Innovatie & Strategie

Governance
probleem

IT van het Rijk: Het verzwegen probleemdossier

Open brief aan Alexandra van Huffelen.

© Shutterstock Altitude Visual
20 september 2022

Regelmatig staat in de pers dat de informatievoorziening/digitalisering van de overheid belemmerend werkt bij het realiseren van beleidsdoelen. Bijvoorbeeld bij de belastingdienst en de omgevingswet, maar nieuwe problemen verschijnen eerstdaags boven de horizon: de energietransitie en het rekeningrijden. Er zijn grote maatschappelijke uitdagingen die om verregaande hervormingen in de samenleving en het landsbestuur vragen. Digitalisering zou daarbij als versneller kunnen dienen. Het is niet meer acceptabel dat verandering van beleid wordt belemmerd door lastige legacy, grootschalige datachaos en te zwakke cybersecurity. De IT van de overheid hangt als een zwaard van Damocles boven dit kabinet. Digitale architectuur is de achilleshiel van de digitalisering. Toch zien wij nauwelijks aandacht voor architectuur in de I-Strategie Rijk uit 6 september 2021. Een notie die al weer een jaar in de grondverf staat.

Daarom hebben Hans Timmerman en ik als IT-onderlegde, verontruste burgers een open brief aan Alexandra van Huffelen gestuurd op 5 september. Nog geen enkele reactie ontvangen, terwijl ik hoopte dat zij disruptieve maatrelen zou nemen om de overheid het uit IT-slop te trekken. Laat alle IT-projecten/programma’s grondig en professioneel extern doorlichten.

Op het jaarlijkse congres van iBestuur op 14 september presenteerde Alexandra haar werkagenda met de thema’s: iedereen kan meedoen, een open en betrouwbare digitale wereld, regie op je digitale leven en de overheid beschermt mensen en rechten. Allemaal nobele doeleinden, maar dat verlost ons niet uit de IT-dwangbuis waarin de overheid is terecht gekomen. Ik hoopte dat zij de urgentie aan Mark Rutte zou overbrengen, zodat ik in de troonrede en de miljoenennota zou kunnen horen welk IT-reddingsplan wordt opgestart.

Ook deze troonrede bevat niets over de eigen IT-problematiek van de overheid. In de miljoenennota zie ik wederom geen significant bedrag om de IT van de overheid te moderniseren. Ik schat dat dat ongeveer tien miljard kost met een doorlooptijd van vijf jaar. Een schijntje voor het opruimen van twintig jaar achterstallig onderhoud.

Bij het aantreden van dit kabinet is een open bestuurscultuur beloofd en dat er meer zal worden geluisterd naar de burgers. Nog helemaal niets van gemerkt. Burgers worden gezien als lastig en moeten zich niet bemoeien met het reilen en zeilen van de overheid en zeker niet op IT-gebied.

Reactie toevoegen
11
Reacties
Peter Manz 26 september 2022 12:32

Helemaal mee eens. Digitale problemen worden vaak verward met politieke of beleidsproblemen. Te snel wordt gegrepen naar een digitale oplossing voor een niet helder beschreven politiek of beleidsprobleem. Alles wat moeilijk is wordt meteen digitaal opgelost. Maar wat je dan oplost werkt niet omdat het probleem niet helder is.
Vervolgens is de digitale oplossing het volgende probleem. Het doet niet wat het moet doen (wat natuurlijk een gevolg is van het feit dat niet bekend is wat het had moeten doen) en opruimen of weggooien kan dan niet meer (want het heeft toch geld gekost) dus we besteden nog meer geld om het in de lucht te houden van iets waarvan we niet precies weten wat het moet doen.
Je zou een wet moeten maken die verbiedt om digitale oplossingen te maken als niet op een begrijpelijke en toetsbare manier is beschreven welk probleem opgelost moet worden en wat de reden is om dit digitaal op te lossen.
Dat geldt ook voor het stempel "Legacy" waarom is het verouderd, waarom is het niet meer bruikbaar, wie heeft er dan last van. Soms moet je leren leven met iets wat oud is maar nog wel bruikbaar is in plaats van het vervangen door iets wat nooit gaat werken omdat niet correct beschreven is wat het moet doen.

Atilla Vigh 23 september 2022 12:20

Ik ben het eens met Daan.
Alleen er moet aan twee kanten gewerkt worden:
- voor mij is IT niet het enige probleem binnen overheidsorganisaties, maar de gehele organisatie inrichting
- de manier waarop wij onze samenleving hebben ingericht middels de politiek

Het is voor mij lastig te begrijpen dat we ten aanzien van IT en breder organisatie inrichting allemaal eisen stellen aan mensen die daar verstand van zouden moeten hebben binnen die overheidsorganisaties, maar voor de nog veel complexere samenlevingsvraagstukken (klimaat, energie, vluchtelingen) dat laten doen door mensen die alleen maar gekozen zijn. Er zit wat mij betreft een weeffout in de organisatie van onze samenleving en de instituten die daar een rol in spelen. De weeffout is natuurlijk historisch gegroeid en de uitgangspunten van vroeger zouden wel eens dusdanig gewijzigd zijn dat een nieuwe opzet van onze samenleving noodzakelijk is. Dan moeten we eerst daar een discussie over voeren en die nieuwe samenlevingsinrichting vorm gaan geven. Overigens veel van de problemen waar we nu te kampen hebben zijn toe bedelen aan hele normale menselijke eigenschappen en neem dat ook niemand kwalijk: macht, ego en wellust.

