Innovatie & Strategie

Governance
social media

Privatisering handhaving op internet moet worden teruggedraaid

Overheid moet gaan handhaven op het internet. 

© CC0 - Pixabay geralt
15 januari 2021

Twitter, Facebook en Instagram hebben Trump van hun social media platforms verbannen. De controversiële chatapplicatie Parler is uit de appstores verdwenen en Amazon verwijderde de hosting van het platform van hun servers. Ze staan uiteraard in hun recht. Het gaat juridisch gezien om privéterrein en dat betekent dat bedrijven zelf mogen en kunnen bepalen wat er op hun erf en in dit geval op hun servers is toegestaan.

Toch levert het een onbehaaglijk gevoel op. Als samenleving zijn we gewend geraakt aan de lage drempels bij het gebruiken van diensten waarmee we in real-time kunnen publiceren, bloggen, posten en becommentariëren. We vinden dat een verworven recht, onlosmakelijk verbonden met onze moderne beleving van de vrijheid van meningsuiting. Het vrije en open karakter van het internet heeft dat mogelijk gemaakt. De grote platforms vervullen daarbij, net zoals ISP's, ook een maatschappelijke rol. Want hoe terecht hun acties in dit geval ook zijn, het uiteindelijke effect is dat ze mensen en organisaties zonder verantwoording af te leggen de mond kunnen snoeren. Alternatieven geven immers niet op stel en sprong een vergelijkbaar bereik.

Dit is de spagaat waarin we ons bevinden. Enerzijds vinden we vrijheid en openheid van het internet in de brede zin van het woord essentieel voor het functioneren van onze samenleving. Digitale innovaties en de vrijheid van meningsuiting kunnen in deze tijd alleen bestaan dankzij die kernwaarden. Anderzijds is er niemand die zal ontkennen dat er grenzen zijn aan wat je op het internet mag zeggen en kunt doen.

Het probleem is dat we die beoordelingen en afwegingen tussen die grote maatschappelijke belangen volledig in private handen hebben gelegd. De overheid heeft niets geregeld dat past bij het snelle karakter van de digitale wereld. Er zijn geen heldere normen, er is geen ondersteuning voor de beoordeling van content of de afweging van die maatschappelijke belangen. De politiek heeft zich er heel gemakkelijk vanaf gemaakt door te roepen "dat bedrijven hun verantwoordelijkheid moeten nemen". Daarmee hebben we ze politieagent, rechter en executeur gemaakt. En de mores van het land waar zo'n platform zijn wortels heeft bepalen zo wat Nederlandse burgers mogen zeggen en mogen doen. Daarmee wordt het middel erger dan de kwaal.

Gezamenlijke aanpak

Die privatisering moet daarom deels worden teruggedraaid. Dat vraagt om een gezamenlijke aanpak van bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheid. Bij de beoordeling van uitingen en gedragingen moeten gespecialiseerde not-for-profit organisaties een rol gaan spelen, gefinancierd door overheid en bedrijfsleven samen. Die moeten en kunnen bedrijven helpen bij die beoordelingen, met “ratings”, zoals we die kennen van de filmkeuring. Met uiteraard inzet van moderne technologie. Die in het ene geval zorgt voor markering en in het andere geval voor blokkering.

De overheid kan vervolgens handhaven. Niet op de content zelf, maar op het volgen van dit proces en op voldoende inspanning van de betrokken partijen. Die aanpak wordt sinds korte tijd gevolgd bij het bestrijden van online beelden van kindermisbruik, en blijkt al in korte tijd buitengewoon effectief te zijn. Dat succesvolle recept kan gebruikt worden bij de aanpak allerlei andere vormen van online onrechtmatigheid. 

Co-regulering

Het wordt kortom tijd voor co-regulering, op basis van duurzame publiek-private samenwerking, zonder einddatum. Alleen op die manier kunnen overheid en samenleving weer de regie over de vrijheid van meningsuiting terugkrijgen waar we allemaal recht op hebben.

