Gartner: AI-risico groeit sneller dan AI-waarde

AI levert wel iets op: uit een Gartner-enquête onder ruim duizend functionele leidinggevenden in het tweede kwartaal van 2026 blijkt dat 58% enige positieve waarde ziet van AI-initiatieven. “Veel organisaties boeken op onderdelen succes met AI, maar ze hebben moeite om die waarde consequent te herhalen en op te schalen in de hele organisatie”, zei Daryl Plummer, Distinguished VP Analyst en hoofd onderzoek bij Gartner, tegenover ruim 6.500 CIO’s en IT-bestuurders. “Het beste wat een CIO kan doen, is waarde afstemmen op risico en veiligheid op governance.”

Governance loopt achter bij agentic AI

Hoe groot die kloof is, blijkt volgens Gartner vooral bij agentic AI. In een tweede enquête, onder ruim tweeduizend CIO’s en technologiebestuurders, zegt 71% binnen twaalf maanden agentic AI te willen inzetten. Slechts 21% heeft nu governance voor agentic AI ingericht. “Die onbalans maakt het lastig om sneller waarde te creëren dan AI risico’s creëert”, aldus Kristin Moyer, Distinguished VP Analyst bij Gartner.

Momentum en rem

Gartner presenteerde een model om waarde en risico tegen elkaar af te wegen: het Value-Risk Flywheel. Daarin werken twee krachten: momentum, dat resultaten versnelt, en ‘drag’, dat ze afremt. Geen van beide is per definitie goed of slecht, benadrukte Plummer. Succesvolle CIO’s creëren volgens hem positief momentum en brengen bewust nuttige remmen aan, terwijl ze schadelijk momentum en onnodige vertraging terugdringen. Als voorbeeld noemt Gartner softwareontwikkeling, waar AI inmiddels een aanzienlijk deel van de productiecode schrijft. Ontwikkelaars worden zo verlost van handmatig programmeerwerk en kunnen zich richten op prototyping, architectuur en productontwikkeling.

Daarnaast adviseert Gartner een zogeheten Flywheel Governor: een virtuele organisatie met centrale beslisbevoegdheid, die bepaalt wanneer de waarde van een AI-toepassing het risico waard is en die advies geeft over verantwoordelijkheid, technologie en kosten. Volgens Moyer is dat nodig omdat verschillende afdelingen elk een andere versie van hetzelfde AI-initiatief zien.

Nederlands beeld

Ook Nederlandse organisaties lopen met governance achter de feiten aan. Uit onderzoek in opdracht van securitybedrijf KnowBe4 bleek eerder dit jaar dat 58% van de ondervraagde Nederlandse organisaties autonome AI-agents inzet die zelfstandig acties kunnen uitvoeren, terwijl de helft geen duidelijke governance rond AI-gebruik heeft. Dat onderzoek werd uitgevoerd door Vanson Bourne onder 4.000 respondenten wereldwijd, onder wie 50 Nederlandse cybersecuritybeslissers en 200 medewerkers.