Overheidsorganisaties hebben de juiste data nodig om het maximale uit AI te halen

De AI-golf is onstuitbaar, ook in de publieke sector. Gemeenten, ministeries en uitvoeringsorganisaties investeren in slimme toepassingen. Maar veel van die investeringen  dreigen te stranden op een fundamenteel probleem: de data kloppen niet of zijn niet beschikbaar op het juiste moment, in de juiste context.
"Organisaties zijn zo opgewonden over de Al-golf dat ze zich vooral richten op de taalmodellen zelf," zegt Grace Carter, Government Affairs Counsel bij Elastic in Brussel. "Maar ze missen het data-­infrastructuurstuk. Wat stop je eigenlijk in dat Al-systeem? Zonder de juiste data­context zal de investering in AI simpelweg niet effectief zijn."

Dát is precies waar Elastic om de hoek komt kijken. Het bedrijf heeft een Search AI-platform ontwikkeld dat organisaties helpt hun eigen data te ontsluiten en te koppelen aan Al-modellen. Of een overheidsinstelling nu gebruikmaakt van Microsoft Azure, Google Cloud of een volledig eigen 'on premise' infrastructuur - Elastic werkt ermee. Of het taalmodel nu van OpenAI komt of van een andere aanbieder - Elastic past zich aan.

Vertrouwde informatie
Het platform is kortom LLM­agnostisch, cloud-agnostisch en data­agnostisch. Het resultaat: antwoorden die zijn geworteld in de eigen, vertrouwde informatie van de organisatie, in plaats van in de generieke, verouderde of zelf ronduit foutieve kennis van een extern model. Het Franse ministerie van Landbouw laat zien hoe dat er in de praktijk uitziet: het ministerie gebruikt Elastic om complexe data rondom visquota te verwerken conform EU-regels, wat leidt tot efficiëntere beleidsuitvoering.

De flexibiliteit die Elastic biedt, betekent ook dat het platform zich aanpast bij de roadmap die een organisatie al heeft, niet andersom. Het stelt organisaties in de publieke sector ook in staat om een eigen koers te blijven varen terwijl ze profiteren van wereldwijde innovatie. Het helpt hen ook om strategische autonomie te behouden en een te grote afhankelijkheidvan één grote, vaak niet-Europese technologieleverancier te vermijden. Zoals Carter benadrukt: "Wanneer publieke middelen worden ingezet, zijn transparantie, verantwoording en doelmatige besteding essentieel."

Een partij als het Nederlandse Ministerie van Defensie profiteert al van de flexibiliteit en onafhankelijkheid die Elastic biedt. Het ministerie heeft Elastic ingezet om AI intern te adopteren op eigen infrastructuur, met maximale controle over gevoelige data.

Transparantie voorop
Elastic helpt overheden bovendien bij het inzichtelijk maken van de volledige Al-waardeketen: welke data gaan het systeem in, waar komt die vandaan en hoe toon je dat aan bij audits?

De architectuur van Elastic ondersteunt deze controleerbaarheid door middel van een audit trail; elke zoekopdracht of datakoppeling wordt vastgelegd, zodat precies herleidbaar is welke informatie is gebruikt en hoe een bepaald resultaat tot stand is gekomen. Het feit dat Elastic open source in zijn kern heeft, maakt deze transparantie concreet doordat de onderliggende code door de wereldwijde gemeenschap kan worden gecontroleerd op veiligheid en ongewenst gedrag. Publieke instellingen kunnen laten zien wat er onder de motorkap zit, wat het vertrouwen in hen kan vergroten.

Data-transparantie is inmiddels ook verplicht voor Europese overheidsinstanties. De EU AI Act - de eerste horizontale regelgeving voor kunstmatige intelligentie ter wereld - stelt hoge eisen aan systemen die worden ingezet in 'high-risk' domeinen. Denk aan rechtshandhaving, sociale zekerheid of migratiecontrole. "Voor organisaties die in Europa opereren vormt naleving van Europese wetgeving een veel grotere opgave dan in veel andere regio's," stelt Carter. "Het begrijpen van de data die je gebruikt om je Al-systeem te bouwen, is essentieel om aan de AI Act te voldoen."

Veiligheid als collectieve kracht
Nog een voordeel van open source software is dat het de cyberweerbaarheid van organisaties ten goede komt. Omdat de broncode publiek is, kijken er wereldwijd duizenden ontwikkelaars mee. Kwetsbaarheden worden sneller gevonden én sneller opgelost dan bij gesloten systemen, waarbij organisaties volledig afhankelijk zijn van de prioriteiten en tijdlijnen van één leverancier. Bovendien maakt de mogelijkheid om data jarenlang doorzoekbaar te bewaren forensische analyses mogelijk zonder het budget te overschrijden. Dat is geen luxe, maar een vereiste bij de groeiende meldingsplichten rondom cyberincidenten.

Ook dit is geheel in lijn met de Europese wetgeving. De Europese Cyber Resilience Act legt de verantwoordelijkheid voor beveiliging nadrukkelijker bij de leverancier. Voor publieke instanties betekent dit dat zij partners moeten kiezen die veiligheid gedurende de volledige levenscyclus van een product kunnen aantonen. Elastic is zo'n partner.

Versterking van digitale autonomie
Al met al positioneert Elastic zich als een Search AI-platform met Europese herkomst dat kan concurreren met de grootste techbedrijven ter wereld. Met Amsterdamse roots en een sterke gemeenschap in Nederland, stelt het bedrijf niet dat organisaties bestaande internationale platforms moeten verlaten. In plaats daarvan presenteert het zich als een betrouwbaar en toekomstbestendig alternatief.

"We bieden organisaties de mogelijkheid om te kiezen voor een open source platform te kiezen waarmee ze uitstekende resultaten kunnen behalen. Een platform dat bovendien transparantie, veiligheid en soevereiniteit garandeert, geheel in lijn met de Europese wetgeving."