Transparantie en menselijkheid
Transparantie is een kernwaarde van de overheid, maar botst in de praktijk vaak met menselijkheid en maatwerk. In een wereld van digitale en geautomatiseerde processen wordt die spanning steeds zichtbaarder. Hoe ontwikkelt de overheid lerend vermogen dat recht doet aan zowel technologie als de mens achter het systeem?
© Shutterstock
Geautomatiseerde processen bij overheden zijn binair ingericht: het perspectief gaat uit van zwart-wit, één of nul. In de realiteit en in ons mensen bestaan echter alle kleuren van de regenboog. Hoe gaan we met elkaar om tijdens het ontwikkelen van het gedigitaliseerde en tegelijkertijd krachtige menselijke proces? In het boek Smart Humanity van de KNVI (2025) is deze rode draad expliciet verwerkt in een aantal hoofdstukken. Bij informatietechnologie is een toets op kwetsbaarheden aan de orde van de dag. Voor organisatie en personeel bij de overheid ligt het anders. Het doet pijn om te zien waar herstel nodig is. Toch is deze vorm van werk, namelijk bewustzijnsontwikkeling, óók nodig: om eerdere fouten in de vorm van patronen na te gaan. In dialoog treden over de vraag waar de kwetsbaarheid zich voordoet en wat het betekent, vraagt weerbaarheid, wendbaarheid en onderscheidingsvermogen in complexe organisaties. Het is en blijft mensenwerk.
Maatschappelijke waarden vertalen
Er is een collectief belang bij het ontwikkelen en vergroten van het bewustzijn bij de overheid, vanwege het effect op de burger. Het aloude rijtje ‘verantwoordelijkheid, bevoegdheid, taak’ als vertaling van de maatschappelijke waarden voldoet niet meer. Er is een sprong nodig van persoonlijk naar collectief perspectief en dat gaat niet vanzelf. Het gaat over verhoudingen en overtuigingen, regels en uitzonderingen, maat, ruimte, grenzen. Er is bijna geen vooraf bepaalde oplossing beschikbaar: hoe het werkt, weet je pas als je het doet: tijdens een transitie of transformatie.
Naast de inzet en het gebruik van IT en AI is onderhoud op het strategische gesprek nodig. De versnelde technologische innovaties van nu vereisen versnelde vormen van kennisdeling. Onderhoud op het gesprek tussen de overheid als een collectief met een interne, bemenste organisatie vindt onder andere plaats met de betrokken beleidsmakers, kaderstellers, toezichthouders en bedrijfsvoerders. Deze gesprekken gaan idealiter over wat beweging betekent, vanuit het perspectief van de overheid naar de burger en in de context van digitalisering. Vanaf hier wordt het duidelijk wat die specifieke context en omstandigheden zijn en wat deze omgevingsfactoren op een bepaald moment inhouden. Waarin overheidsinformatie beweegt, verplaatst en welke vorm en maat van controle is gepast en wordt toegepast.
Kwetsbaar en menselijk
Digitalisering vergroot vaak de bestaande machtsverhoudingen. Wat in de openbaarheid verschijnt, geeft mogelijk een vertekend beeld van de werkelijke situatie. Het is in deze tijd gepast om het beeld, dat is tot stand gekomen op basis van een verwachting, aan te vullen met het kwetsbare en menselijke gesprek. Enerzijds om te begrijpen wat de bedoeling is of is geweest, anderzijds om bestaande patronen te doorbreken die door digitalisering sneller vast komen te zitten. Vernieuwing komt tot stand door de erkenning van een huidige situatie en er beweging in te brengen. Erkenning als innovatie blijft meestal in de persoonlijke sfeer – buiten de openbaarheid.
Reacties
Om een reactie achter te laten is een account vereist.
Inloggen Word abonnee