‘Nederland is afhankelijk van Amerikaanse aanbieders voor de meest geavanceerde AI’

De expertrestrictie die werd opgelegd aan Anthropic was niet bij het kabinet aangekondigd, laat staatssecretaris Willemijn Aerdts weten in de beantwoording van de vragen van kamerleden Oualhadj en El Boujdaini. Dat Mythos en Fable plots uit de lucht werden gehaald, maakt duidelijk hoe afhankelijk Nederland is van geavanceerde AI-modellen uit Amerika, en van de wispelturige Amerikaanse regering.

Redactie AG Connect Meer van deze auteur

portret van Willemijn Aerdts — © ANP - Hollandse Hoogte - Dijkstra bv

Op 12 juni 2026 schakelde Anthropic, na een Amerikaans exportverbod, de modellen Fable 5 en Mythos 5 wereldwijd uit voor niet-Amerikaanse gebruikers. Het exportverbod werd opgelegd door het Amerikaanse ministerie van Handel, omdat de nieuwe modellen met een paar kunstgrepen konden worden ingezet om cyberaanvallen uit te voeren. Kamerleden Oualhadj en El Boujdaini stelden over het exportverbod en de gevolgen ervan Kamervragen, omdat het incident volgens hen blootlegt hoe afhankelijk Nederland (en Europa) zijn van Amerikaanse aanbieders van AI. Ze maken zich zorgen dat de toegang ‘aantoonbaar als geopolitiek drukmiddel kan worden in- en uitgeschakeld’.

Rapporten

Dat is de staatssecretaris met de vragenstellers eens, schrijft ze: ‘Nederland is afhankelijk van Amerikaanse aanbieders voor de meest geavanceerde AI. Het feit dat het kabinet heeft vastgelegd dat AI-modellen belangrijk zijn, zoals in de Internationale AI Strategie en de Internationale Veiligheidsstrategie, onderstreept de urgentie. Ook wordt nu gewerkt aan een Industrieprogramma Digitale Diensten en AI.

In een antwoord op een andere vraag, staat: ‘Het kabinet onderkent dat Europa momenteel een achterstand heeft ten opzichte van de Verenigde Staten op het gebied van AI-rekencapaciteit en private investeringen in AI.’

Onduidelijke markt

De minister was vooraf niet op de hoogte was gesteld van het exportverbod. Ze nuanceert de directe economische schade daarvan, omdat dat op 30 juni alweer werd opgeheven. ‘Tegelijkertijd is onduidelijk hoe de markt voor AI-modellen (en daarop gebaseerde toepassingen) zich zal ontwikkelen’, schrijft ze. ‘De impact van vergelijkbare besluiten in de toekomst kan dus mogelijk anders zijn.’

NADI

De staatssecretaris verwijst naar lopende initiatieven, zoals de verkenningen rondom NADI (Nederlands AI Safety Institute), de oprichting van een AI-fabriek in Groningen, en EuroHPC, het initiatief van de Europese Unie om Europese rekenkracht op te bouwen. Op de beslissing om niet mee te doen aan de Europese aanbesteding voor rekencapaciteit, wil ze niet terugkomen. Ze is ‘onverminderd voorstander van AI-gigafabrieken die volledig door de markt worden gefinancierd, waarbij voor het kabinet een taak ligt om de randvoorwaarden te versterken.’