Management

Branche
Teams thuiswerken

Zorgen over door coronavirus florerende techreuzen

‘We zijn nóg afhankelijker geworden.'

7 mei 2020

‘We zijn nóg afhankelijker geworden.'

Amazon, Apple, Facebook, Google en Microsoft zien hun aandelen door het massaal thuiswerken fors stijgen. Beurskoersen zitten in de lift en gebruikersaantallen exploderen. Voor de 'Big Five' is COVID-19 financieel gezien eerder een champagnemoment dan een crisis. De groeiende afhankelijkheid baart hoogleraar José van Dijck en Kamerlid Kees Verhoeven zorgen.

Terwijl de coronacrisis er in sommige sectoren hard inslaat, zijn het voor grote IT-leveranciers juist gloriedagen. Webwinkelgigant Amazon zag de omzet over het eerste kwartaal stijgen tot 75 miljard dollar, zo'n 26 procent meer dan een jaar geleden. Bij Microsoft waren zowel de winst als de omzet van het bedrijf boven de verwachtingen. Hetzelfde geldt voor Google. En ook Facebook en Apple presenteerden mooie cijfers.

Veel snellere digitalisering

De oorzaak van dat succes is moeilijk te missen. Alex van den Bergh, directeur bij outsourcingsexpert Quint, ziet door de coronacrisis "de halve wereld" thuiswerken. En dat heeft hoe dan ook gevolgen voor de winsten en omzetten. Met name de allergrootste bedrijven profiteren ervan. “Er gebeuren nu dingen waarvan we wisten dat die de komende vijf jaar zouden gaan gebeuren. Maar door het coronavirus gaat het veel sneller. De opkomst van thuiswerktoepassingen zoals Microsoft Teams, Zoom en Webex is onvoorstelbaar groot en gebeurt onvoorstelbaar snel.”

Het zijn volgens Van den Berg zelfs “gouden tijden” voor de grote IT-leverende bedrijven. “Waar men twee maanden geleden nog zeer sceptisch stond tegenover ‘werken op afstand’, doet nu iedereen het. Het is makkelijker wanneer je in dezelfde ruimte zit, maar intussen wordt iedereen er per week beter in.”

Eigen netwerken ongeschikt

Voor bedrijven die nu grotendeels vanuit huis moeten werken, geldt meestal dat hun eigen kantoornetwerk niet gebouwd is voor zoveel gebruikers tegelijk. “Neem Citrix als voorbeeld: als iedereen vanuit Citrix werkt om te videobellen, dan raakt die server overbelast. Normaal gesproken willen bedrijven alles via hun eigen netwerk ontsluiten, maar nood breekt wet.” Het ‘gewone internet’ biedt soelaas bij het oplossen van capaciteitsproblemen. En dan komt iedereen uit bij grote leveranciers zoals Microsoft. "Het is een ‘one size fits all-manier’ die prima werkt als je met z’n allen vanuit huis werkt.”

Het succes zal blijvend zijn, denkt Van den Bergh, mits deze grote leveranciers geen misstappen begaan met incidenten op het gebied van privacy of security. “Het is ook wel begrijpelijk dat organisaties bij de grote bekende namen uitkomen. Videobellen in groepen is geen branche-specifieke oplossing waarvoor je naar een niche-leverancier kijkt; het is heel algemeen. Een Nederlands bedrijf wil hetzelfde product gebruiken als iemand in Japan of Amerika. De grote leveranciers hebben nu eenmaal die schaal."

Macht verder versterken

José van Dijck, hoogleraar media en digitale samenleving aan de Universiteit Utrecht, is niet helemaal gerust op de groei van de toch al enorme techbedrijven. “Ze varen inderdaad heel wel bij deze coronacrisis. Het is voordelig voor Microsoft, Google, Amazon en de rest. De trend van het massaal thuiswerken versterkt de macht van de Big Five ongezien nog verder.”

Eerder deed van Dijck de landelijke oproep om de afhankelijkheid van deze bedrijven te verminderen, met name in het onderwijs en de zorg. Die oproep deed ze omdat een coalitie van techgiganten in de Verenigde Staten werkt aan standaarden voor het naadloos delen van medische data tussen patiënteninformatiesystemen, app-ontwikkelaars en verzekeraars. De zorgen over macht en afhankelijkheid zijn er met de nieuwe thuiswerktrends door de coronacrisis niet bepaald minder op geworden.

Nog afhankelijker

“Ze doen hetzelfde als voorheen, maar we zijn er met z’n allen in korte tijd nóg afhankelijker van geworden. De afhankelijkheid van hun technologie wordt steeds groter, ook in belangrijke sectoren als het onderwijs." Met thuiswerken is daar weer een belangrijke afhankelijkheid bijgekomen, stipt ze aan.

Van Dijck valt de vanzelfsprekendheid op waarmee bedrijven nu overgaan op technologie van Google, Microsoft of Apple. “Op de universiteit bekijken we open source-tools voor het onderwijs. Daar raakten we steeds meer vertrouwd mee. Maar nu iedereen massaal vanuit huis onderwijs volgt, wordt er toch teruggevallen op de bekende middelen, omdat die in de softwarepakketten zitten en een grote reikwijdte hebben. De non-profit-tools zijn er gewoon nog niet klaar voor. De enorme snelheid waarmee de omslag gemaakt moest worden, is er debet aan dat we toch daar uitkomen.”

