Hoe slimmer AI wordt, hoe kritischer we moeten blijven nadenken

Generative AI gaat een stap verder. AI geeft niet alleen informatie, maar produceert zelf teksten, analyses, ideeën en oplossingen. Daarmee kan het een deel van ons denkproces overnemen. En dat gebeurt snel. Volgens de AI Barometer van onderzoeksbureau MSI-ACI gebruikt inmiddels 65 procent van de Nederlanders AI.

Een overtuigend antwoord

Dat verandert ook de manier waarop we leren en werken. Onze generatie heeft vooral intuïtief leren denken. We zochten informatie, vergeleken bronnen, maakten fouten en formuleerden zelf oplossingen. Generative AI maakt het mogelijk om een aantal van die stappen over te slaan. Daar zit een risico. Niet alleen omdat AI fouten kan maken, maar ook omdat we een overtuigend antwoord gemakkelijk kunnen verwarren met een goed antwoord.

We vermenselijken AI. De antwoorden zijn persoonlijk, logisch opgebouwd en overtuigend geformuleerd. Maar AI blijft een machine. Het heeft geen menselijke intuïtie en draagt geen verantwoordelijkheid voor de uitkomst. Daarom moeten we controle houden over hoe we AI gebruiken.

Kritisch denken wordt belangrijker

De menselijke rol verandert daardoor. Het gaat steeds minder om het zelf produceren van ieder antwoord en steeds meer om het beoordelen van de kwaliteit ervan. Daarbij zijn inzicht in aannames, het herkennen van ontbrekende informatie en het afwegen van alternatieven essentieel. Kritisch denken wordt daarmee geen vaardigheid uit het verleden, maar een essentiële vaardigheid voor het AI tijdperk.

'AI moet niet uit het klaslokaal moet verdwijnen, juist niet'

Die ontwikkeling begint in het onderwijs. We moeten kinderen en jongeren niet alleen leren hoe ze AI gebruiken, maar ook hoe ze voorkomen dat AI hun eigen denkvermogen vervangt.

Dat betekent niet dat AI uit het klaslokaal moet verdwijnen. Juist niet. Leerlingen moeten ermee leren werken, maar ook leren om eerst zelf na te denken en AI vervolgens te gebruiken om hun ideeën te toetsen, aan te vullen of uit te dagen. De belangrijkste AI vaardigheid is daarom misschien niet leren hoe je de beste prompt schrijft, maar leren hoe je een AI antwoord kritisch beoordeelt.

Naar de werkvloer

Wat we daar leren, nemen we mee naar de werkvloer. Ook daar zal AI steeds meer taken en beslissingen ondersteunen. Van het analyseren van data tot het voorspellen van vraag en het plannen van capaciteit.
Bij personeelsplanning kan AI bijvoorbeeld verschillende factoren tegelijk afwegen en een optimale planning voorstellen. Maar optimaal volgens een algoritme betekent niet automatisch optimaal voor de organisatie of voor de mensen die door die beslissing worden geraakt. Daar blijft menselijke beoordeling nodig, al dan niet ondersteund door specifieke software.

De medewerker van de toekomst hoeft daarom niet degene te zijn die alle antwoorden zelf kent. Het is degene die weet wanneer AI kan helpen, wanneer het antwoord gecontroleerd moet worden en wanneer menselijke kennis en ervaring zwaarder moeten wegen.

Twijfelen

Onze generatie heeft vooral intuïtief leren denken, maar AI zet dit leerpatroon op de helling. We vermenselijken AI, terwijl het een machine blijft. Daar willen we controle over. In het onderwijs moeten we daarom niet alleen meer aandacht hebben voor AI vaardigheden, maar juist ook voor kritisch denken. Want hoe slimmer onze machines worden, hoe belangrijker het wordt dat wij zelf blijven nadenken.