Loopbaan

Carriere
IT-onderwijs pabo's

Zo bereiden pabo’s zich voor op ICT in het basisonderwijs

IT-onderwijs moet vroeg beginnen, maar begint zelf bij onderwijzers. Wat doen onderwijsopleidingen aan IT-onderwijs?

© Curriculum.nu
22 oktober 2019

IT-onderwijs moet vroeg beginnen, maar begint zelf bij onderwijzers. Wat doen onderwijsopleidingen aan IT-onderwijs?

Digitale geletterdheid moet een nieuw gebied worden binnen de lesstof voor alle leerlingen in Nederland, zo ook op de basisschool. Dat is het advies van Curriculum.nu, dat in opdracht werkt van schoolbesturen en docentenvakbonden. Maar willen leraren deze vaardigheden overbrengen, dan moeten ze zelf ook digitaal geletterd zijn. Hoe bereiden de pabo’s zich hierop voor?

Volgens 51 procent van de Nederlandse leraren wordt op lerarenopleidingen te weinig aandacht aan ICT besteed, meldde SLBdiensten begin oktober op basis van onderzoek dat het onder 528 onderwijsprofessionals liet uitvoeren door PanelWizard. Dat terwijl de adviesgroep Curriculum.nu adviseert om digitale geletterdheid een nieuw gebied te maken binnen de lesstof voor alle leerlingen in Nederland.

Erg verschillend

Toch zijn veel pabo’s al wel bezig met digitale geletterdheid, vertelt Henk Verheijde, secretaris van het Landelijk Overleg Lerarenopleiding Basisonderwijs (LOBO). Dat is een organisatie waarin de directeuren van de Nederlandse pabo’s samenwerken. Maar in hoeverre de pabo’s hier aandacht aan besteden, is nog erg verschillend.

“Een deel loopt ver voorop als het gaat om het toevoegen van digitale geletterdheid aan het curriculum, andere opleidingen moeten hier nog meer aandacht aan besteden. Maar het is wel duidelijk dat er sinds 2013 - toen de onderwijsinspectie constateerde dat mediawijsheid en digitale geletterdheid meer aandacht vereisen op pabo’s - veel gebeurd is”, aldus Verheijde.

Onder meer de HanzeHogeschool in Groningen, de Hogeschool Arnhem en Nijmegen in Arnhem en de Marnix Academie in Utrecht zijn volgens Verheijde al goed op weg. “Daar krijgt het meer aandacht omdat er mensen zijn die getriggerd worden door digitale vaardigheden en hiermee aan de slag gaan.” Naast deze pabo’s zijn er nog meer scholen die al in meer of mindere mate met digitale vaardigheden aan de slag zijn gegaan, benadrukt Verheijde.

Aan de slag in Ontdeklab

Op de Marnix Academie in Utrecht is bijvoorbeeld een Ontdeklab opgesteld. “Daar kan iedereen praktisch aan de slag met digitale geletterdheid”, vertelt Petra Jansen, opleidingsdocent bij de Marnix Academie. Het Ontdeklab bevat allerlei soorten technologie waar studenten les over krijgen en zelf actief mee aan de slag gaan. Denk bijvoorbeeld aan robots als de Ozobot en MicroBit die geprogrammeerd kunnen worden, een 3D-printer en een green screen om video’s mee te maken.

De pabo-studenten leren niet alleen zelf met technologie om te gaan, maar vooral hoe ze deze in kunnen zetten in het basisonderwijs. “In het vierde jaar kiezen studenten een specialisme via profielen. Bij een paar van die profielen ontwikkelen en geven ze zelf lessen in het Ontdeklab aan basisschoolklassen.”

De basisschoolleerlingen komen daarvoor naar de Marnix Academie en leren bijvoorbeeld om zelf een game of een app te maken. “Maar studenten kunnen de spullen uit het Ontdeklab ook lenen om lessen op de scholen te geven waar ze stage lopen.” Zo wordt de digitale geletterdheid vanaf de pabo al tijdens de opleiding meegenomen naar de klaslokalen in het basisonderwijs.

Technologie in andere vakken

De pabo-studenten leren bovendien hoe ze de nieuwe technologie kunnen verwerken in de lessen. “We laten ze eerst zelf ontdekken hoe een tool werkt, maar stellen daarna altijd de vraag welke (vakinhoudelijke) opdracht ze hieraan kunnen koppelen. Zo kunnen leerlingen met Scratch een animatie maken over een thema dat behandeld is of over een verhaal dat net is voorgelezen,” legt Jansen uit.

“Daarnaast vinden we het belangrijk dat studenten zich realiseren dat je met nieuwe technologie kunt bijdragen aan een ‘betere wereld’. Hoe kun je leerlingen uitdagen om vanuit hun eigen creativiteit oplossingen te ontwerpen voor maatschappelijke problemen met behulp van nieuwe technologie? Als Unesco-pabo kiezen we bewust voor deze insteek.”