Monopolievorming

Van Dijck maakt zich zorgen over monopolievorming. “Die discussie speelde al langer, maar let nu ook vooral op de verticale integratie van de diensten die deze bedrijven aanbieden. Niet alleen IT-infrastructuur maar ook satellieten en kabels zijn al voor een groot deel in hun handen. De diensten erboven, zoals cloudtechnologie, voor negentig procent ook. Dan komen nu de thuiswerk-oplossingen erbij. Het mechanisme zorgt voor een monopolievorm waar we steeds moeilijk uit kunnen komen.”

De grote techbedrijven werken in de strijd tegen het coronacirus bovendien soms nauw samen. “Apple en Google hebben samen gewerkt aan een Covid19-API, terwijl ze rivalen zijn. Dat is opvallend. Als zulke grote partijen nu gaan samenwerken, dan domineren ze echt alles. Kom je dan ooit nog uit die klauwen?”

Data doorverkocht

Over de gratis producten die nu door de techreuzen worden aangeboden is Van Dijck ook skeptisch, “Gratis is nooit gratis. Je betaalt met je data, of koppelingen met metadata. Skype is gratis, Teams zit al in de pakketten. Je betaalt als gebruikers met je gegevens die mogelijk worden doorverkocht en met je aandacht voor advertenties die zij plaatsen.”

D66-Kamerlid Kees Verhoeven, onlangs uitgeroepen tot IT-politicus van het jaar, volgt de ontwikkelingen rondom de bedrijven kritisch. “Nu zij profiteren van de situatie moeten ze ook wat teruggeven aan de samenleving. Dat kan met allerlei goodwill-projecten, maar ik zie liever dat ze zich goed aan de regels houden. Daarmee bedoel ik regels op gebied van mededinging, privacy en belasting betalen.”

Spijt krijgen na corona

Verhoeven vreest dat er nu keuzes gemaakt worden waar men later spijt van krijgt. “Iedereen mag zelf bepalen welke toepassing er gebruikt wordt bij het thuiswerken, maar het kan inderdaad een grotere afhankelijkheid betekenen. En dan wordt het een probleem.”

Wat Verhoeven betreft moeten overheden en toezichthouders juist in deze tijd extra kritisch zijn richting de ‘populaire bedrijven’ die nu massa’s klanten binnenhalen. “Wees extra alert en extra scherp. Bedrijven hebben altijd een commercieel belang. Nu is er een tegenovergestelde houding: overheden hopen dat ze komen helpen met het bestrijden van het virus. Ze bieden natuurlijk een prachtige api, en mooie thuiswerkoplossingen. De data is beschikbaar. Val niet blind voor corona-oplossingen.”

Ook de ACM moet wat Verhoeven betreft goed opletten op ‘gratis’ aanbiedingen van de Big Five, waarmee volgens hem producten onder de kostprijs worden verkocht om het marktaandeel te vergroten.

Ratrace om marktaandeel

Alex van den Bergh, directeur bij outsourcingsexpert Quint, ziet een flinke race ontstaan om het marktaandeel rondom thuiswerktoepassingen. "Voor alle leveranciers geldt dat er op dit moment enorm veel terrein kan worden gewonnen met ongekende snelheid. Mijn tip aan de leveranciers is om vooral goed op te passen voor security-incidenten. Dan sta je - zeker nu - voorin de krant en lever je fors in.” Uiteindelijk is vooral genoeg capaciteit hebben een uitdaging volgens Van den Bergh. "Er zijn bedrijven die daarmee in de eerste weken van het coronavirus opstartproblemen hadden, zoals Microsoft bij het opschalen van Teams. Maar dat valt in het niet bij de voordelen. Op dit moment is het één groot feest voor de grote leveranciers."

De coronacrisis betekent volgens Van den Bergh ook voor de kleinere SaaS-leveranciers goed nieuws, al is dat op een andere schaal. “Dat is wat moeilijker te overzien, maar het internet en het thuiswerken bewijzen zich nu. Dit is het moment waarop bedrijven zeggen: het werkt toch wel fijn en het is prettig om niet langer afhankelijk te zijn van het kantoornetwerk. Voor facilitymanagement, inkoop en andere meer ondersteunende processen, waar ook veel kleinere leveranciers op zitten, voorzie ik ook veel vraag.”

Lees meer over Management OP AG Intelligence
1
Reacties
rutger.gooszen 08 mei 2020 10:09

De politiek moet fundamenteler nadenken over de vitale infrastructuur en hoe IT daar onderdeel van uit maakt. Dat is nu in een opstartende fase maar zal sneller moeten. Welke eisen mag je als overheid stellen aan providers en in hoeverre moet je een fallback kunnen inschakelen als er iets mis gaat? Afhankelijkheid kun je mitigeren maar dan moet je wel van te voren daarover in scenario's nadenken en bereid zijn er geld voor opzij te zetten. Net als bij dijken, voedselvoorziening en (onlangs weer bewezen) mondkapjes. Globalisering heeft in die zin voordelen maar ook nadelen.

Reactie toevoegen
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.