Management

Privacy
Privacy

Privacy onder druk omwille van gezondheid

Vergaande inzet van technologie om COVID-19 te verslaan mag niet uitlopen op surveillancesamenleving

© CCO / Pixabay Michael Gaida
16 april 2020

Vergaande inzet van technologie om COVID-19 te verslaan mag niet uitlopen op surveillancesamenleving

In de strijd tegen het coronavirus wordt technologie nu vergaand ingezet. En dat wringt met de privacy en individuele vrijheid. Heiligt het doel de middelen nu? Hoever kun je hierin gaan als democratisch land, vragen Thijs Pepping, Menno van Doorn en Sander Duivestein zich af.

Nood breekt wetten. Ten tijde van corona worden ingrijpende maatregelen genomen in de strijd tegen het virus. Burgemeesters krijgen extra bevoegdheden om nieuwe maatregelen zoals groepsvorming flink te beboeten. In de surveillancesamenleving van China zijn dergelijke maatregelen relatief makkelijk te handhaven. Dankzij miljoenen gezichtsherkenningscamera’s wordt elke beweging van de Chinees gevolgd.

De bevolking is bovendien verplicht lichaamstemperatuur en medische toestand te rapporteren. Daarmee zijn de Chinese autoriteiten in staat snel vermoedelijke coronavirusdragers te identificeren. De smartphone van de burger werd de toegangspoort tot stad en openbaar vervoer. Apps waarschuwen burgers voor de nabijheid van geïnfecteerde patiënten. Ook in de VS is de overheid inmiddels in overleg met techgiganten Google, Facebook en anderen voor de inzet van digitale locatiegegevens ter bezwering van de pandemie.

Dichter bij huis over de Belgische grens vliegt een drone boven Brussel die mensen via een luidspreker vraagt afstand te bewaren. Allemaal vergaande inzet van technologie als belangrijk hulpmiddel in de strijd tegen het coronavirus. De vraag is hoe ver dat mag gaan in een democratisch land waar privacy en individuele vrijheid gekoesterd moeten worden. Als gezondheid het grootste goed is, moeten deze grenzen dan doorbroken worden?

De andere kant

De doorgaans felbekritiseerde surveillancesamenleving toont nu de andere kant. Het lijkt erop dat het China gelukt is het virus in te dammen mede dankzij hun totale lockdown en inzet van geavanceerde technologie. De burger kreeg via de app op de smartphone een groene code voor vrij reizen. Een Chinees die bij de vele controleposten met een oranje of rode code werd gesignaleerd, kon direct in de kraag worden gegrepen. Er hangen zware straffen boven het hoofd voor Chinezen die niet willen meewerken aan temperatuurmetingen, liegen over hun reisgeschiedenis of quarantaines doorbreken. Tencent, eigenaar van berichtenapp WeChat en webwinkelgigant Alibaba delen informatie met de Chinese overheid en samen ontwikkelen ze nieuwe apps.

Ook in de VS wordt inmiddels met man en macht gewerkt aan intensieve samenwerking tussen bedrijfsleven en overheid om burgers voortdurend te volgen. En Premier Benjamin Netanyahu van Israël heeft onlangs de Israel Security Agency gemachtigd surveillancetechnologie in te zetten om coronaviruspatiënten op te sporen. Deze technologie wordt normaliter ingezet in de strijd tegen terrorisme. Toen de desbetreffende parlementaire subcommissie weigerde deze maatregel goed te keuren, kon Netanyahu de opsporingstechnologie via een noodbesluit alsnog gaan gebruiken.

Alles en iedereen in de gaten houden

De tweede globale crisis van deze eeuw wordt daarmee ook gezien als een informatieprobleem. In een ideale wereld weet iedereen altijd of er sprake is van infectie. Net zoals de smartphone altijd op de hoogte is van de locatie van de gebruiker. “Uiteindelijk krijgen we een aantal digitale certificaten om te laten zien wie recentelijk hersteld of getest is of wanneer we een vaccin hebben ontvangen”, zegt voormalig Microsofttopman Bill Gates, die zich al jarenlang inzet voor de strijd tegen pandemieën.