Reactie toevoegen
15
Reacties
Mr A.F. le Gras 30 januari 2021 22:27

Zie hieronder

Anoniem 30 januari 2021 22:26

@ Sander
Als ik in deze kolommen zou oproepen om te gaan plunderen in Arnhem, dan zou de redactie die bijdrage direct verwijderen. Niet omdat Sijthof censuur wil uitoefenen, ook niet omdat zij ineens politieagent of anderszins "wetshandhaver" is geworden, maar simpelweg om te voorkomen dat ze, door zo'n oproep te gedogen/faciliteren, medeplichtig zouden kunnen worden aan een criminele activiteit cq aansprakelijk zouden kunnen worden voor gevolgschade. Dat is wat de aansprakelijkheid van media inhoudt, niets meer , niets minder.

Handhaving van de wet en opsporing en vervolging van criminele activiteiten zijn en blijven altijd de taak van uitsluitend de overheid. Welke overheid ? Die van het land waar de criminele activiteit plaatsvindt. In mijn voorbeeld Nederland/Arnhem. Wat als ik hier oproep om te gaan plunderen in Parijs? Dan is het de Franse/Parijse Overheid. In ieder geval nooit een privaat bedrijf. Maar als Sijthof deze oproep wel gedoogt is haar aansprakelijkheid (zie hierboven) niet beperkt tot Nederland.

De positie van Social Media ? Die hebben weten te bereiken dat ze niet aansprakelijk worden gehouden voor wat er op hun platform gebeurt. Dus dezelfde oproep die Sijthof uit eigen belang verwijdert , blijft staan cq wordt tig keer vermenigvuldigd op social media. En niet alleen zijn ze niet aansprakelijk voor eventuele schade, ze hebben er ook hun business model op gebaseerd, want ze verdíenen aan de vermenigvuldiging van alle, dus ook criminele, berichten.

Wat is hier nou de meest logische oplossing : de uitzonderingspositie van social media opheffen (waar ik voor pleit) door ze wél aansprakelijk te maken, net als alle andere mediabedrijven , de banken, de notarissen enz, of moeten we onze rechtsstaat gaan aanpassen aan de door hen gecreerde chaos , zoals Steltman wil.

Sander 27 januari 2021 15:53

Een interessante discussie die heel wat losmaakt en wat mij met vele vragen laat zitten.
Er wordt hier veel gesproken over "de overheid", maar welke overheid betreft het dan ?
De social media bedrijven waarover wordt gesproken zijn bedrijven in de VS.
Bepaalt deze regering dan straks ook wat wij wel of niet mogen publiceren ?
En of moeten we ons voegen wat men in de VS politiek correct acht ?
We ondervinden nu al censuur van bedrijven als Instagram, Facebook en Twitter op inhoud waarvan deze bedrijven vinden dat dit niet door de beugel kan maar die bij ons best acceptabel is.
Hier zie ik nog géén oplossing voor.

Alma 23 januari 2021 12:42

Goed stuk. Eens met de dilemma's.
Echter, in de beschreven aanpak vind ik de "balans tussen belanghebbenden" nog niet erg goed.
Bedrijven hebben ook in dit voorstel nog een heel grote invloed. In de praktijk veel meer dan burgers. Enerzijds via directe beïnvloeding (marketing, etc.) en anderzijds indirect (lobbying, etc.). In beide wordt namelijk actief geïnvesteerd door die bedrijven, en niet door burgers, en dat leidt tot een onevenwichtigheid in macht.
Gevolg daarvan is dat de overheid ook lang niet altijd op de hand van de burgers is.

De vraag is hoe we de balans beter krijgen.
Persoonlijk denk ik daarom dat burgers en overheid de normen op moeten stellen. De bedrijven komen pas bij de invulling ervan meekijken...
Zodra we weten wat de norm is, kun je gezamenlijk gaan bekijken welke oplossingsrichtingen daarvoor mogelijk zijn.

