Loopbaan

Carriere
Vrouw in IT

Vrouwen in IT: ‘We zitten in een vicieuze cirkel’

Maar er is hoop …

8 maart 2020

Maar er is hoop …

Diversiteit blijft binnen de IT-branche een veelbesproken onderwerp, met name als het gaat om het gebrek aan vrouwen in de branche. De harde cijfers liegen er niet om: slechts 14% van de IT’ers in 2018 was vrouw, blijkt uit de factsheet ICT-beroepen van het UWV, die in augustus vorig jaar werd gepubliceerd. Maar gelukkig is er niet alleen maar slecht nieuws.

Het tekort aan vrouwen in IT is niet het gevolg van één probleem, benadrukt hr-expert Bas van de Haterd. “Het tekort ontstaat bijvoorbeeld al tijdens de studie. Vrouwen zijn ook daar in de minderheid en voelen zich niet altijd thuis. Mannen genieten er vaak wel van als ze de enige man in de klas zijn, bijvoorbeeld bij een studie psychologie, en veel aandacht krijgen. Maar als die verhouding andersom is, vinden vrouwen dat vaak minder prettig.”

Dat het tekort al vroeg ontstaat, blijkt ook uit het rapport onderwijs & arbeidsmarkt ICT in cijfers van Techniekpact uit oktober 2019. In het schooljaar 2018-2019 koos slechts 1,6% van de meisjes in het derde leerjaar van vmbo-bb, -kb en -gl voor het profiel Media, vormgeving en ICT. Wel moet gezegd worden dat dit profiel niet op alle scholen aangeboden wordt. Van de 341 scholen met vmbo-bb, -kb en -gl bieden slechts 44 dit profiel aan.

Ook op havo en vwo zijn duidelijke verschillen zichtbaar als het gaat om het aantal jongens en meisjes die ICT-gerelateerde vakken kiezen. In het leerjaar 2017-2018 koos 19,8% van de jongens voor het eindexamenvak informatica, tegenover 5,2% van de meisjes.

Het is niet verrassend dat die verschillen ook zichtbaar blijven op vervolgopleidingen. Zo is volgens de Keuzegids hbo 2020 slechts 9% van de 5.512 eerstejaars-hbo-ICT-studenten vrouw. Op de universiteiten is die verdeling iets beter, blijkt uit de Keuzegids universiteiten 2020. Daar is bijvoorbeeld 18% van de 2.472 eerstejaarsstudenten informatica vrouw.

Vicieuze cirkel

“We zitten eigenlijk in een vicieuze cirkel”, verklaart Esther van Schaik, beleidsmedewerker bij het Landelijk expertisebureau meisjes/vrouwen en bèta/techniek VHTO. “IT is minder zichtbaar voor meisjes, waardoor ze ook minder goed een beeld krijgen van hoe deze branche precies in elkaar steekt en welke mogelijkheden er zijn.”

Beeldvorming speelt dus een belangrijke rol. Als je niet weet hoe het is om in een bepaald vakgebied te werken, is de kans kleiner dat je er daadwerkelijk in gaat werken. Het helpt dus niet dat het aantal scholen dat informatica als eindexamenvak aanbiedt de afgelopen jaren gedaald is naar 52%. Die daling is mogelijk toe te schrijven aan een tekort aan leraren. 90% van deze vacatures in het voortgezet onderwijs is namelijk moeilijk vervulbaar.

“Bovendien veranderen de beroepen ook steeds, waardoor veel jongeren – maar ook hun ouders, leraren en vrienden – geen kennis hebben over wat zo’n beroep precies inhoudt”, vertelt Van Schaik.

Divers beleid niet voldoende

Beeldvorming is dus een groot onderdeel van het probleem. Dat constateert ook hr-expert Van de Haterd. “Een deel daarvan gebeurt ook onbewust. Experts op tv zijn bijvoorbeeld nog steeds veelal blanke mannen in pak, waardoor we hen associëren met expertise en vrouwen veel minder. Je hersenen worden daar nu eenmaal onbewust op afgestemd, ook al weten we op bewust niveau dat vrouwen net zo goed expert kunnen zijn.”

Het gebrek aan (zichtbare) vrouwelijke rolmodellen speelt ook een rol bij de beeldvorming. Die rolmodellen hoeven echter niet allemaal grootheden als Ada Lovelace, Grace Hopper of Evelyn Boyd Granville te zijn. Het kan zo eenvoudig zijn als het neerzetten van vrouwen bij een open dag. “Als kinderen op een open dag van een opleiding komen en er zijn alleen maar mannen, haken de meisjes veel sneller af”, verklaart Van Schaik.

Maar er zijn meer problemen dan alleen de beeldvorming, weet hr-expert Van de Haterd. “Bedrijven streven wel naar diversiteit, maar vergeten inclusiviteit. Het is heel belangrijk om een cultuur op te zetten waarin iedereen zicht huis voelt. Anders trek je wel vrouwen aan, maar verlies je ze net zo snel weer.”

Vrouwen gaan wel vaker naar ICT

Er wordt al jaren gewerkt om meer vrouwen en meisjes de ICT in te krijgen, en dat heeft gelukkig ook zijn vruchten afgeworpen. Het rapport van Techniekpact toont namelijk ook dat het aandeel meisjes en vrouwen in ICT de afgelopen jaren gegroeid is. In 2018 hadden 51.000 vrouwen een ICT-beroep, tegenover 36.000 vrouwen in 2013. Dat is een toename van 42%, aldus het rapport.

