI-standaarden en opschaling van toepassingen. Overheidsdiensten moeten verder beter digitaal toegankelijk zijn. De coalitiepartners hebben daarbij gekeken naar de aanpak in Estland, dat al jaren vooruitstrevend is in digitale overheidsdienstverlening. Daarnaast moeten de diensten ook beschikbaar blijven via fysieke loketten en de telefoon.

In het coalitieakkoord is verder aandacht voor versterking van de IT-kennis en -vaardigheden binnen de overheid. De inhuur van extern IT-personeel wordt beperkt tot maximaal 10 procent van de personele uitgaven. Dat is nu 15,4 procent. Bovendien komt er een concurrerend salarispad voor IT-specialisten en meer aandacht voor gerichte scholing in AI en andere digitale technologieën.

De Dutch Data Center Association laat in een reactie weten tevreden te zijn dat de partijen in het coalitieakkoord erkennen dat digitalisering en kunstmatige intelligentie essentieel zijn voor innovatie, economische groei, het aanpakken van de krappe arbeidsmarkt en onze toekomstige welvaart. Stijn Grove, directeur Dutch Data Center Association: “Het is positief dat er concrete stappen worden gezet. Goed om te zien dat het belang en de groei van datacenters en digitale infrastructuur expliciet aandacht krijgen, uitgebreider dan in eerdere akkoorden. Digitale infrastructuur staat duidelijk hoger op de agenda, en dat stemt ons optimistisch.”