Management

Datamanagement
complex machinery

Samenwerken als een ecosysteem

Digitale disruptie oplossen met ecosysteemprincipes

© Shutterstock wowomnom
13 december 2021

Digitale disruptie oplossen met ecosysteemprincipes

Veel organisaties hebben moeite om de snelheid van digitalisering bij te benen. Steeds vaker zijn hele productie- of dienstenketens afhankelijk van de digitale infrastructuur van één of meerdere bedrijven. Wie kijkt naar alle benodigde kennis en vaardigheden die een volwassen IT-afdeling vraagt, begrijpt dat steeds meer bedrijven hun heil zoeken in samenwerking met andere partijen. En volgens Bart van der Linden en Albert Plugge kan dat het beste volgens ecosysteemprincipes.

De uitdagingen van de toekomst kun je alleen het hoofd bieden door vanuit vertrouwen samen te werken. En dan is het geen probleem om soms elkaars concurrent te zijn en soms elkaars partner. Die verschillende rollen kunnen naast elkaar bestaan, maar ze vragen een hoge mate van afspraken en communicatie tussen de partners - en een helder beeld van het gezamenlijke doel. Een manier van samenwerken die gemaakt lijkt voor moderne organisaties is het samenwerken volgens ecosysteemprincipes.

Het concept van denken in ecosystemen komt voort uit het denken over natuurlijke ecosystemen in de biologie: de natuur vanuit haar geheel bekijken. Hierbij staat de samenhang van het systeem centraal, waarin alle elementen invloed op elkaar uitoefenen. De term Business Ecosystem is in 1993 door James F. Moore geïntroduceerd. Hierbij wordt uitgegaan van een systeem van wederzijds ondersteunende organisaties, zoals gemeenschappen van klanten, leveranciers, producenten, vakbonden, overheid, semi-overheid en andere geïnteresseerde partijen. Een kenmerk van deze gemeenschappen is dat ze zelforganiserend zijn.

Samenwerking

Een digitaal ecosysteem gaat uit van de situatie dat ecosystemen gebaseerd zijn op een samenwerking met meerdere partijen. Deze partijen kunnen elkaar soms aanvullen maar ook beconcurreren. Er is in ieder geval sprake van een organisatieoverstijgend belang om een probleem of uitdaging op te lossen. De toevoeging ‘digitaal’ laat zien dat er bij het ontwikkelen, leveren en onderhouden van (digitale) producten en diensten een digitaal platform of IT-omgeving wordt gebruikt. De centrale doelstelling van een digitaal ecosysteem is dat de IT-leveranciers zich gezamenlijk richten op het onderhouden en beheren van een ICT-omgeving voor hun klant (uitbestedende organisatie). Denk hierbij aan applicaties, cloud infrastructuur, netwerken en data. Ter ondersteuning van de onderlinge samenwerking gebruiken de IT-leveranciers een digitaal platform. Het verschil ten opzichte van een multi-sourcing mode is dat IT-leveranciers hierbij ecosysteemprincipes toepassen voor de onderlinge samenwerking.

In de IT-sector is het uitbesteden van IT-dienstverlening al decennialang de norm. Nederlandse bedrijven hebben de nodige ervaring opgebouwd om diverse taken uit te besteden aan de markt. Hierbij worden meerdere leveringsvormen (modes) toegepast die variëren van single sourcing (één leverancier voor alle IT-taken) tot multi sourcing (meerdere IT-leveranciers). Op dit moment is de multi sourcing mode de modus operandi van de meeste bedrijven. Opvallend is wel dat de overeenkomsten met een uitbestedende organisatie meestal geen ruimte laten voor formele afspraken tussen de IT-leveranciers. Dit zorgt voor problemen. Voorbeelden zijn: geen end-to-end performance en service levels, het ontbreken van integrale architectuurafspraken, diversiteit in change-aanpak. Deze problemen leiden veelal tot forse discussies tussen de uitbestedende organisatie en de betrokken IT leveranciers.

Kernprincipes digitale business ecosystemen

De samenwerking tussen partijen in een ecosysteem kenmerkt zicht door een aantal principes. De meest voorkomende worden hieronder toegelicht.

