Innovatie & Strategie

Datamanagement
Klein en Groot Leed

Klein en groot leed

We hebben de afgelopen jaren samen vakkundig georganiseerd dat veel nieuws in de wereld met algoritmen tot ons komt.

© Shutterstock iofoto
5 maart 2021

Soms moet je gewoon ervaren dat je zelf het product bent van een socialmediakanaal. TikTok is, ondanks de waarschuwingen, tóch het voorkeurskanaal van vele jonge scholieren. Bij ieder bezoekje aan vriend(inn)en worden filmpjes gemaakt, influencers gevolgd, muziekjes gedeeld. Dat levert ook nog een goede dansmotoriek op. Tot … je een comment maakt dat onwelgevallig is. Of in ieder geval de artificial intelligence die de datastroom monitort. Of omdat een jaloerse vriend(in) een report stuurt. En dan ineens, zonder waarschuwing, ben je virtueel dood. Account weg, filmpjes weg, volgers weg, netwerk weg. ‘Papa, ik ben digitaal vermoord’. Een klein persoonlijk drama.

Kleine mensen, kleine problemen. Grote mensen, grote problemen. Niet zozeer over van LinkedIn worden verwijderd omdat iemand je gemeld heeft, of door verkeerd woordgebruik bij een spannend onderwerp; meestal covid-gerelateerd overigens de laatste maanden. Of als LinkedIn jouw berichtenbox ‘censureert’ met je persoonlijke berichten aan kennissen. Het voelt als onrecht. Maar je weet ook: jij bent het product, zij verdienen het geld. Je hebt zelf op dat ‘akkoord met de voorwaarden’-vinkje geklikt. Dat Alphabet (moederbedrijf van Google) zijn artificial intelligence traint met jouw vrijwillig ingeleverde fotomateriaal, dat is bekend. Net als de nieuwe voorwaarden van Instagram waar je automatisch mee akkoord bent (zie de briljante video van J.P. Sears hierover).

Mediakanalen zijn niet meer écht publiek, maar een mix van marketing, geautomatiseerde berichten en nieuws

Groter leed is dat we de afgelopen jaren samen vakkundig georganiseerd hebben dat veel nieuws in de wereld met algoritmen tot ons komt: online, mainstream media (MSM), socials – veel gaat via bots. Voormalige gerenommeerde nieuwsmakers zijn niet altijd meer die betrouwbare bron. Onderzoeksjournalistiek is een niche; we werken liever met mediabureaus. Bedrijfsleven en overheid. Mediakanalen zijn niet meer écht publiek, maar een mix van marketing, geautomatiseerde berichten en nieuws. Het maken van een pakkende koptekst is belangrijk, en als een kop niet aanslaat, kan die tijdens de dag nog worden aangepast op het digitale kanaal. Soms moet je een schermfoto maken, anders ga je aan jezelf twijfelen of je nu écht iets gelezen hebt.

Het resultaat? Met alle nieuwsimpulsen die we op ons afgevuurd krijgen, lijkt het of we minder zien wat er echt gebeurt. En dat wat we zien, kunnen we heel lastig aantoonbaar maken. Er komt steeds meer aan het licht; archieven gaan open. Maar er wordt ook steeds meer verborgen; bronnen raken zoek. Een paradoxale wereld: het gaat open, maar ook weer dicht. Een greep uit de vele berichten: meer dan 23 miljoen Chinezen mogen niet reizen vanwege een te lage social score, Amerikaanse oerbossen die gekapt worden voor biocentrales, de nieuwe zijderoute met pal voor de oorspronkelijke haven van Colombo (Sri Lanka) een nieuwe haven – met omkoopschandaal, de nieuwe Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS), de buitenparlementaire onderzoekscommissie, de uitkomsten van de retractiepaper voor PCR-testen en de WHO-waarschuwing over de test, de status van het Nobelprijswinnende (2015) medicijn Ivermectine, de bevolking van Curaçao die nu onder de (in de volksmond) ‘slavenwet’ valt, de protesterende vrouwen die begin december in Londen zijn belaagd onder verantwoordelijkheid van politiecommissaris Dick.

Laten we archivarissen, documentalisten, bibliothecarissen, kritische informatieprofessionals, onafhankelijke nieuwsredacties en onderzoeksjournalisten alsjeblieft blijven eren en steunen. We hebben ze nu harder dan ooit nodig. Om groter leed te voorkomen.

Magazine AG Connect

Dit artikel is ook gepubliceerd in het magazine van AG Connect (februarinummer, 2021). Wil je alle artikelen uit dit nummer lezen, klik dan hier voor de inhoudsopgave.

Reactie toevoegen
1
Reacties
Atilla Vigh 05 maart 2021 08:25

Wouter, ik heb natuurlijk ook geleerd dat een onafhankelijke pers belangrijk is voor een goed functionerende democratie. Ik heb twee problemen met deze zin: de term "onafhankelijk" en "democratie". Laat ik beginnen met "democratie", want is eigenlijk off-topic. Voor de duidelijkheid: het alternatief voor democratie is NIET een dictatuur, er zijn miljarden alternatieven hoe je een samenleving kan inrichten. Maar het idee dat de "meerderheid" het altijd bij het rechte eind heeft, werpe ik ver van me (in de jaren 30 liepen er in ons buurland miljoenen mensen achter een vent met een snor aan, in de VS lopen nog steeds miljoenen mensen achter een vent met een vreemd kapsel aan). Volgens mij zoekt de wereld naar een nieuwe vorm van de inrichting van onze samenleving.
Dat anders issue "onafhankelijk". Sinds het bestaan van "de pers", zelfs in de middeleeuwen, waar reizende passanten middels "verhalen" van dorp tot dorp trokken, werd dit gelardeerd met muziek en vertier waarvoor betaald moest worden. Later werden kranten, tv en radio. En ook daar gaat het over geld en nog veel meer geld dan die Middeleeuwse "dorpstoeter". Inmiddels wordt nieuws grotendeels digitaal gebracht en we doen verbaasd dat geld een rol speelt. Geld speelt altijd een rol in de samenleving. Mijn vraag: hoe kun je onafhankelijk zijn als je geld krijgt voor je werkzaamheden (journalistiek bedrijven in dit geval). Het adagium "wie betaalt, bepaalt" geldt ook gewoon hier. Pers en onafhankelijkheid zijn onverenigbaar. Pluriforme pers is een vorm van wensdromen. Dat zou twee dingen betekenen: dat er een uitermate gezonde balans is qua persvormen waar eenieder ook zo uit zo kunnen kiezen en het idee dat de lezers/kijkers van de persvormen alle verschillende standpunten gewogen tot zich nemen. Een gemiddelde inwoner in de midwest van de VS die de hele dag naar Fox kijkt en de voormalige Twitterberichten van Donald Trump als belangrijkste nieuwsbron gebruikt, krijgt natuurlijk (als deze niet verder nadenkt) een heel eenzijdige kijk op de samenleving en de wereld.