Management

Governance
Kennis

Een beetje digitalisering is gevaarlijk

Overschatting van IT-kennis kan hele nare gevolgen hebben.

11 mei 2022

Jarenlang is de grote uitdaging voor IT geweest dat niemand buiten IT begrijpt waar het over gaat. Daar komt nu gelukkig langzamerhand verandering in. Nou ja, gelukkig… Het feit dat steeds meer mensen een beetje verstand van IT beginnen te krijgen, is niet per definitie meteen een verbetering.

De meeste mensen die nieuwe vaardigheden ontwikkelen, reageren daar in eerste instantie op met schromelijke zelfoverschatting. De psychologen David Dunning en Justin Kruger beschreven dit effect in detail. Het vertrouwen waarmee mensen over bepaalde zaken oordelen, stijgt met name in de eerste fase van het kennis vergaren explosief, tot wat wel liefdevol ‘Mount Stupid’ wordt genoemd. Blakend van zelfvertrouwen, maar niet gehinderd door enige substantiële kennis van zaken, geven deze mensen hun mening (“Niemand weet meer van … dan ik!”).

Pas als de kennis zich blijft ontwikkelen, ontdekken mensen wat ze allemaal nog niet weten. Dan neemt het misplaatste zelfvertrouwen gestaag weer af, tot een onder studenten berucht dal, dat ook wel bekend staat als de ‘Valley of Despair’ (“Ik begrijp er werkelijk geen x meer van”). Alleen als je de moeite blijft nemen om door te leren en meer kennis en vaardigheden te vergaren, kun je opklimmen via de ‘Slope of Enlightenment’ tot het ‘Plateau van Sustainability’, waar de echte goeroes wonen.

In de wereld van de technologie zitten we nu in de lastige fase dat de algemene kennis van IT aan het stijgen is. Dat leidt ertoe dat nu, soms, vanuit misplaatst zelfvertrouwen, overhaaste beslissingen worden genomen over tech. Dat gebeurt bij bedrijven en organisaties, maar bijvoorbeeld ook in de politiek. De toeslagenaffaire is deels terug te voeren op dit effect: politici die net voldoende kennis van IT hebben om zich een mening te vormen, en op basis daarvan beleid doordrukken dat nooit gevoerd had mogen worden.

Ook in de affaire Van Rijbroek / Sanderink / Centric herken je de gevolgen van het Dunning-Kruger effect: een ‘expert’ die zich op basis van wat oppervlakkige kennis uitroept tot superhacker. En een groep mannen er omheen die net genoeg tech-woorden kennen om te denken dat ze weten waar het over gaat, maar te weinig om te zien dat het niet deugt. In de woorden van een van de captains of industry die in 2019 naar Van Rijbroek mochten luisteren: “Ik snapte niets van haar verhaal, maar het leek me uiterst relevant.”

Om van de digitalisering een succes te maken, is het echt niet nodig dat iedereen IT-expert wordt. Maar tussen expert en helemaal niets begrijpen van technologie zit een heel spectrum. Het eerste deel daarvan kan ronduit gevaarlijk zijn. Met name voor mensen in leidinggevende posities die ‘iets met IT’ willen doen, is het belangrijk dat Mount Stupid zo snel mogelijk aan de horizon verdwijnt. De truc voor succesvolle digitalisering is dat je de Slope of Enlightenment minimaal zover beklimt, dat je kunt inschatten bij wie je moet zijn (of juist niet!) als er écht belangrijke beslissingen worden genomen.

Magazine AG Connect

Dit artikel is ook gepubliceerd in het magazine van AG Connect (mei 2022). Wil je alle artikelen uit dit nummer lezen, zie dan de inhoudsopgave.

Reactie toevoegen
3
Reacties
Peter Manz 12 mei 2022 15:00

Mount stupid?. De IT-werkers zien dit graag zo. Maar is het niet meer ditch-stupid. IT-werkers die zich ingraven in de greppels waar het water stroomt en zorgen dat alles onder oppervlakte blijft door moeilijke termen te gebruiken waarvan ze zelf de reikwijdte niet snappen. Kijk naar het gebruik van termen als agile, scrum, transitie, transformatie, userstories, persona, epic, feature. Dan vinden ze het maar wat fijn dat vanaf de berg niet wordt doorgevraagd en de vragen worden afgedaan als ze snappen er niets van. Wellicht kunnen IT-ers uit de greppel komen en meer gewone mensen worden i.p.v verwachten dat de mensen op de berg meer expertise krijgen. Begin bijvoorbeeld met het schrijven van informatie of impact (..wat zijn de gevolgen..) analyses met gewoon nederlandse woorden en zinnen. Dat ziet er misschien niet zo professioneel uit, maar is wel te begrijpen zonder IT-expertise. Denk ook aan de vele problemen die ontstaan door niet netjes werken of luiheid. Achterdeurtjes in programmatuur laten zitten omdat het lekker makkelijk zou zijn om problemen op te lossen. Frameworks gebruiken i.p.v. goed nadenken en zaken eenvoudig te houden. Wellicht dat IT-ers meer moeten weten van mensen die de spullen die ze maken moeten gaan gebruiken. Dus niet meer IT-expertise maar gezond verstand gebruiken.

Atilla Vigh 12 mei 2022 12:23

Daarom moeten we ook stoppen als IT-ers, anderen proberen expert te worden.
Een neurochirurg probeert toch ook niet halsstarrig zijn 20 jaar studie door iedereen zijn strot te duwen. Je vertrouwt hem of niet.
Het feit dat mensen een computer of smartphone hebben, maakt zo nog geen IT-er. Helaas kan ik geen analogie met die hersenchirurg verzinnen in deze context en dat moeten we ook maar niet willen :-).
Dan de vergelijking met een klusser, dan verwijs ik naar programma's als "mijn man is klusser".

Sander van der Linden 11 mei 2022 13:28

Ook hier gaat het Peters Principle op.