Wat kost IT de overheid eigenlijk?

7 september 2012
2,1 miljard euro. Dat bedrag noemt de Algemene Rekenkamer in het rapport Open Source en Open Standaarden – een onderzoek naar de besparingsmogelijkheden met opensourcesoftware – als totale IT-kosten van alle ministeries. Dat zijn alleen de externe kosten van aanschaf, implementatie, exploitatie en onderhoud van hardware en software in 2009. Veel IT-gerelateerde kosten, waaronder met name de kosten van eigen IT-personeel, blijven buiten beeld, zegt de Rekenkamer.

Vanuit dat bedrag kun je met benchmarkcijfers een schatting maken, hoe hoog de totale uitgaven liggen. Volgens Gartners IT-Metrics: IT Spending and Staffing Report van januari 2011 liggen de kosten van IT-personeel in Europa gemiddeld even hoog als de kosten van hardware en software opgeteld. Dat zou het jaarlijkse IT-budget op 4,2 miljard euro brengen. Daarnaast gaat volgens dat rapport een vijfde van het budget op aan uitbesteding. Dat resulteert in een schatting van het jaarlijkse IT-budget van 5 miljard euro.

Bart de Ruijter, algemeen directeur van METRI, waarschuwt dat de methodiek van aanname op aanname kan leiden tot zeer aanzienlijke afwijkingen. Voornaamste reden voor zijn scepsis is, dat je er niet blindelings vanuit mag gaan dat gemiddelde verhoudingen tussen verschillende kostenposten in Europese organisaties ook voor de Nederlandse overheid gelden. Zelfs tussen verschillende overheidsorganisaties kunnen de verschillen in dit opzicht enorm zijn. Ook is volstrekt onduidelijk of de kostenposten die zijn meegenomen in het bedrag dat de Rekenkamer op gezag van de ministeries noemt, overeenkomen met wat in de Gartner IT-Metrics onder hardware en software wordt verstaan. Met het noemen van een bedrag van 5 miljard creëer je dan ook al snel een feit dat op een zeer zwak fundament is gebaseerd, waarschuwt De Ruijter.

Het enige bedrag waar volgens De Ruiter duidelijkheid over bestaat zijn de projectkosten. “Rijks-CIO Maarten Hillenaar zei eerder dit jaar in een interview dat de overheid een meerjarige project­portefeuille heeft van 2,4 miljard euro. Dat komt neer op een investering in IT-projecten van 600 tot 800 miljoen euro per jaar.” Van de operationele kosten is volgens De Ruijter onvoldoende bekend om daar een gerichte schatting van te kunnen maken.

Het uitgangsbedrag van 2,1 miljard voor 2009 in de door De Ruijter gewraakte rekenexercitie roept ook om andere redenen vragen op. De Rekenkamer heeft de ministeries namelijk alleen gevraagd wat ze denken dat ze uitgeven. Bovendien komt het bedrag dat ze noemen precies overeen met een bedrag dat toenmalig minister Binnenlandse Zaken Guusje ter Horst eind 2007 – op basis van cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek en de Algemene Rekenkamer – noemde voor de totale IT-kosten bij de totale overheid.

Een jaarbudget van 2,1 miljard euro dan? Eventueel gecorrigeerd voor prijsveranderingen in de afgelopen vijf jaar? Dat lijkt een onderschatting. Twee jaar terug zei Hillenaar in een interview met AutomatiseringGids dat het jaarlijkse IT-budget van de Rijksoverheid ‘in de buurt van de 4 miljard euro’ ligt. En gezien het gebruik van het woord ‘Rijksoverheid’ – de overheidsonderdelen die op landelijk niveau actief zijn – moeten daar de kosten van provincies en gemeenten nog bij.

Wat provincies uitgeven aan IT is niet bekend. Maar bij de gemeenten gaat ook een fors bedrag om. In 2008 ging dat om ongeveer 1,06 miljard euro, valt te destilleren uit de ICT Benchmark gemeenten die M&I Partners dat jaar uitvoerde. Voor 2011 durft onderzoeksleider Jos Smits van M&I Partners een schatting van de ‘total cost of ownership’ van IT bij de gemeenten van 1,3 miljard euro aan. Aan het jongste onderzoek – waarvan M&I Partners de resultaten vorige week publiceerde – deden twintig gemeenten met opgeteld zo’n 2 miljoen inwoners deel. Opgeteld bij het bedrag dat Hillenaar noemde, maakt de schatting van M&I Partners het opeens een stuk plausibeler dat de overheid 5 miljard euro aan IT uitgeeft.

En wellicht is het nog veel meer. Lauran Matthijssen van PBLQ doet al geruime tijd onderzoek naar de IT-uitgaven van de overheid en de effectiviteit daarvan. Hij geeft aan dat er nóg een factor is die het werkelijke beeld kan versluieren. Dat is het gegeven dat de overheid in de afgelopen decennia de uitvoering van een aantal taken buiten beeld heeft gebracht door ze onder te brengen in zelfstandige bestuursorganen en dergelijke. En daar zitten de nodige grootverbruikers van IT bij, zoals kadaster, UWV, IND en belastingdienst, benadrukt ook Jos Smits. Daarnaast zijn er volgens Matthijssen veel grensgebieden, zoals de onderwijsinstellingen en de gezondheidszorg. Eerder berekende Matthijssen de IT-kosten van de rijksoverheid over 2000 op 3 miljard euro. Op basis van literatuur geeft hij voor de gehele overheid voor 2012 nu een raming af van 8 tot 10 miljard euro.

Gezien de omvang van het bedrag zou de overheid door te besparen op IT een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de bezuinigingsdoelstellingen. Maar het zou onverstandig zijn om alleen met de bezuinigingsbril op naar IT te kijken. Als je meer aan IT gaat uitgeven om een compactere efficiëntere overheid te bewerkstelligen, kan dat geld goed besteed zijn, merken De Ruijter en Matthijssen op. Maar de vraag blijft wel hoe de BV Nederland daar duidelijkheid over krijgt. Want als je niet kunt specificeren wat je hebt geïnvesteerd en tot welke jaarlijks terugkerende kosten en baten die investering leidt, kun je nooit aantonen dat het geld goed besteed is.

 
Lees het hele artikel
Je kunt dit artikel lezen nadat je bent ingelogd. Ben je nieuw bij AG Connect, registreer je dan gratis!

Registreren

  • Direct toegang tot AGConnect.nl
  • Dagelijks een AGConnect nieuwsbrief
  • 30 dagen onbeperkte toegang tot AGConnect.nl

Ben je abonnee, maar heb je nog geen account? Neem contact met ons op!