Vuurproef Brainport

9 oktober 2009

Dit jaar is de hamvraag: hoe groot is de innovatieve kracht van de regio? Is Zuidoost-Brabant klaar voor het nieuwe economische tijdperk dat door de crisis wordt ingeluid?

Dat de regio hard getroffen wordt door de crisis staat als een paal boven water. De werkloosheid is er hoger dan gemiddeld, het aantal vacatures ligt juist onder het gemiddelde en de negatieve berichten over bedrijven uit de omgeving zijn niet op één hand te tellen. Zo kwam een gerenommeerd bedrijf als ASML de afgelopen tijd in het nieuws wegens het niet verlengen van duizenden arbeidscontracten, het vragen van een loonoffer aan zijn medewerkers, het tijdelijk sluiten van productiefaciliteiten en het aanvragen van werktijdverkorting voor een deel van het personeel. Een andere belangrijke werkgever in de regio, NXP, voorheen onderdeel van Philips, is fors aan het reorganiseren, stoot bepaalde onderdelen af en verplaatst steeds meer werkzaamheden naar lagelonenlanden.

“De situatie in de regio is problematisch. We zullen echt aan de slag moeten om uit die recessie te komen. En ‘we’ dat zijn de kenniscentra, het bedrijfsleven en de overheid”, reageert Harry Lintsen, hoofd van de subfaculteit Technische Innovatiewetenschappen aan de TU/e. Elies Lemkes-Straver, directeur van Brainport Development, heeft er alle vertrouwen in dat het goed komt met de regio. “De recessie is een serieuze vuurproef voor de veerkracht van de regio. Het antwoord op de recessie ligt in ons samenwerkingsmodel. Brainport heeft bewezen dat bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheden in Zuidoost-Brabant prima kunnen samenwerken. Dat is juist onze kracht. Volgens Lundqvist kost het in Rotterdam en Amsterdam aanzienlijk meer moeite om alle partijen intensief te laten samenwerken.

In 2004 werd de regio officieel erkend door het Rijk als derde hotspot, na Schiphol en de havens van Rotterdam. De innovatie speelt zich af in een aantal (toegepaste) technologiegebieden: mechatronica, automotive, ICT en life-tech, design en creatieve industrie en foodprocessing. Brainport is volgens Lemkes-Straver inmiddels uitgegroeid tot een Europese topregio op technologisch gebied, ‘vergelijkbaar met Silicon Valley in de VS’. Daar is prof. dr. Koen Frenken van de TU/e het niet mee eens: “Het is een topregio, maar het heeft niet de massa van een Silicon Valley of Helsinki. Er is te weinig sprake van internationalisering. Dat krijg je alleen voor elkaar als je nog meer buitenlandse studenten aantrekt, Engels de voertaal maakt op de TU, zorgt voor goede opvang van internationale kenniswerkers door de gemeente, en beter samenwerkt met hogescholen en universiteiten in de buurt.”

Er wordt op dit moment met name internationaal samengewerkt in zogenaamd EILAT-verband, wat staat voor de Eindhoven, Leuven, Aachen-triangle. Maar dit moet volgens Frenken worden uitgebreid. “Alles wordt internationaler: onderzoek, arbeidsmarkt, studentenpopulatie en financiering voor R&D. Wij zijn nog niet goed ingebed in internationale netwerken. We zijn natuurlijk een kleine universiteit, en de regio is ook niet zo groot, maar er zijn voorbeelden van kleinere steden en regio’s die een veel sterkere positie hebben.”

Een ander punt van zorg is de patentenkwestie. Rudi Bekkers van de TU/e deed hier onderzoek naar: “De regio Eindhoven presteert goed in patentaanvragen en de waarde van die patenten is hoog, dus dat is positief. Maar de aanvragen worden sterk gedomineerd door één bedrijf. Als je Philips buiten beschouwing laat, presteren we niet meer dan gemiddeld. Bovendien hebben die patenten betrekking op slechts een beperkt aantal technologische gebieden. Wat dat betreft zijn we kwetsbaar.”

Egbert-Jan Sol, directeur Kennis van TNO Industries en Techniek, valt hem bij: “Wat deze regio hard nodig heeft, is meer marktleiders. Een tweede ASML, een BSML zoals ik het zelf graag noem, en liefst nog een CSML en DSML”, fantaseert hij hardop. Harry Borggreve, senior vicepresident Development & Engineering bij ASML, noemt het een ‘enorm risico’ dat zijn bedrijf de enige driver is op hun terrein. “We hebben meer partijen als wij nodig, meer kritische massa. De regio heeft meer hightech-peers nodig om het netwerk te ondersteunen.”

