Europa kan de AI-race nog winnen!

Of kijk naar Kenia. Terwijl westerse banken hun filiaalnetwerken optimaliseerden, sprong een heel continent over klassiek bankieren heen. Miljoenen Kenianen hadden wél een simkaart maar géén bankrekening. M-Pesa zag de kans en maakte van die leegte een voordeel. Mobiel geld werd de standaard, niet een alternatief.

Dan Frankrijk. Begin jaren tachtig had het land Minitel, een voorloper van internet dat miljoenen huishoudens bediende. Indrukwekkend, toch? Behalve dat het een valstrik bleek. Toen het echte internet doorbrak, zat Frankrijk vast aan businessmodellen die werkten, politieke belangen die verdedigd moesten worden en een gevoel van "waarom veranderen als het toch loopt?" Het land liep achter, niet ondanks maar dankzij zijn eerdere voorsprong.

Europa zit nu in precies dezelfde spagaat bij AI. De VS pompte vorig jaar $109 miljard in private AI-ontwikkeling. Europa? Pakweg $7 miljard. China en Amerika bouwen de modellen, bezitten de rekenkracht, dicteren de agenda. Slechts 20% van Europese bedrijven gebruikt AI, tegen meer dan de helft van grote Amerikaanse bedrijven. We lopen achter, en die achterstand groeit.

De drie lagen van AI

In de kern hoeft het verlies op sommige gebieden van AI geen ramp te zijn, omdat AI uit drie lagen bestaat die elk een andere rol spelen. De eerste laag is frontier AI, het bouwen van gigantische modellen. Daar kunnen we in Europa simpelweg niet tegenop, omdat het enorme investeringen en rekenkracht vergt die we niet hebben. De tweede laag is deployment, het veilig en schaalbaar inzetten van AI. Hier ligt juist een kans, want we kunnen systemen betrouwbaar en verantwoord gebruiken, met aandacht voor veiligheid, privacy en regelgeving. De derde laag is verticale dominantie, waarbij AI wordt toegepast in sectoren waarin Europa al sterk is, zoals industrie, gezondheidszorg en energie. Door ons hier te concentreren kunnen we een leidende rol spelen en echte waarde creëren, zelfs als we op frontier-niveau niet concurreren.

In de laatste twee lagen van AI ligt onze echte kans, mits we stoppen met dromen over frontier AI. Europa beschikt over vier troeven die anderen niet zomaar kunnen kopiëren. Ten eerste kunnen we compliance niet zien als een rem, maar juist als een product. Terwijl Amerikaanse bedrijven eerst razendsnel bouwen en hun governance-schuld later proberen weg te werken, kunnen wij meteen systemen leveren die enterprise-grade zijn, met ingebouwde modelregistraties en audit trails. Dat wordt straks een exportvoordeel in plaats van een bureaucratische last.

Ten tweede kunnen we efficiënte modellen ontwikkelen. Nu energie- en operationele kosten steeds hoger worden, groeit de vraag naar compacte en slimme AI die lokaal draait. Daarmee verminderen we onze afhankelijkheid van hyperscalers, houden we de kosten lager en kunnen we sneller door aanbestedingen heen. Europa kan hier een nieuwe standaard zetten.

Ten derde ligt onze kracht in verticale dominantie binnen sectoren zoals industrie, energie, logistiek en zorg. Dankzij jarenlange proceskennis, sensor-data en strikte kwaliteitseisen kunnen we AI bouwen die moeilijk te kopiëren is omdat ze diep verweven is met onze domeinexpertise. Ten slotte hebben we een publieke infrastructuur die niet versnipperd is. Door compute, dataruimtes en inkoop slim te organiseren, kunnen we sneller uitrollen dan markten die vastzitten aan verouderde structuren, waardoor een echt ‘Korea-moment’ mogelijk wordt.

Keuzes maken

Dit zijn keuzes in plaats van theorieën. Keuzes die beleidsmakers nu moeten maken, want het alternatief is Minitel herhalen. Alleen dit keer heeft Europa geen legacy om te verdedigen in AI. Dat is geen zwakte. Dat is een kans. Maar alleen als we ophouden met achtervolgen wat we toch niet inhalen, en in plaats daarvan het spel spelen dat we kunnen winnen.