Mobiele revolutie Japan hapert

4 oktober 2001
Het plein voor Shibuya-station staat bekend in Tokio als ‘coole’ plek waar de jeugd in de vrije uren rondhangt. Met enorme neonreclames op de gebouwen rondom en de krioelende mensenmassa, heeft het plein wat van de allure van Times Square. Het kost moeite er iemand te ontdekken zonder mobiele telefoon. Velen staan te bellen. Anderen kijken naar het scherm van hun glimmende pastel- of paarlemoerkleurige toestelletjes of laten vrienden de laatste belmelodietjes horen. De rest tracht gewoon de andere sexe te imponeren door het apparaatje nonchalant rond te draaien aan een van de versierde draagbandjes die in Tokio erg populair zijn.
De drie Japanse telecombedrijven, DoCoMo, KDDI en J-Phone, hebben samen 43,5 miljoen abonnees op hun respectievelijke mobiele diensten i-mode, EZweb en J-Sky – in Europa gemakshalve allemaal onder het Japanse ‘i-modewonder’ geschaard. Een blik op de toestellen doet gelijk beseffen dat Europa jaren achterloopt met zijn zwart/wit GSM’s in baksteenvorm en krakkemikkige WAP- en SMS-diensten. De Japanse telefoons hebben internettoegang, e-mail, bewegende kleurenbeelden, flitsende Java-applicaties en kunnen orkestrale geluiden produceren.
Maar een inhaalslag voor Europa ligt in het verschiet. Met GPRS (of generatie 2,5) zijn veel van de nu in Japan populaire functionaliteiten bereikbaar. De meeste Europese GSM-aanbieders introduceren GPRS nog dit jaar voor de consument.
De derde generatie mobiele telefonie biedt bovendien straks wereldwijde standaardisatie. Over een jaar of twee willen de telecombedrijven in Europa beginnen met 3G. De groep bij Shibuya-station moet daarom voor iedere aanbieder de perfecte voedingsbodem zijn om nieuwe ‘hightech’ mobiele diensten voor 3G tot wasdom te brengen.
Toch mist er iets. De 25-jarige Naraki Shikimori en zijn vriendin Mitsoyu weten van de introductie van Foma (Freedom of Mobile multimedia Access) zoals NTT zijn 3G-diensten noemt. Vanaf 1 oktober kan iedereen in het centrum van Tokio kennis maken met de modernste vorm van mobiele telefonie. Maar Naraki schaart zichzelf niet onder de potentiële gebruikers. “Wij hebben helemaal geen behoefte aan nieuwe diensten. Ik kan bellen en e-mailen en daar ben ik tevreden mee. Wij willen lagere prijzen.” Ook de 19-jarige Akiko Iwase schudt resoluut nee op de vraag of hij behoefte heeft aan video- en muziekclips op zijn mobiele telefoon. Hiroya Ima (foto linksonder), timmerman van beroep, legt uit dat voor hem de belangrijkste functie van zijn telefoon is dat hij zijn maten, toeleveranciers en opdrachtgevers kan bellen. Ook vindt hij de weerservice erg handig, omdat hij veel werkzaamheden niet kan uitvoeren in de regen. Maar hij houdt ook wel van race- en schietspelletjes als Golgo13 en Sangokushi. Als zijn telecomaanbieder KDDI die spelletjes weet te verrijken, wil daar hij eventueel wel iets extra’s voor betalen.
De hoofdredacteur van het consumentenblad Nikkei Mobile, Yoshiki Mashimo, bevestigt de indruk die blijft hangen na het bezoek aan Shibuya. “3G spreekt het grote publiek op het moment zeker niet aan. Wij hebben dan ook nog geen idee hoe de telecomaanbieders de markt gaan benaderen.”
Mashimo was een van de 4500 mensen die meedeed aan de test die NTT DoCoMo inlaste tussen de voorgenomen introductiedatum van Foma in mei en de uitgestelde start op 1 oktober. Hij heeft net als de rest van de testgroep vele problemen ervaren met zowel de toestellen als de dekking van het netwerk. Mashimo vraagt zich dan ook vertwijfeld af of het systeem op 1 oktober wel naar behoren functioneert. “Nu DoCoMo 3G in dit stadium introduceert, bestaat het risico dat het bedrijf de hele derde generatie mobiele telefonie een slecht imago bezorgt door tegenvallende prestaties. Gebeurt dat, dan kan het jaren duren voor het vertrouwen van de consument weer terugkeert.”
PLATTE: Ook de makers van de populaire online-diensten voor i-mode, EZweb en J-Sky, de ‘content’-aanbieders, blijken uitermate voorzichtig met hun verwachtingen voor 3G. Handelshuis Itochu, bijvoorbeeld, heeft nu via NTT DoCoMo’s i-mode de succesvolle innovatieve modebesteldienst Magaseek. Japanse teenagers willen graag precies die combinaties kopen die zij zien afgebeeld in de circa tien modebladen die ongekend populair zijn in Japan. Omdat veel vrouwen dezelfde combinaties willen kopen, vangen zij al snel bot in de winkel. Bijbestellen duurt dan vaak weken. Via Magaseek kunnen ze met een code die bij de artikelen in de bladen staat, de artikelen online bestellen bij de leverancier. Ze zien dan een afbeelding op hun schermpje en het setje wordt dan binnen enkele dagen thuis afgeleverd.