Eigenlijk wil je natuurlijk de normen ook gezamenlijk bepalen, dat begrijp ik. Maar de balans qua macht zit sinds de opkomst van het neoliberalisme volledig bij de bedrijven.

"Echte balans" zou hier het sleutelbegrip moeten zijn, zou ik zeggen. En dat vraagt dus om compensatie tegen de financiële kracht (die zich dus uit in invloed) van de marktpartijen, in het voordeel van burgers.

PG 22 januari 2021 14:29

goed gezien

Mr A.F. le Gras 21 januari 2021 23:26

Steltman wordt klaarblijkelijk niet gehinderd door juridische kennis als hij stelt dat “de beoordeling of iets onrechtmatig of strafbaar is thuishoort in het maatschappelijk domein”. Hij ziet dat het liefst bij de rechter, maar als dat om “praktische” redenen niet kan, dan maar in een door hem zelf bedacht construct . Helaas voor Steltman bestaan in onze rechtsstaat geen “praktische redenen” op grond waarvan de rechter onrechtmatige of strafbare feiten NIET zou kunnen beoordelen. Steltmans probleem is daarom niet alleen dat hij ten onrechte het onderscheid tussen opsporing, vervolging en berechting verwaarloost, maar vooral dat hij daarmee moeiteloos de hele rechtsstaat opzij schuift.

Tegen deze achtergrond hoeft het ook niet te verbazen dat zijn stelling dat platforms een nieuwe realiteit zijn die om nieuwe , moderne, “hybride” oplossingen vraagt net zo onjuist is. Dat begint al bij het feit dat de vrijwaring van aansprakelijkheid voor content voor platformbedrijven in de VS (sectie 230 van de communicatiewet) niet meer is dan een in 1996 (!) verkregen exceptie op de gangbare aansprakelijkheid van mediabedrijven. Die exceptie wordt thans alom gezien als een “foutje” en is de afgelopen jaren dan ook zodanig onder vuur komen te liggen dat deze geen lang leven meer beschoren zal zijn. Ook in de VS zijn ze wijzer aan het worden. De verwijzing naar de door de EU voorgestelde DMA en DSA ondersteunt zijn betoog evenmin. Alleen de DSA zou (bij invoering) in deze relevant kunnen worden, omdat zij m.b.t. criminele content een poortwachtersfunctie voor platformbedrijven beoogt die identiek is aan de poortwachtersfunctie die voor de banken al jaren van toepassing is. Het loont dus alleszins de moeite om even te zien hoe dat daar is opgelost.

De banken stelden zich vroeger op het standpunt dat hun betaalcircuit een platform was waar iedereen een rekening kon openen en betalingen kon doen waarvan zij, de banken, niet konden noch hoefden te controleren welk gebruik daarvan gemaakt werd. Klinkt dat argument u ook zo bekend in de oren ? Desalniettemin is dat argument destijds met het opleggen van de poortwachtersfunctie aan de banken om criminele geldstromen tegen te gaan gewoon niet gehonoreerd en het vormde zeker geen aanleiding om de rechtsstaat opzij te zetten om aan nieuwe hybride oplossingen ruimte te geven. Dat hoeft nu dus ook niet te gebeuren bij platformbedrijven, ook al denken sommige IT-ers kennelijk van wel.

Kees Noorlander 21 januari 2021 12:22

Het is niet zomaar privéterrein van witter, Facebook en Instagram. Deze bedrijven krijgen impliciet staatsteun, want ze zijn vrijgesteld van boetes als er onverhoopt illegale inhoud zich op hun media bevindt. Er wordt in plaats daarvan van hen verwacht dat ze die inhoud verwijderen als ze daarop gewezen worden. Maar inmiddels bepalen ze zelf en zijn zo machtiger geworden dan sommige landen.

Als deze techreuzen zelf gaan bepalen wat onwel gevoelige meningsuiting is, dan moeten ze ook aansprakelijk worden gesteld voor foute zaken op hun media.

