Onderzoek: digitale afhankelijkheid Europa neemt alleen maar verder toe

Europa slaagt er nauwelijks in zijn afhankelijkheid van buitenlandse digitale technologie terug te dringen. Sterker nog, die afhankelijkheid is tussen 2010 en 2023 zelfs iets toegenomen. Dat blijkt uit een internationaal onderzoek van het Center for Advanced Security, Strategic and Integration Studies (CASSIS) van de Universiteit van Bonn, uitgevoerd in samenwerking met het Vodafone Institute.

De onderzoekers ontwikkelden een zogenoemde Digital Dependency Index (DDI), waarmee de digitale afhankelijkheid van 51 geïndustrialiseerde en opkomende economieën over een periode van veertien jaar is vergeleken. Daarbij keken zij naar de handel in hardware, IT-diensten, softwareplatforms en technologiepatenten. Landen krijgen een score tussen 0 (volledig onafhankelijk) en 1 (volledig afhankelijk).

De gemiddelde Europese afhankelijkheidsscore steeg tussen 2010 en 2023 met 0,5 procentpunt naar 0,69. In dezelfde periode wist China zijn afhankelijkheid met 10,8 procentpunt terug te dringen tot 0,43. De Verenigde Staten verbeterden hun positie met 6 procentpunt en zijn met een score van 0,38 het digitaal meest autonome land van de onderzochte economieën.

Bijna volledige afhankelijkheid

Vooral bij digitale platforms is de Europese achterstand groot. Voor besturingssystemen, zoekmachines en clouddiensten zijn Europese landen vrijwel volledig aangewezen op buitenlandse aanbieders. De afhankelijkheidsscore voor deze categorie bedraagt 0,98. Bij ICT-patenten ligt die met 0,99 nog iets hoger.

Op andere terreinen is de situatie minder uitgesproken. Voor ICT-diensten bedraagt de Europese afhankelijkheidsscore 0,42 en voor hardware 0,59. De onderzoekers constateren daarmee grote verschillen tussen de onderdelen van de digitale economie. Europa beschikt weliswaar over een sterke industriële en wetenschappelijke basis, maar heeft nauwelijks een eigen positie opgebouwd in de markt voor dominante digitale platforms.

Duitsland illustreert dat probleem. Het land staat wereldwijd op de 25e plaats met een afhankelijkheidsscore van 0,73. Sinds 2010 is de Duitse afhankelijkheid met 2,4 procentpunt toegenomen, vooral door de groeiende afhankelijkheid van software en IT-diensten. Hoewel Duitsland binnen Europa relatief sterk staat op het gebied van ICT-patenten, blijft het internationaal ver achter bij de Verenigde Staten, China en Zuid-Korea.

Ierland vertekent Europese cijfers

De onderzoekers wijzen daarnaast op een belangrijke vertekening in de Europese statistieken. Ierland behoort met een score van 0,40 ogenschijnlijk tot de digitaal meest onafhankelijke landen. Die positie hangt echter sterk samen met de aanwezigheid van grote Amerikaanse technologiebedrijven die om fiscale redenen hun Europese hoofdkantoor in Ierland hebben gevestigd.

Dat heeft aanzienlijke gevolgen voor de Europese handelscijfers. Wanneer Ierland buiten beschouwing wordt gelaten, verandert het Europese handelsoverschot voor digitale diensten over de periode 2022 tot en met 2024 in een tekort van ongeveer 350 miljard dollar.

De bevindingen zijn relevant voor de Europese discussie over digitale soevereiniteit. Zowel de Europese Commissie als nationale overheden proberen hun afhankelijkheid van buitenlandse technologiebedrijven te verminderen. Het onderzoek laat zien hoe groot die opgave is. De cijfers lopen wel tot en met 2023, waardoor de effecten van recentere Europese initiatieven nog niet zichtbaar zijn.