Zowel regeringen als bedrijven zetten steeds geavanceerdere technologie in om mensen op te sporen, te volgen en te manipuleren. Geschiedkundige Yuval Noah Harari waarschuwt dat het coronavirus hiervoor een belangrijk keerpunt in de geschiedenis kan worden. Het risico is groot dat de inzet van opsporingstechnologie het nieuwe normaal wordt in landen die dat tot nu toe verworpen hebben. Ook na de pandemie.

Verder kan het gebeuren dat technologie die nu nog buiten het lichaam zit, ook letterlijk en figuurlijk onder de huid gaat kruipen. Zo pleit biotechnoloog Balaji Srinivasan voor biometrische armbanden die 24 uur per dag de lichaamstemperatuur en hartslag meten om deze informatie vervolgens geanonimiseerd met autoriteiten te delen. Algoritmes weten op die manier eerder dan de persoon in kwestie of er sprake is van ziekte en waar burgers hebben uitgehangen. Harari benadrukt dat koorts en hoesten biologische verschijnselen zijn. Datzelfde geldt voor woede, vreugde, verveling en liefde. De stap tussen technologie die hoest identificeert en de innerlijke gemoedstoestand van burgers in de gaten houdt, is kleiner dan het lijkt.

Inzet van technologie in een democratie

Het wordt een belangrijke uitdaging om technologieën in te zetten die binnen de democratische waardenkaders van Nederland en Europa passen. Britse wetenschappers hopen binnenkort van start te gaan met een smartphoneapp die mensen waarschuwt als ze in contact zijn gekomen met anderen die met het coronavirus besmet zijn. Deze test is bedoeld om te beoordelen hoe Chinese praktijken ook in onze democratie kunnen worden toegepast. Het grote verschil zit in de vrijwillige deelname. Tegelijkertijd valt en staat het succes van deze app met het aantal burgers dat instemt met het delen van locatiegegevens voor de duur van de pandemie. Deze zogeheten wegwerpapp is een belangrijk experiment.

Uiteindelijk draait het nu allemaal om vertrouwen. Het vertrouwen van de overheid in burgers die hun eigen verantwoordelijkheid nemen. En burgers die de overheid erop moeten en kunnen vertrouwen dat persoonlijke gegevens uiteindelijk worden verwijderd en bewegingen van geïnfecteerde personen niet openbaar worden gemaakt, zoals in Zuid-Korea is gebeurd. Zo kunnen privacy en gezondheid hand in hand gaan.

Surveillancesamenleving

De Nederlandse overheid doet een groot beroep op de verantwoordelijkheid van burgers. Relatieve vrijheid gaat gepaard met verantwoordelijkheid. Als maatregelen zoals 1,5 meter afstand houden en het vermijden van groepsvorming niet in acht worden genomen, lijkt het onvermijdelijk nog strengere maatregelen te nemen. Beslissingen die burgers, bedrijven en overheden de komende tijd nemen, bepalen hoe de wereld er na de crisis uit komt te zien. Dergelijke beslissingen geven niet alleen vorm aan het gezondheidszorgsysteem. Ze zijn ook bepalend voor de toekomst van de economie, politiek en cultuur. Privacy komt ongetwijfeld onder druk te staan. Een surveillancesamenleving is echter geen optie. Laten we ook hierbij ons gezond verstand blijven gebruiken.

Magazine AG Connect

Dit artikel is ook gepubliceerd in het magazine van AG Connect (aprilnummer 2020). Wil je alle artikelen uit dit nummer lezen, klik dan hier voor de inhoudsopgave.

Lees meer over Management OP AG Intelligence
Reactie toevoegen
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.