Michiel Steltman 20 januari 2021 11:54

Prima discussie, dank iedereen voor de betrokkenheid bij dit onderwerp.

@Mr Le Gras (e.a)
Ook op BNR hebben we uitgebreid over de materie gesproken, en is er meer nuance en verdieping. https://www.youtube.com/watch?v=C9zKnfGB7wA

Er zijn wel degelijk overeenkomsten tussen bestrijding van KP en deze kwestie, juridisch verschilt e zaak maar operationeel / praktisch nauwelijks. Het gaat erom: wie doet de beoordeling, en welke acties volgen. Bij KP is het niemand toegestaan om naar de beelden te kijken, los van het feit dat je je medewerkers niet wilt , niet kunt en niet eens mag verplichten om die beelden te beoordelen.
We hebben daarom om pragmatische redenen afgesproken dat een gespecialiseerd meldpunt dat doet , het EOKM, een maatschappelijke organisatie zonder winstoogmerk. Hun oordeel accepteren we als "trusted". En geloof me, er is ook daar sprake van afwegingen en menselijke beoordeling.
Het illustreert het punt: beoordeling of iets onrechtmatig is of strafbaar, hoort thuis in het maatschappelijk domein. Liefst bij de rechter, maar als dat om praktische redenen niet kan, dan - voor media die een essentiele maatschappelijke rol hebben gekregen-
in elk geval noch exclusief bij de overheid, noch exclusief bij bedrijven.
Verder gaat de vergelijking met uitgevers mank. PLatform zijn geen uitgevers, en gaan dat juridisch gezien ook niet worden - zie de nieuwe DSA en DMA
Wel hebben ze onmiskenbaar een rol bij onze mogelijkheden ons te uiten. Je kunt dat dus niet vergelijken met redacties. Dit is een nieuw realiteit, die om nieuwe, moderne "hybride" oplossingen vraagt.

Marcel Prins Prins 19 januari 2021 09:10

Dus zolang jouw 'not-for-profit' commissie van mening is dat Trump of andere extremisten niet over de schreef gaan wordt Twitter verplicht om deze mensen een platform te bieden? Dat verplichten van bedrijven lijkt me een glijdende schaal.
Als ik me misdraag in de bouwmarkt, mag die mij dan nog de deur wijzen? Of moet die commissie daar dan ook eerst een uitspraak over doen, want het is misschien wel de enige bouwmarkt in een straal van 100km, of met een specifiek assortiment.
Voor je het weet bemoeit die commissie zich met de samenstelling van producten en de bedrijfsvoering..... Dan kunnen we net zo goed bedrijven gaan nationaliseren, en als we toch bezig zijn een communistische heilstaat uitroepen, want dat is waar dit verhaal me een beetje aan doet denken.

Fred Hage 19 januari 2021 00:20

De rol die je de overheid hier toedicht, kan ik nog steeds niet onderschrijven, Michiel. Laten we het evenwichtiger houden, in de traditie van een vrij internet voor iedereen. Ook non-profit acties en instellingen die niet door het bedrijfsleven en de overheid gefinancierd worden kunnen het verschil maken en hier een rol spelen. We hebben nog maar net zo'n cowbow aan het overheidsroer in de VS gehad, die heeft laten zien hoe je in 4 jaar de overheidsinstellingen en -regulering kunt misbruiken voor het nastreven van waanideeën. En we waren gewaarschuwd door een verstokte republikein die democraat werd, daar aan de andere kant van de oceaan:

More than15 years ago, in 2004, John Perry was interviewed as "the Thomas Jefferson of Cyberspace" and warned about the new regulators of internet, stating "I think the real point of argument here is whether or not large corporations are human institutions or some other entity we need to be thinking about curtailing. Most libertarians are worried about government but not worried about business. I think we need to be worrying about business in exactly the same way we are worrying about government." ( source: https://web.archive.org/web/20090903075735/http://www.reason.com/news/s… )

Mr A.F. le Gras 18 januari 2021 20:45

@ van Dam

Geheel mee eens. Mag van mij ook uitgebreid worden tot aliassen. Laat maar zien wie je bent, voordat je een mening geeft. Ik denk dat we alleen al met zo'n maatregel de helft van de problemen op internet kunnen oplossen. En voor klokkenluiders zijn de gebruikelijke regels (anoniem, maar bij de redactie bekend) dan ook op internet toe te passen.