Daan Rijsenbrij 22 september 2022 14:08

August,

In mijn LinkedIn blogs spreek ik wat betreft de modernisering van de IT bij de overheid van (1) willen, (2) kunnen en (3) doen.
Laten we eerst eens beginnen met ‘willen’, anders zijn de overige vragen niet nodig.

De overheid zal een aantal disruptieve maatregelen moeten nemen om überhaupt de modernisering van haar eigen IT succesvol op te starten.
Mijn schatting is een top down schatting, ondersteund met een lichte bottom up optelsom.

Ik zie geen enkele reden waarom de overheid niet binnen 5 jaar kan zijn waar ondernemingen in de financiële sector nu al zitten.
Lees bijvoorbeeld: https://itexecutive.nl/architectuur/rabobank-een-verfrissende-kijk-op-a….

Daan.

August de Vries 22 september 2022 13:07

Waar komt het bedrag en de doorlooptijd vandaan? Het lijkt me lastig te halen. Alles goed in kaart brengen en ontvlechten zal waarschijnlijk langer duren. En voor dat bedrag in 5 jaar, kom ik op ongeveer12500 mensen. Waar haal je zoveel goede IT-ers vandaan in deze tijd van schaarste?

Jurgen van Dongen 22 september 2022 08:25

Hoi Daan,

Het probleem blijft liggen omdat er geen urgantie is. De overheid heeft in het huidige economisch klimaat geen enkele druk om efficienter te werken (waar IT bij kan helpen), omdat geld beschikbaar is en de rekening naar de toekomst kan.

Het beveiligings of privacy segment is ook geen prioriteit omdat het om massa gegevens gaat waar ze zelf niet in staan. De meeste lekken zitten in systeem die de lager lagen van de bevolking treffen.

Dus zolang wij (als Nederlanders) geen urgentie afdwingen kan de regering door gaan met het negeren van het collectieve belang van het efficienter werken en afscherming van onze gegevens.

Dus kom ik weer bij mijn conclusie (stokpaardje) dat alles begint met een goede Business Architectuur waar de urgente wordt beschreven en de requirements richting IT.

En dan heb ik het nog niet over het belang van het vooruit zien (regeren is vooruit zien) waarbij vele simulatie van de toekomstig Nederland gemaakt moeten worden.

Ben van Ackooy 21 september 2022 14:40

Iets wat de NL overheid zou kunnen doen is het proces versnellen door (nog) meer Open Source opties te realiseren (afdwingen). Zoiets als wat nu in Rusland gebeurt bijvoorbeeld.

"Russische bedrijven moeten hun software compatibel gaan maken met Linux. Daarmee krijgen ze een voorsprong bij aanbestedingen, blijkt uit nieuwe regels van het ministerie van Digitalisering. Dat heeft waarschijnlijk te maken met de sancties uit het Westen."

Hier dan natuurlijk niet vanwege sancties. Maar los van dat zit er wel een punt in. Momenteel zitten veel overheidsonderdelen in een Microsoft keurslijf. Daardoor is het aantal (betaalbare) aanpassingen minimaal, en daardoor is de innovatiedrang ook een stuk lager. Misschien als (toe)leveranciers gedwongen worden om hun applicatie ook op Linux te ondersteunen, dat er meer open, aanpasbaar en betaalbare software en toepassingen komen. Dit zeker omdat belastinggeld maar 1 keer uitgegeven kan worden.

Daan Rijsenbrij 21 september 2022 10:16

Ben,
Je hebt gelijk. Maar er was de afgelopen tijd nooit tijd/prioriteit. En dat komt er ook niet met de huidige attitude van de politiek.
Daan.

Ben van Ackooy 21 september 2022 08:57

Een mens mag natuurlijk altijd hopen. Maar ik denk dat de Nederlandse en wereldwijde problemen op dit moment groter zijn dan de urgentie om, de verouderde maar nog altijd werkende, overheids IT te moderniseren. Het zijn er teveel om hier te benoemen. Maar het feit dat Putin Rusland sinds vandaag aan het mobiliseren is, en er dus een "echte" oorlog op komst is waarbij de kans heel groot is dat ook wij daarin gezogen worden, lijkt me om te beginnen wel een hele belangrijke om politiek aandacht aan te besteden en geld voor vrij te maken/houden.

Peter Rietveld 20 september 2022 23:06

Het IT-drama is de verzwegen bron van het onvermogen op te treden - en dus rechtstreeks de oorzaak van het verdampte vertrouwen. Denk aan de belastingdienst die dit jaar er niets meer bij kon hebben - dus tot gisteren zei Rutte dat er dit jaar niets meer kon om mensen te steunen in de armoedeval. Ze kunnen de systemen niet aanpassen want ze zijn "zo ingewikkeld", toch?.

Van alleen kansrijke IT-projecten starten (om maar niet negatief in het nieuws te komen) komt een berg 'technical debt'. Van uitstel van systeemonderhoud komt systematisch falen.

Daan Rijsenbrij 20 september 2022 21:46

Met bezem geef je toe dat er flink moet worden afgestoft. Voor zover zijn we het eens.
Waar ligt het stof dan volgens jou?

PS Als IT-onderlegde burger heb ik veel gewerkt en geadviseerd bij de overheid.

Anoniem 20 september 2022 19:42

Nieuwe bezems blijken niet te weten waar het stof ligt.