Niet harder rennen, maar innovatief werken
- Innovatie begint met nieuwsgierigheid, flexibel denken en moed.
- Betrek medewerkers van alle niveaus bij het bedenken van oplossingen.
- Managers moeten hun controledrang herkennen en ruimte geven aan experimenten en nieuwe ideeën.
© Shutterstock
Innovatie in een bedrijf begint niet met hackathons, innovatielabs of zitzakken in de lounge, maar tussen de oren. Simone Ritter en Wendy Kwaks schreven het boek Innovatiemindset, om managers en teams te helpen op een slimme manier vernieuwend te werken.
Van IT-professionals wordt verwacht dat ze de organisatie vertellen hoe ze wendbaarder moeten worden, en daar collega’s in meenemen, terwijl de meeste IT’ers geen veranderdeskundigen zijn. “Tegelijkertijd moet alles sneller, maar moet het ook volgens de regels van aanbestedingen verlopen. Dan kijkt na driekwart jaar iedereen naar IT waarom het niet sneller gaat”, zegt Wendy Kwaks. Ze werkte jaren voor Defensie, waar ze leidinggaf aan een groot veranderinitiatief. Daarvoor werd ze in 2021 uitgeroepen tot Ambtenaar van het Jaar. Inmiddels werkt ze als zelfstandig transformatieadviseur.
Haar co-auteur Simone Ritter is universitair hoofddocent innovatie aan de Radboud Universiteit en deed uitvoerig onderzoek naar de psychologie van creativiteit. Daarnaast helpt ze met haar eigen bedrijf organisaties bij innovatie en verandering. Direct na haar promotie werd al gevraagd of ze een boek wilde schrijven over haar inzichten, maar dat aanbod sloeg ze af: ze voelde zich er niet klaar voor. Maar nu, vijftien jaar later, ligt er toch het boek Innovatiemindset op de leestafel van de redactie. “Inmiddels combineer ik mijn wetenschappelijke werk met de praktijk. Het is nu niet alleen kennis, maar doorleefde kennis. Je kunt geen boek over innovatie schrijven als je het ongemak en de onzekerheid ervan niet zelf hebt ervaren.”
'Je kunt geen innovatieve oplossingen bedenken als je niet zelf op de werkvloer rondloopt'
- Simone Ritter
Van losse pijlers naar complexiteit
“De simpele problemen hebben we in de zeventiende eeuw al opgelost”, zegt Kwaks. “Tegenwoordig zijn opgaven groter en complexer, en meer verweven met elkaar. Veiligheid, energie, woningmarkt, asiel, dat waren vroeger losse pijlers, maar tegenwoordig gaan ze in elkaar over en hangen ze met elkaar samen. Blijft iedereen dan in z’n eigen hokje kijken naar z’n eigen afgebakende taak, dan mis je kansen en oplossingen.”
Vernieuwen en ontwikkelen spelen van oudsher een grote rol in IT. Maar de technologie verandert zo snel dat kennis alleen niet meer genoeg is, zegt Ritter. “IT zit zo dicht op de snelle verandering dat je als IT-professional niet genoeg hebt aan één keer opgeleid worden en af en toe wat bijscholing. Wat de technologie nu aan oplossingen biedt, is morgen alweer anders. Natuurlijk moet je die technologische kennis hebben, maar wat er steeds meer toe doet, is: wat doe je als je het antwoord niet hebt? Wat vraagt dat van jou, en wat vraagt dat van het systeem?”
De tekst gaat verder onder het kader.
Zo maak je ruimte voor vernieuwing in je organisatie
1. Onderzoek je eigen aannames
Zeg je vaak: zo doen we dat hier? Of: dat hebben we al geprobeerd, dat werkt niet? Maak een lijstje van die veronderstellingen. En zet daarachter: stel dat dat niet waar is, welke ruimte ontstaat er dan?
2. Maak het klein en concreet.
Bepaal wat je morgen anders gaat doen, hoe klein ook. Kun je er “een foto” van maken? Dan is het concreet genoeg.
3. Gebruik je eigen speelveld.
Ook in een star systeem kun je morgen een andere vraag stellen of een ander gesprek aangaan. Wie invloed heeft op anderen, bijvoorbeeld als leidinggevende of in HR, kan ook kijken naar de inrichting van het werk.
4. Haal de werkvloer erbij.
Innovatie is niet alleen iets voor het innovatieteam of een paar creatievelingen. Nodig mensen uit die dagelijks zien waar het knelt, zoals collega’s van de servicedesk of klantenservice.
5. Laat als manager zien dat experimenteren mag.
Een poster met een inspirerende spreuk ophangen is niet genoeg. Het gaat erom hoe je reageert als iemand komt vertellen dat iets niet gelukt is: straf je af, of vraag je wat het team ervan geleerd heeft?
