SOA schiet open source te hulp

16 mei 2008
De Nederlandse overheid erkent de voordelen van open-sourcesoftware (OSS) en stimuleert het gebruik ervan in de publieke sector. Hiervoor is onder meer het programma ‘Open Source als Onderdeel van de Software Strategie’ opgericht door de ministeries van BZK en EZ. Ondanks dit soort initiatieven is de publieke sector nog niet massaal overgestapt op OSS. Naast OSS krijgt service-oriented architecture (SOA) eveneens enige aandacht van de overheid. SOA is een ontwikkeling die voordelen biedt ten opzichte van traditionele architecturen. Die voordelen zijn vooral te vinden in flexibiliteit, beheersbaarheid en kostenbesparing. Om die redenen wordt in veel organisaties in SOA geïnvesteerd.

Wat is het probleem met OSS? Veel besluitvormers zijn er onbekend mee, zij hebben er een verkeerd beeld van. Als gevolg daarvan wordt nog regelmatig gekozen voor commerciële software (CSS), ook in situaties waarin open-sourcesoftware beter gekwalificeerd is. Er heerst een aantal misverstanden over OSS.

Veel van deze misverstanden zijn terug te voeren op de hardnekkige maar foutieve gedachte dat OSS een kwestie is van zelf downloaden, installeren en onderhouden. Die gedachte is foutief omdat er al veel bedrijven zijn die hun geld verdienen met het installeren en ondersteunen van OSS. Dat zijn doorgaans echter niet de leveranciers van CSS. De software-industrie (leveranciers en afnemers) lijkt onvoldoende overtuigd van het potentieel van OSS en investeert daarom ook niet in kennis en ontwikkeling van OSS.
Wanneer organisaties, bijvoorbeeld in de publieke sector, grootschalig gaan investeren in SOA, ontstaat een nieuwe werkelijkheid waarin open-sourcesoftware een enorme stimulans zal krijgen. Dit laat zich als volgt verklaren.

SOA biedt organisaties de mogelijkheid om niet langer software in te kopen maar diensten. In een dergelijke dienstenmarkt doen organisaties als afnemer zaken met aanbieders van op software gebaseerde diensten. Zo’n dienstengeoriënteerde softwaremarkt creëert voor de afnemer de mogelijkheid om zijn bedrijfscontinuïteit beter en tegen lagere kosten te borgen. Zo kunnen veranderende bedrijfsprocessen met (web)services als bouwblokken efficiënter worden ingericht zonder hoge initiële investeringen voor softwareontwikkeling bij de klant. Verder heeft een organisatie bij gebruik van SOA geen last van gedwongen investeringen in nieuwe producten ter vervanging van niet langer ondersteunde producten van de leverancier.

Door samenwerking bij het definiëren van businessfuncties als services kunnen organisaties in de publieke sector gelijkvormigheid creëren in hun vraag naar diensten. Zoals fysische stoffen opgebouwd zijn uit slechts een beperkt aantal verschillende soorten atomen, kunnen ook overheidsprocessen (deels) worden opgebouwd uit generieke services. Door juist die services als dienst af te nemen, ontstaat een uniforme markt met aanzienlijke omvang waar veel concurrentie mogelijk wordt. Daardoor worden kostenefficiëntie en schaalvoordelen belangrijke aandachtspunten voor de aanbieders.

In een grote, uniforme markt is open-sourcesoftware voor de dienstenaanbieders veel aantrekkelijker dan commerciële software. OSS is een vrij beschikbare en kostenefficiënte bouwsteen om de softwaredienst(en) te kunnen leveren. En geheimhouding van de broncode is voor een dienstenaanbieder minder relevant dan voor een softwareleverancier. De belangrijkste kerncompetentie van een dienstenaanbieder is namelijk niet de software maar de dienst: de combinatie van kennis, processen en mensen om de dienst optimaal en kostenefficiënt te kunnen leveren, beheren en ontwikkelen. De relatief kleine rol die de software daarin speelt, zal in veel gevallen niet langer de hoge investeringen rechtvaardigen die nodig zijn om software zelf te ontwikkelen of te kopen.

Dienstenaanbieders die zich dit realiseren, zullen bij het ontwikkelen van hun services minder snel software inkopen of zelf ontwikkelen en meer kijken naar beschikbare open-sourcesoftware.

De vrije beschikbaarheid en de waarde van OSS veroorzaken op hun beurt weer krachtenverschuivingen binnen de software-industrie. Omdat de software om diensten op te baseren vrij beschikbaar is en omdat de in de markt gevraagde diensten bekend en strak gedefinieerd zijn, zal de drempel voor nieuwe toetreders op de markt lager worden. Naast globale organisaties kan dan ook een kleine lokale organisatie de vereiste kerncompetentie opbouwen en een geduchte concurrent in de lokale markt vormen. Daarnaast zullen de grote commerciële softwareleveranciers de adoptie van OSS overwegen om op prijs te concurreren. De toename van spelers in de markt met gelijke concurrentiekracht veroorzaken druk op de marktprijs.

Het uiteindelijke gevolg is een grote dienstenmarkt, waarin open-sourcesoftware breed geadopteerd is en welhaast voorwaardelijk is voor de leveranciers om hun diensten op concurrerende wijze te kunnen aanbieden. Deze dienstenmarkt zal definitief afrekenen met de eerdergenoemde misverstanden rond OSS.

