Privacy wordt een luxe, vrezen 9 van de 10 Nederlanders

Voor veel Nederlanders voelt privacy nu al niet als iets vanzelfsprekends, maar als iets dat je je moet kunnen veroorloven. Maar liefst 86 procent vindt dat online privacy in de praktijk een luxeproduct is geworden. Het gevoel leeft breed onder alle leeftijdsgroepen, van jongeren tot 70-plussers.

Toenemende afhankelijkheid van data

Hoewel mensen zich realiseren dat hun data steeds vaker worden gedeeld, lijkt dit voor veel Nederlanders vooral een gegeven waar ze weinig invloed op hebben. Zo vreest 68 procent dat zij in de toekomst nog meer data zullen moeten delen om volwaardig mee te kunnen blijven doen in de maatschappij. Sterker nog: een ruime meerderheid (67%) voorspelt dat het, door het delen van data, over tien jaar zó normaal zal zijn dat bedrijven hen beter kennen dan zijzelf. Dit gevoel is onder jongeren (16-29 jaar) nog sterker: bijna driekwart (71%) verwacht dat dit de norm wordt.

Berusting maar geen acceptatie

Het onderzoek schetst een opvallende paradox. Enerzijds verwacht 87% van de Nederlanders dat we met spijt zullen terugkijken op hoe we met data zijn omgegaan, anderzijds verwacht 86% dat privacy over tien jaar bijna helemaal verdwijnt. Het bewustzijn over data is er dus wel degelijk, maar Nederlanders hebben het gevoel dat ze weinig invloed hebben op hoe overheden en bedrijven met hun gegevens omgaan. Voor organisaties die werken met data en AI is dat een belangrijk signaal.

Niks nieuws

Dat afgenomen vertrouwen en het machteloze gevoel van burgers geen nieuw fenomeen: in 2023 bleek uit marktonderzoek van KPMG en Motivaction dat steeds minder mensen de overheid vertrouwen met hun persoonsgegevens. Tussen 2018 en 2023 daalde het aandeel burgers dat de overheid vertrouwt met hun persoonsgegevens van 32% naar 19%. Meer dan de helft (52%) gaf in 2023 aan zich zorgen te maken over de opkomst van AI en toenemend gebruik van algoritmen door overheden.

Behoefte aan regie

Friso Spinhoven, hoofd Responsible AI bij Conclusion: ‘Het is opvallend dat Nederlanders collectief voorzien dat we hier later spijt van krijgen, terwijl ze tegelijkertijd het gevoel hebben dat deze ontwikkeling onvermijdelijk is. Dat wijst niet op berusting, maar op een duidelijke behoefte aan meer regie over hun eigen data. Daarmee staan we op een kantelpunt. Als we accepteren dat privacy verdwijnt, wordt dat een self-fulfilling prophecy. Maar dit onderzoek laat ook iets hoopvols zien: mensen zijn niet onverschillig. Ze verlangen van overheden en bedrijven dat die verantwoord omgaan met hun gegevens. Wie dat doet en daar transparant over is, kan dat vertrouwen nog winnen.’