1. Creëer over een lange termijn een gezamenlijk doel

2. Weet welke rol (of rollen) jouw organisatie binnen het ecosysteem heeft

3. Creëer transparantie door vanuit wederkerigheid te werken

4. Losjes verbonden door zelforganisatie

5. Werk op een interoperabel en (semi-)open platform.

6. Zorg voor digitale elasticiteit

Voor zowel business- als digitale ecosystemen geldt dat het hebben van een gezamenlijk doel de bindende factor is: dit zorgt er uiteindelijk voor dat het ecosysteem succesvol kan zijn. Dat lijkt eenvoudig, maar is het niet. Een gezamenlijk doel is vaak hoog-over, waarbij onderliggende, soms tegengestelde doelstellingen of belangen aanwezig kunnen zijn. Ook kunnen belangen wijzigen in tijd, waardoor deelnemende organisaties of individuen in een ecosysteem niet meer succesvol bij kunnen dragen. Daarom is het van belang om actief met het gezamenlijk doel en de onderliggende belangen bezig te zijn en te blijven.

Het is belangrijk om te weten welke rol of rollen je speelt in een digitaal ecosysteem. Door de rollen en activiteiten concreet uit te werken, wordt de samenhang tussen verschillende organisaties duidelijk, inclusief hun onderlinge relaties. Op die manier kunnen ook de verschillende activiteiten en organisaties op waarde worden geschat en wordt de dynamiek tussen en binnen organisaties concreet. Om succesvolle digitale ecosystemen in te richten, is het van belang om transparantie te creëren. Proactief zal informatie over activiteiten, ontwikkelingen en veranderingen gedeeld moeten worden tussen de partijen binnen een ecosysteem. De belangrijkste reden voor het delen is dat wederkerigheid één van de belangrijkste voorwaarden is voor een succesvol ecosysteem. Door onderlinge afhankelijkheden te kennen en hier rekening mee te houden, zijn partijen in staat over een lange termijn succesvol te zijn.

Digitale elasticiteit

Zelforganisatie is een belangrijke voorwaarde voor het werken in succesvolle ecosystemen. Afspraken over spelregels geven duidelijkheid binnen een ecosysteem waardoor een organisatie zonder extra veel management aandacht zelfstandig kan handelen binnen een ecosysteem. Organisaties zijn daardoor los verbonden met elkaar, waardoor een bepaalde onafhankelijkheid van handelen gegarandeerd is. Om partijen toegang te geven tot een digitaal platform is interoperabiliteit een belangrijk kenmerk. Dit garandeert een naadloze toegang en koppeling tussen IT-omgevingen, waardoor sneller informatie uitgewisseld kan worden. Om als organisatie qua ontwikkelingen mee te kunnen bewegen met ontwikkelingen in de markt, is het van belang dat er digitale elasticiteit bestaat. Dit betekent dat een platform of ICT-omgeving in staat is om snel en adequaat te kunnen groeien en krimpen als dit nodig is. Daarnaast is het van belang dat het eenvoudig moet zijn om andere platformen of ICT-omgevingen te kunnen koppelen of ontkoppelen.

Zo werkt een digitaal ecosysteem

Ter verduidelijking een voorbeeld van een uitbestedende organisatie die de beweging maakt van IT multi-sourcingaanpak naar een ecosysteemaanpak.

Een verzekeraar heeft historisch gezien de keuze gemaakt om diverse IT-diensten uit te besteden aan meerdere IT-leveranciers. Deze leveranciers zijn onderling sterk afhankelijk (denk aan applicaties, werkplek, infrastructuur) waarbij onderlinge afspraken tussen de leveranciers ontbreken, zoals een integrale release-aanpak, architectuurrichtlijnen, serviceportfoliogrenzen. Als gevolg van deze aanpak ontstaan veel operationele uitdagingen waardoor de prestaties en klanttevredenheid sterk onder druk komen te staan.

De transformatie naar een digitaal ecosysteem zorgt voor een integrale benadering, inclusief de uitbestedende organisatie (leidende rol/ orchestrator) en haar IT-leveranciers. Deze benadering vraagt om een samenwerking tussen partners die gericht zijn op het behalen van een gemeenschappelijk doel waarbij ‘elkaar iets gunnen’ (wederkerigheid) een standaard wordt. De toepassing van een gemeenschappelijk digitaal platform (interoperabel) biedt klanten en derde partijen eenvoudig en veilig toegang. Het toepassen van een integrale benadering leidt tot een hogere kwaliteit van dienstverlening voor de uitbestedende organisatie.

Conclusie

De toenemende afhankelijkheid tussen bedrijven en organisaties op het gebied van IT-dienstverlening vraagt om een andere, meer ecosysteemgerichte benadering. Het omarmen van ecosysteemprincipes biedt concrete mogelijkheden om de dienstverlening naar een hoger niveau te brengen en te kunnen meebewegen in een sterk veranderende en digitaliserende wereld.

 

Magazine AG Connect

Dit artikel is ook gepubliceerd in het magazine van AG Connect (decembernummer 2021). Wil je alle artikelen uit dit nummer lezen, zie dan hier de inhoudsopgave.

Reactie toevoegen
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.