Om het hier geschetste beeld te realiseren, moet een aantal ontwikkelingen in gang gezet worden. Hierin ligt een stimulerende rol weggelegd voor de overheid. Op basis van financiële en IT-ervaring met SOA en OSS is het volgende te adviseren.
In de eerste plaats moet de publieke sector het concept van service-oriented architecture omarmen. Dat vraagt een aanzienlijke inspanning, met als belangrijke stappen:
▪ Het in kaart brengen en structureren van de eigen bedrijfsprocessen en informatievoorziening. Een leidraad hiervoor is de Nederlandse overheidsreferentiearchitectuur, de Nora. Die biedt een groot aantal goed bruikbare principes en modellen.
▪ Het definiëren van services ter invulling van de bedrijfsprocessen. Door ook hier gebruik te maken van de Nora en door samenwerking te zoeken met andere partijen in de publieke sector en door interoperabiliteit expliciet te adresseren, kunnen generieke services gedefinieerd worden. Dat levert de standaardisering die nodig is om de uniforme dienstenmarkt te realiseren.
Ten tweede moet de omslag gemaakt worden naar het afnemen van diensten in plaats van software. Dat is een organisatieverandering die niet onderschat moet worden. Aspecten die hier van belang zijn, zijn:
▪ Het omvormen van het bestaande beheermodel naar een model waarin het selecteren en aansturen van meerdere dienstenleveranciers (‘demand management’) de plaats inneemt van het beheren van software. Dat vraagt om wezenlijk andere competenties dan traditioneel ICT-beheer.
▪ Het selecteren van dienstenaanbieders in de markt, uitgaande van de zelf gedefinieerde services. Afhankelijk van de omvang van de diensten kan hiervoor een formele aanbestedingsprocedure noodzakelijk zijn.
▪ Het afsluiten van service level agreements met de geselecteerde dienstenaanbieders, waarin geborgd wordt dat de verleende dienst conform de opgelegde uniforme eisen is en blijft. Hiermee verzekert de dienstenafnemer zich ervan na afloop van de overeenkomst desgewenst te kunnen overstappen naar een andere dienstenaanbieder.
▪ Het opstellen en onderhouden van goede businesscases ten aanzien van deze verschuiving naar diensten. Gebruik hierbij een financieel model alsook de resultaten van de eerdere punten.


Misverstanden
Het komt regelmatig voor dat niet voor een OSS-oplossing wordt gekozen, terwijl die wel geschikt is. Vijf misverstanden zijn hier de oorzaak van. 

1. OSS geniet geen ondersteuning. Beheer van OSS is daarom duur en maakt de businesscase onhaalbaar.
Adequate ondersteuning zou niet mogelijk zijn omdat er geen contractrelatie is met de community die een open-sourceproduct onderhoudt. In het algemeen doen community’s echter vaak niet onder voor commerciële softwareleveranciers als het gaat om het uitbrengen van reparaties voor bugs. Ook bieden nu al veel commerciële bedrijven op contractbasis ondersteuning voor open-sourceproducten. 

2. OSS is niet geschikt voor bedrijfskritische toepassingen.
Open-sourceproducten zouden veel bugs bevatten, waardoor inzetten in bedrijfskritische toepassingen erg riskant is. In de praktijk zijn er echter veel voorbeelden van gebruik van OSS in bedrijfskritische omgevingen. Zo maakt het merendeel van de internettoepassingen gebruik van open-sourceproducten zoals Apache, PostgreSQL of Tomcat. 

3. OSS biedt geen garanties ten aanzien van continuïteit.
Omdat er geen contractuele relatie is met de leverancier, zouden er geen garanties zijn voor beschikbaarheid in de toekomst van de software en toegankelijkheid van met de software bewerkte data. Die garantie is er echter wel, namelijk in de vorm van de beschikbaarheid van de broncode. Bovendien zijn er genoeg voorbeelden van commerciële software die niet meer beschikbaar is omdat de leverancier het product niet meer ondersteunt of failliet is. 

4. OSS-software is niet gebruiksvriendelijk.
Omdat de software is ontwikkeld door hobbyisten, zou die niet afgestemd zijn op de gebruikers. Tevens zouden er geen handleidingen of opleidingen zijn. Veel OSS-producten zijn juist wel bewezen gebruiksvriendelijk. Ook zijn er voldoende bedrijven die opleidingen aanbieden. 

5. OSS biedt geen aansluiting met reeds geïmplementeerde software.
Open-sourceproducten zouden ontwikkeld zijn vanuit een standalone-perspectief. Integratie met de bestaande omgeving is daarom duur en maakt de businesscase onhaalbaar. Dat is echter niet waar. Veel OSS-ontwikkelaars zijn lid van meerdere community’s en door de opkomst van open standaarden zijn steeds meer open-sourceproducten goed te koppelen met andere bedrijfsapplicaties. Ook zijn er open-sourceproducten die juist de interfacing tussen bedrijfsapplicaties verzorgen. 



Ir. Maurice Feijen MBA (maurice.feijen@vka.nl) is senior consultant bij adviesbureau Verdonck, Klooster & Associates. Zijn expertise ligt op het gebied van financiële ICT-vraagstukken met strategisch karakter. Ir. Erwin Oord (erwin.oord@vka.nl) is senior consultant bij adviesbureau Verdonck, Klooster & Associates. Zijn expertise ligt op het gebied van ICT-architectuur als instrument voor het beheersen van ICT in de organisatie.
 
Lees het hele artikel
Je kunt dit artikel lezen nadat je bent ingelogd. Ben je nieuw bij AG Connect, registreer je dan gratis!

Registreren

  • Direct toegang tot AGConnect.nl
  • Dagelijks een AGConnect nieuwsbrief
  • 30 dagen onbeperkte toegang tot AGConnect.nl

Ben je abonnee, maar heb je nog geen account? Laat de klantenservice je terugbellen!