Mr A.F. le Gras 18 januari 2021 18:51

@ van Dam

Geheel mee eens. Mag van mij ook uitgebreid worden tot aliassen. Laat maar zien wie je bent, voordat je een mening geeft. Ik denk dat we alleen al met zo'n maatregel de helft van de problemen op internet kunnen oplossen. En voor klokkenluiders zijn de gebruikelijke regels (anoniem, maar bij de redactie bekend) dan ook op internet toe te passen.

Ruud van Dam 18 januari 2021 14:26

Lijkt mij een prima oplossing. Alleen zou ik dat willen aanvullen met de eis dat niemand, maar dan ook niemand, meer anoniem het Internet op kan. Vrijheid van mening is een groot goed. Maar maak ook duidelijk van wie die mening is. Bovendien voorkomt dit veel anonieme aanvallen en scheldpartijen.

Mr A.F. le Gras 16 januari 2021 18:27

Een volstrekt heilloos plan, gebaseerd op een onjuiste analyse van de problematiek.

Steltman baseert zijn plan op de wijze waarop kinderporno op internet bestreden wordt met als gevolg dat hij het hele vraagstuk van de vrijheid van meningsuiting modelleert op basis van criminaliteitsbestrijding. Een vermenging van zaken die nergens op slaat.

De kern van de problematiek op internet is dat de platforms weigeren zich als uitgever te gedragen en niet dat het private bedrijven zijn die willekeurig beslissingen kunnen nemen. Voelt Steltman zich door AG Connect beperkt in zijn vrijheid van meningsuiting omdat Sijthoff een privaat bedrijf is ? Nee, natuurlijk niet, maar dat neemt niet weg dat AG kan en zal ingrijpen als zijn bijdragen een crimineel karakter zouden krijgen. Is dat dan te verwerpen als censuur ? Onzin, als dat zo zou zijn zouden we ex post moeten concluderen dat we nooit een vrije pers hebben gehad.

Het probleem is niet het private karakter van de platformbedrijven, maar hun onwil om de poortwachtersfunctie te vervullen die alle mediabedrijven al van oudsher hebben en niet alleen zij, maar tegenwoordig ook de banken vwb criminele activiteiten als witwassen.

De reden voor die onwil is simpel : dat gaat ze veel geld kosten, iets waar deze cowboys vooralsnog geen zin in hebben en dus uitzichzelf niet zullen doen. De oplossing is ook simpel : daar moeten de platformbedrijven van overheidswege toe gedwongen worden , zoals dat ook bij de banken is gebeurd. Daar wordt de vrijheid van meningsuiting echt niet door beperkt, net zo min als dat in deze kolommen het geval is.

Egbert Heins 15 januari 2021 11:21

Mooi artikel Michiel. duidelijk waar het probleem ligt. Echter iedere inmenging van zelfs de “overheid” is en blijft een vorm van censuur. Censuur dat wij in onze Nederlandse grondwet verbieden. Ik begrijp dat het nu allemaal berust op willekeur. Wel Trump weren van deze app platforms maar wel uiterst extremistische ideeën en wandaden toestaan (IS onthoofdingen etc).
Het blijft moeilijk en daarom zou een duidelijk af te vinken niet voor andere interpretatie lijst maken waar iedereen zich aan moet houden. Ik heb vertrouwen in jou (ik ken je gelukkig persoonlijk) dat zo’n lijst door jouw bedrijf opgesteld en geïmplementeerd kan worden.