En ook in het onderwijs is groei zichtbaar. Zo is het aantal meisjes op vmbo-bb, -kb en -gl dat voor het profiel Media, vormgeving en ICT koos gestegen van 301 in leerjaar 2008-2009 naar 452 in 2018-2019. Op havo en vwo kozen in schooljaar 2007-2008 slechts 1.306 meisjes voor informatica als eindexamenvak, tegenover 2271 in 2017-2018.

Op het mbo steeg het aandeel vrouwen op ICT-studies van 0,2% in 2008-2009 naar 0,4% in 2018-2019. Op het hbo koos 3,1% van de vrouwen in 2018-2019 voor een ICT-studie, tegenover 1,3% tien jaar eerder, en op de bachelorstudies aan universiteiten steeg dat aandeel vrouwen van 1% naar 3,9% in 2018-2019.

“Dat is echt het resultaat van gecombineerde inspanningen”, constateert beleidsmedewerker Van Schaik. VHTO organiseert bijvoorbeeld zelf allerlei evenementen om jonge meisjes kennis te laten maken met onder meer ICT en om vrouwen in IT samen te brengen. “Maar ook scholen helpen mee. Zij vragen vrouwelijke studenten bijvoorbeeld om mee te werken aan evenementen. Daarnaast organiseren vrouwen ook zelf workshops. Met zijn allen kunnen we zo echt het positieve verhaal laten zien.”

Hoe krijg je meer vrouwen in IT?

Veel opleidingsinstituten, bedrijven en andere organisaties zetten tegenwoordig hoog in op het vergroten van hun diversiteit. Maar welke stappen kun je concreet nemen om meer vrouwen de IT in te krijgen? Esther van Schaik van VHTO en hr-expert Bas van de Haterd geven tips.

  1. Maak vrouwen goed zichtbaar. Op die manier zien meisjes en andere vrouwen dat er ook voor hen plek is in de IT en wat een beroep inhoudt.
  2. Van Schaik stipt aan dat ook het contact houden met scholen van belang is voor het bedrijfsleven. “Niet alleen voor het inzetten op meer vrouwen in IT, maar ook voor de scholing van de informaticadocenten die er wel zijn. Als zij niet goed geschoold zijn, kunnen ze kennis ook niet goed overdragen aan studenten.”
  3. Van de Haterd vindt een inclusieve cultuur binnen organisaties belangrijk. “Alleen inzetten op diversiteit is niet voldoende. Zorg ook dat vrouwen zich thuis en gewaardeerd voelen. Mannen nemen bijvoorbeeld vaker credits voor hun bijdragen, voor vrouwen is het belangrijker erkend te worden voor hun goede werk.” VHTO heeft om die reden bijvoorbeeld een mentorprogramma opgezet voor jonge vrouwen die net zijn afgestudeerd of net op de arbeidsmarkt zijn begonnen.
Magazine AG Connect

Dit artikel is ook gepubliceerd in het magazine van AG Connect (maartnummer, 2020). Wil je alle artikelen uit dit nummer lezen, klik dan hier voor de inhoudsopgave.

Lees meer over
Lees meer over Loopbaan OP AG Intelligence
3
Reacties
Judith Veenhouwer 09 maart 2020 13:55

Beste Eveline,
Bedankt voor het artikel en de aandacht die je aan dit onderzoek geeft. Ik kan dit als vrouw alleen maar toejuichen en hoop dat we meer van dit soort artikelen voorbij mogen zien komen. Nogmaals dank

Bernadette Huizinga 09 maart 2020 13:16

@Hans Bezemer: ik heb je reaktie een aantal keer gelezen,maar weet nog steeds niet wat de boodschap of bijdrage aan de discussie is. Nu is het hebben van een boodschap natuurlijk geen verplichting. Eén ding wat ik wel duidelijk lees is dat je oproept om meer kwantitatief onderzoek te doen (met aantal vrouwen met Github account als één van de belangrijkste metrics???) om vervolgens zelf een aantal ongefundeerde uitspraken te doen: je moet het in eerste instantie LEUK vinden én je moet het kunnen opbrengen je er in je vrije tijd mee bezig te houden. Ook iets LEUK vinden is geen absoluut gegeven, meneer Bezemer. Ook daarin zit een grote component van, noem eens wat, nurturing, aanbod en stimulans, en de aanwezigheid van peers om het mee samen te kunnen doen in. En misschien verschilt de vrijheid in de wijze van besteding van de vrije tijd wel tussen jongens en meiden. LEUK vinden zit dus net zo goed gevangen in de mooi omschreven vicieuze cirkel.

Hans Bezemer 09 maart 2020 12:48

Prachtig, er worden uitspraken gedaan over oorzaken, zonder het cijfermateriaal erachter. "Beeldvorming speelt dus een belangrijke rol". Nee, "dus" niet. Is "recreatie management" en "cultuur en media" dan wel zo zichtbaar? Geen rolmodellen? Sinds jaar en dag is er (behalve semi-documentaires) geen Hollywood film te vinden, waar een vrouw of etnische minderheid "de hacker" speelt.
Dus in plaats van zelf maar eens voor oorzaken te zorgen, zou het wellicht eens handig zijn om ECHT kwantitatief onderzoek te doen naar de oorzaken. Maar zolang vrouwen op Github een absolute minderheid vormen (<10%) geef ik het weinig kans. Per slot van rekening moet je het in de eerste instantie LEUK vinden - en als je het niet kan opbrengen om er in je vrije tijd mee bezig te zijn, vrees ik dat je er niet je beroep van gaat maken.

Reactie toevoegen
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.