Ook Harry Hendriks, directeur Philips Electronics, is zich bewust van de grote afhankelijkheid van enkele grote spelers. “Circa een kwart van alle bedrijfs-R&D in Nederland is Philips R&D. Wij nemen bijna een kwart van alle patentaanvragen uit Nederland voor onze rekening. Als het ‘Chinees staatsfonds’ langskomt en Philips koopt en de productie naar Singapore verplaatst, dan heeft niet alleen Eindhoven, maar heel Nederland een groot probleem.” Hendriks maant de Nederlandse overheid fors te blijven investeren in de kenniseconomie. “In de toekomst moeten we het van kennis hebben. En we willen toch niet alleen een land zijn dat containers schuift en hypotheken verkoopt?”

De as Eindhoven-Leuven moet dé topregio voor ontwikkeling van ICT worden. Maar de verbindingen tussen de R&D-centra van Eindhoven en Leuven laten volgens Hendriks nog veel te wensen over, ‘zowel qua fysieke verbinding als qua ICT’. “Denk internationaal. Kansrijke innovaties komen immers niet alleen uit nieuwe kennis voort, maar vooral ook uit nieuwe combinaties van kennis. Partnerships met technostarters horen daar zeker ook bij, waarbij zelf investeren tot de opties behoort. Sinds enige tijd kennen we een incubator om technologieën afkomstig van Philips Research om te zetten in nieuwe bedrijvigheid. In dit kader past ook ons recente besluit om de High Tech Campus die wij in Eindhoven bouwen, open te stellen voor de vestiging van andere R&D-intensieve bedrijven en technostarters.”

Rob van Gijzel, burgemeester van Eindhoven en voorzitter van Stichting Brainport, laat zich niet uit het veld slaan door de tikken die de regio momenteel oploopt. “Brainport is een krachtige regio. We hebben het in huis om sterker uit deze recessie te kunnen komen. Nergens in het land bestaan zulke sterke en innovatieve netwerken, waardoor we snel kunnen schakelen en een gevoel van saamhorigheid en verbondenheid ontstaat. We moeten het straks hebben van creativiteit, innovatie en kennis. En laten wij daar nu in excelleren. De snelste en krachtigste regio’s worden de winnaars en Brainport hoort op dit punt bij de top.”

Powerhouse voor R&D

  • Het ‘hart’ van Brainport wordt gevormd door Eindhoven en twintig andere gemeenten in Zuidoost-Brabant, met zo’n 730.000 inwoners en 385.000 arbeidsplaatsen.
  • Van al het geld dat in Nederland besteed wordt aan R&D, gaat een derde naar Eindhoven en omgeving.
  • Ongeveer de helft van het aantal patenten dat in Nederland wordt aangevraagd, is afkomstig uit deze regio, aangevoerd door Philips.
  • Noord-Brabant voldoet, als enige provincie in Nederland, aan de Barcelona-norm die voortvloeit uit de Lissabon-doelstelling: 3,2% van het bruto regionaal product wordt besteed aan research & development tegenover 1,9% voor Nederland.
  • De TU/e doet wereldwijd de meeste publicaties in samenwerking met de industrie. Bij 10,5% van alle publicaties is het bedrijfsleven coauteur.
 Gesubsidieerde detachering
Kenniswerkers die als gevolg van de crisis met ontslag bedreigd worden, kunnen met steun van de overheid tijdelijk worden gedetacheerd op innovatieprojecten bij kennisinstellingen als de TU/e, TNO en Fontys. De nieuwe regeling waarvoor het kabinet 180 miljoen euro subsidie beschikbaar heeft gesteld, is afkomstig van de Brainport-stal. “Dat de overheid ons plan heeft overgenomen, is echt iets om trots op te zijn”, aldus Amandus Lundqvist, CvB-voorzitter van de TU/e.
De komende anderhalfjaar kunnen 1800 onderzoekers aan de slag bij projecten bij universiteiten en grote technologie-instituten. Hiervan gaan 485 kenniswerkers aan de slag in de regio Eindhoven, voor projecten bij onder meer DAF Trucks, Philips, ASML en Fujifilm. Pieter de Bock, TU/e Innovation Lab en coördinator van de kenniswerkersregeling, is enthousiast over de tijdelijke detachering. “Zo voorkom je dat mensen hun baan verliezen, ontstaat er een uitwisseling van kennis en expertise, worden de banden tussen onderwijsinstellingen en bedrijven aangehaald en krijgt R&D in de regio een boost.”
Ook Gerard Beenker, vicepresident en wetenschappelijk directeur bij NXP Semiconductors, is blij met de regeling. “Zo kunnen we een aantal belangrijke R&D-mensen behouden. Maar misschien nog wel belangrijker is dat kenniswerkers zo hun capaciteiten kunnen verbeteren. Daar profiteren wij als bedrijf ook van.”

 
Lees het hele artikel
Je kunt dit artikel lezen nadat je bent ingelogd. Ben je nieuw bij AG Connect, registreer je dan gratis!

Registreren

  • Direct toegang tot AGConnect.nl
  • Dagelijks een AGConnect nieuwsbrief
  • 30 dagen onbeperkte toegang tot AGConnect.nl

Ben je abonnee, maar heb je nog geen account? Laat de klantenservice je terugbellen!