De Marnix Academie verwerkt technologie dan ook in de andere vakken die pabo-studenten krijgen. “Sowieso besteden we veel aandacht aan vakintegratie. Zo volgen de studenten in het derde jaar de minor ‘Geïntegreerd zaakvakonderwijs’. Daar leren ze bijvoorbeeld hoe je leerlingen helpt om goede bronnen op internet te vinden en te gebruiken.”, legt Jansen uit. “En bij het geïntegreerde vak ‘Leerkracht’ besteden we bijvoorbeeld ook aandacht aan mediawijsheid.”

Daar is de Marnix Academie niet de enige in, vertelt Verheijde van het LOBO. Ook andere pabo’s, waaronder de Hanzehogeschool, integreren digitale geletterdheid in andere vakken. “Dat vind ik belangrijk. Ik ben van de holistische aanpak, wat betekent dat ik vind dat dergelijke vaardigheden verwerkt moeten worden in andere vakken. Kinderen leren dingen niet afzonderlijk van elkaar, maar in samenhang met elkaar. En dat geldt ook voor volwassenen.”

Advies op scholen

Maar lang niet alle pabo’s in Nederland zijn al zo ver als de Hanzehogeschool en de Marnix Academie. Het kan bijvoorbeeld uitdagend zijn om goed onderwijsmateriaal te vinden voor digitale geletterdheid. Organisaties als Stichting FutureNL helpen hierbij.

FutureNL komt onder meer op scholen langs om tijdens expertsessies in gesprek te gaan over curriculumvernieuwing en hoe digitale vaardigheden van studenten vergroot kunnen worden. Via workshops worden pabo’s geholpen bij vragen over hoe digitale geletterdheid en digitale didactiek toegepast kunnen worden en welke materialen daarbij gebruikt kunnen worden.

Deze stichting is pas anderhalf jaar actief binnen de pabo’s. Maar het project verloopt al goed, vertelt Natasja Corver, programmamanager pabo binnen FutureNL. “Van de 45 pabo-locaties in Nederland werken we nu al met 25 pabo’s samen.”

Aan de slag met Digi-doeners

FutureNL heeft ook zijn zogeheten Digi-doeners, die al beschikbaar waren voor het voortgezet en primair onderwijs, naar de pabo’s gebracht. Een Digi-doener is een wekelijkse nieuwe les met digitale doe-dingen. Die lessen zijn niet alleen op techniek gericht, maar koppelen digitale geletterdheid ook aan alle vakken, aldus Corver.

“We hebben bijvoorbeeld een digi-doener ontwikkeld om hologrammen te maken met behulp van je telefoon en transparant plastic.” Dit kan bijvoorbeeld bij biologie, waar kinderen een hologram maken van een hart. “De meeste digi-doeners zijn unplugged, dus de drempel om met digitale geletterdheid te werken is daarmee erg klein. Zo’n hologram is vooral knipwerk, dus helemaal niet zo ingewikkeld als veel docenten denken.”

FutureNL maakt zijn lesmateriaal bovendien net als de Marnix Academie vakinhoudelijk. “We proberen lessen te koppelen aan verschillende modellen van digitale didactiek. Leraren kunnen bijvoorbeeld beelden op slides tonen in de klas bij een onderwerp, maar dan is het de vraag of je nu wel of geen tekst bij die beelden toont. Onderzoek wijst uit dat een combinatie van audio en beeld beter werkt”, vertelt Corver.

Je kunt er niet meer omheen

Er gebeurt dus van alles op de pabo’s op het gebied van digitale geletterdheid. En dat moet ook wel, vinden Corver, Jansen en Verheijde. “Of digitale geletterdheid nu verplicht wordt binnen het curriculum of niet, je kunt er niet meer omheen”, stelt Verheijde.

Jansen deelt die mening. “Een belangrijke reden dat we zoveel aandacht besteden aan technologie, is omdat het een belangrijke rol speelt in de samenleving.” De Marnix Academie helpt dan ook net als FutureNL andere scholen om technologie in het lesprogramma te brengen.

“We geven nascholingen en teamtrainingen aan basisscholen op het gebied van digitale geletterdheid”, vertelt Jansen. “Maar we werken ook samen met onze partnerscholen. Zo hebben twee partnerscholen een eigen ontdeklab opgericht maar ze willen dit beter integreren in hun onderwijs. Daar denken wij dan over mee.”

Zelf lesmateriaal maken

Bij FutureNL leggen ze er de nadruk op dat (toekomstige) leraren uiteindelijk ook zelf digitale geletterdheid integreren in hun lessen. Dat doet FutureNL onder meer via een wedstrijd waarbij pabo-studenten eigengemaakte Digi-doeners kunnen insturen. “De beste inzending wordt daadwerkelijk uitgegeven als Digi-doener”, vertelt Corver.

Daar blijkt het enthousiasme groot voor te zijn. “Onze inbox is volgestroomd met Digi-doeners over allerlei onderwerpen.” In de tweede week van november wordt de Digi-doener van de winnaar gepubliceerd, zodat studenten en leerkrachten er zelf mee aan de slag kunnen gaan.

Maar of al die aandacht aan ICT genoeg is, kan nu nog niet gezegd worden. “Dat wordt pas duidelijk als de studenten die nu op de pabo zitten het werkveld in gaan”, concludeert Verheijde.

Lees meer over Loopbaan OP AG Intelligence
Reactie toevoegen
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.