Hoeveel soevereiniteit heeft jouw organisatie echt nodig?

Stel, jouw applicatie verwerkt gevoelige HR- of klantdata. Dan wil je weten wie erbij kan, waar data staat en wat er gebeurt als je leverancier wordt overgenomen. Hoe strikt je hierop stuurt, is aan jou. Toch handelen organisaties op dit gebied vaak reactief, vanuit angst voor buitenlandse invloeden, toezichthouders of politieke ontwikkelingen. Maar angst is een slechte raadgever en leidt soms tot onnodige of zelfs schadelijke maatregelen voor je organisatie. Tijd om datasoevereiniteit te gaan behandelen als het strategische vraagstuk dat het is, in plaats van als een crisis.

Verplichting, locatie, keuze

Om soevereiniteit als strategisch vraagstuk te zien, helpt het om eerst drie begrippen uit elkaar te halen die in het soevereiniteitsdebat vaak door elkaar lopen: AVG, dataresidentie en datasoevereiniteit. De AVG (GDPR) is de wettelijke privacyverplichting om klantgegevens te beschermen en klanten keuze te geven in hoe hun gegevens worden gebruikt. Daar moet je simpelweg aan voldoen, het is de ondergrens. De eerste keuze richting soevereiniteit begint bij dataresidentie, ofwel op welke fysieke locatie je data technisch gezien is opgeslagen. Wil je het pad naar soevereiniteit inslaan? Dan is het belangrijk om data én back-ups binnen Europese grenzen te huisvesten.

'Als innovatie belangrijk is voor jouw business, kan een overstap naar Europese alternatieven nadelig uitpakken'

De vervolgstap is soevereiniteit: bewust kiezen wie er bij je data kan. Dat speelt op drie vlakken. Technisch: wie heeft er toegang? Juridisch: kan een rechter toegang afdwingen? En in de keten: werk je met leveranciers met een Amerikaans hoofdkantoor? Dit laatste is een momentopname. Zo kan een Europese leverancier morgen worden overgenomen door een Amerikaanse partij, waardoor een afgedekt risico terugkeert. Op alle drie de vlakken geldt dat je soevereine stappen kunt zetten, maar het niet volledig kunt dichttimmeren. Want zelfs je OS-updates zijn Amerikaans.

Het soevereiniteitsspectrum

Soevereiniteit is geen situatie van alles of niets, maar een spectrum van afwegingen. Waar je op dat spectrum wilt staan, is een strategische keuze. Voor sommige organisaties is soevereiniteit essentieel, zoals bij overheden. Voor andere is het niet noodzakelijk en wegen andere aspecten zwaarder. Denk aan een startup waarvoor het vanuit businessperspectief juist loont om data en producten zo snel mogelijk wereldwijd beschikbaar te hebben. Het belangrijkste is dat je hier bewust over nadenkt. Heeft jouw organisatie soevereiniteit nodig? En zo ja, waar?

Hier ga je concreet mee aan de slag door bijvoorbeeld na te gaan hoe schadelijk een incident is voor een essentieel bedrijfsproces. Of hoe gevoelig de data is die je beheert. In bijvoorbeeld een ITSM-context beheer je de gevoelige operationele en klantdata van een organisatie. Vertrouwen weegt daar vanzelfsprekend zwaarder dan al het andere, waardoor soevereiniteit belangrijk is. En wat kost de keuze voor soevereiniteit? Soms gaat dit niet alleen om kosten, maar ook om de impact op zaken als innovatiesnelheid of kwaliteit van features. Amerikaanse hyperscalers zoals Microsoft Azure en Google Cloud zijn nu eenmaal ver doorontwikkeld, waardoor je er snel op kunt innoveren. Als dat een belangrijke vereiste is voor jouw business, kan een overstap naar de vaak minder volwassen Europese alternatieven nadelig uitpakken.

Naar de bestuurstafel

Als je deze afwegingen eenmaal gemaakt hebt, is het zaak je bestuurders hierin mee te krijgen. Zij kijken vaak met een andere bril naar soevereiniteit. Waar je als IT-team aan beheer, integratie en leveranciersrelaties denkt, draait het op bestuursniveau om reputatie, klantvertrouwen en tegenwoordig ook om bestuurdersaansprakelijkheid. Wat betekent soevereiniteit op dit niveau? Dat is de vertaalslag die je moet maken. Het streven naar soevereiniteit is niet uitsluitend een kostenpost. Dat is vaak de gedachte, maar het kan ook kansen opleveren, zoals minder afhankelijkheid van de prijsverhogingen van hyperscalers of uiteindelijk mogelijk meer klantvertrouwen. Waar je soevereiniteit vroeger wellicht lastig kon verkopen, is het nu bespreekbaarder dan ooit.

Vind je balans

Datasoevereiniteit moet een bewuste strategische keuze zijn, geen angstreflex. Het is een pad dat je als organisatie gefaseerd bewandelt en dat lang niet voor iedere organisatie even ver doorloopt. Want soevereiniteit is niet per definitie de heilige graal. Het loont om daarom slimme prioriteiten te stellen en op zoek te gaan naar de balans die bij jouw organisatie past. Dan bepaal je vanuit strategie waar je op het soevereiniteitsspectrum staat, in plaats van vanuit angst.