Nieuwsgierigheid
De innovatiemindset bestaat volgens Kwaks en Ritter uit vier bouwstenen: nieuwsgierig kijken, flexibel denken, bewust voelen en moedig handelen. En die mindset is besmettelijk: je kunt daar ook andere mensen mee aansteken, zelfs een team of een hele organisatie. Hoe? Ritter: “We hebben een heel sterke neiging om innovatie bij de innovatieafdeling te beleggen, of we halen die paar creatievelingen bij elkaar met een aantal pizza’s en dan komt het wel goed. Maar als ik met organisaties werk, sturen leiders vaak een bepaald soort mensen. Ik zeg dan altijd: ik wil ook degene die in het callcenter zit, of de kok van het bedrijfsrestaurant erbij hebben. Je kunt de oplossing niet bedenken als je niet zelf op de werkvloer rondloopt.”
Gerelateerde artikelen
Kwaks: “Veel hackathons, heidagen en andere innovatiesessies leren individuele medewerkers nieuwe werkwijzen en nieuw denken. Maar die innovatieteams staan altijd een beetje los van de lijnstructuur. Dat betekent niet dat de bureaucratie meteen anders gaat werken. Mensen raken dan gefrustreerd, omdat ze zitten met al hun creatieve ideeën die ze in zo’n bureaucratie niet kwijt kunnen. De hackathons en de maandagochtendvergaderingen staan naast elkaar.”
'Bij sommige bedrijven krijg je bij de voordeur al ideeën die je hoofd open zetten'
- Wendy Kwaks
Dag saaie kantoortuin
De auteurs kwamen bij organisaties over de vloer die innovatie volledig hebben omarmd. Dat kun je soms merken aan de inrichting die creativiteit en samenwerking stimuleert, dus de steriele vergaderkamers die je per uur moet boeken en saaie kantoortuinen zijn vervangen door werkruimtes die flexibel kunnen worden ingedeeld, net waar een project of programma op dat moment om vraagt. Kwaks merkte het bij bedrijven als VodafoneZiggo, KPN en brancheorganisatie BOVAG: geen balie of dubbele sluis zoals bij Defensie noodzakelijk is, maar een moderne, open ruimte en een kop koffie. “Het zegt nog niets over of die bedrijven daadwerkelijk innovatief zijn, maar je krijgt bij de voordeur al ideeën die je hoofd openzetten.” Alleen de vergadertafel eruit halen werkt niet, waarschuwen beide auteurs: het moet passen bij de cultuur en de manier van werken.
Ritter deed een opdracht voor Siemens Duitsland en Siemens Oostenrijk, een traditioneel bedrijf waar innovatie uiterst serieus wordt genomen. “Ze vroegen of ik wilde kijken naar de bedrijfscultuur, naar de manier waarop mensen werken, naar hun DNA. Ze creëerden een license to disturb voor een team dat niet rapporteert aan de volgende laag, maar aan het hoogste management” Het team kon zelf bepalen wat onderzocht moest worden, zonder vast te lopen in de gewone lijn. Ze noemt ook de Belastingdienst als voorbeeld: daar had het Future Center een tijd lang ook zo’n formele toestemming om te verstoren en ontregelen, op een goede manier. “Het zijn vaak niet alleen de stereotiepe creatieve, hippe bedrijven die hier iets moois in doen, maar soms ook heel traditionele organisaties.”
‘Heel druk, geen tijd’
Loslaten van vaste kaders, experimenteren, het vraagt allemaal om moed. Moed van de medewerkers, maar vooral van het management. Kwaks: “Je wilt een volledig andere werkwijze, en dat begint bij het bewustzijn van de mensen die dat zien en die dat gesprek aankunnen. Dan moet je van goeden huize komen, want de rest van de organisatie zal je uitleggen dat het heel druk is en dat ze geen tijd hebben.”
Ritter vult dat aan: leiders moeten vooral niet in de kramp schieten. “Je wilt ruimte geven voor vernieuwing. Dat vraagt om bewustzijn van je eigen reacties. Wat gebeurt er met jou als de onzekerheid toeneemt of dingen anders lopen dan verwacht? Juist op die momenten schieten leiders vaak terug in patronen van controle en sturing. De kunst is om die reflex te herkennen, en bewust te kiezen wanneer je richting geeft, en wanneer je ruimte laat voor experimenten en nieuwe ideeën.”
Leen het boek uit
De auteurs hopen dat hun boek iets in beweging zet. Ritter heeft een idee: “Laat het boek langs tien collega’s gaan. Iedereen die het leest, schrijft voorin zijn of haar naam en een inzicht dat is blijven hangen. Vervolgens geeft diegene het boek door aan de volgende. Na tien lezers komt het boek terug bij de eerste en gaan jullie samen in gesprek over de inzichten die het heeft opgeleverd. Zo wordt het boek niet alleen gelezen, maar vormt het ook de aanleiding voor een gesprek over vernieuwing.”
Innovatiemindset
Wanneer harder rennen niet meer werkt
Simone Ritter en Wendy Kwaks
ISBN 9789044661620 | uitgeverij Prometheus | € 23,99
Reacties
Om een reactie achter te laten is een account vereist.
Inloggen Word abonnee