Bedenker en projectleider van Magaseek, Naoya Inoue, ziet wel mogelijkheden om zijn dienst uit te breiden met bijvoorbeeld bewegende beelden en reclamefilmpjes van zijn toeleveranciers. “De vraag is wie er voor wil betalen. Het kost veel geld om die nieuwe ‘content’ te ontwikkelen.” Hij doet het desondanks wel, maar alleen omdat DoCoMo Magaseek als showcase wil gebruiken. Zo kan hij voordelig zijn eigen diensten adverteren op kosten van het marketingbudget van DoCoMo. Inoue zegt echter dat zijn primaire interesse ligt bij het verbreden van het aanbod van de dienst door er meer modetijdschriften in te betrekken en de dienst ook op de huidige (2G en 2,5G) telefoons van J- Phone en KDDI te krijgen.
DLJ Direct startte in juni 1999 als de eerste beleggingsfirma in Japan die uitsluitend online werkt. De onderneming heeft inmiddels een systeem ontwikkeld waarmee zowel institutionele als particuliere beleggers via het web, via speciale inbelsoftware en via i-mode, hun posities kunnen bewaken en wijzigen. Marketingdirecteur Yuji Kusunoki somt moeiteloos een aantal voorbeelden op waarmee deze dienst kan worden verrijkt als het mobiele telefoonnet door de introductie van 3G meer bandbreedte biedt. “Wij zouden videonieuws van Reuters en Bloomberg willen brengen en het gebruiksgemak van onze dienst kunnen verbeteren. Maar dan moeten we wel veel investeren in nieuwe software. Bovendien moeten we Reuters en Bloomberg weten te overtuigen dat zij hun nieuws ook aan particulieren ter beschikking stellen. Dat zal niet eenvoudig zijn omdat beide nieuwsdiensten tot nu toe alleen aan institutionele beleggers leveren tegen aanzienlijke tarieven.” Kusunoki wacht daarom eerst rustig af hoe de markt reageert op de introductie van 3G.
Walt Disney Internet Japan, de distributeur van Disney- karakters op de huidige telefoons met internettoegang, en Bandai, producent van spelletjes, beltonen en achtergrondplaatjes, laten vergelijkbare geluiden horen. “Foma verkeert nog echt in een experimentele fase”, klinkt de scepsis uit de mond van Toshi Itabashi van Bandai’s marketing & PR-afdeling.
Infrastructuur-providers zoals de makers van programmeeromgevingen en systemen waarop de diensten bij telecomaanbieders draaien, betwijfelen of de stap naar derde generatie nodig is om gebruikers geavanceerde diensten te bieden. De introductie van Java op de mobiele telefoons, vorig jaar, was voor velen van hen een veel belangrijker stap voorwaarts dan de verruiming van de beschikbare bandbreedte. “Java biedt de mogelijkheid de telefoon zelf applicaties uit te laten voeren. Die geven de gebruiker een veel rijkere ervaring”, zegt Goro Nakayama, operationeel directeur van Layer 8 Technologies.
Zijn bedrijf fungeert als een bruggenhoofd tussen bedrijven in Japan die software willen exporteren naar westerse markten en vice versa. Zijn programmeurs specialiseren zich op het aanpassen van applicaties aan de lokale markt. Nakayama ziet meer in de strategie van J-Phone. Deze dochter van Vodafone en Japan Telecom heeft niet zulke ambitieuze plannen met 3G als NTT, maar investeert pas in een nieuw netwerk als er duidelijk behoefte aan is. De ‘soft launch’ van J-Phone’s 3G-diensten met een heel beperkte dekking in Tokio vindt zeker niet voor de zomer van 2002 plaats. Daarna volgt een zeer geleidelijke uitbreiding die wel tien jaar in beslag kan nemen.
KDDI speelt het spel nog handiger in de ogen van Nakayama. KDDI maakt gebruik van CDMA-one-technologie, die ook in delen van Azië en van de Verenigde Staten populair is. Deze standaard wijkt dus af van de PDC-technologie van de andere twee Japanse aanbieders en verschilt ook wezenlijk van het Europese GSM-systeem. De evolutie naar de derde generatie mobiele telefonie gaat vanuit CDMA-one veel geleidelijker, maar heeft wel als nadeel dat die 3G-variant niet overeenkomt met de wereldwijde afgesproken W-CDMA-standaard.
De geleidelijke overgang biedt KDDI echter de komende jaren het voordeel geen nieuw netwerk te hoeven bouwen. Uitbreiding van het aantal basisstations en een softwarematige aanpassing is voldoende. Bovendien biedt de technologie vanaf het moment van introductie een transportsnelheid van 2,4 Mbps ofwel 6,3 maal de capaciteit die DoCoMo nu met zijn Foma-diensten bereikt. Omdat KDDI voortbouwt op het huidige (2,5G) netwerk kan de telecomaanbieder als hij eind volgend jaar de 3G-dienst introduceert, dit gelijk in het hele land doen. DoCoMo heeft Foma nu alleen in een klein gebied in het centrum van Tokio beschikbaar en verwacht pas over enkele jaren een landelijke dekking te bereiken.
De eerste paar jaar zullen er dus hooguit enkele duizenden klanten zijn voor 3G-diensten. “Die aantallen zijn van een andere orde dan die van de i-mode-gebruikers. Een ‘content’-ontwikkelaar krijgt het heel moeilijk daar een rendabele handel voor op te zetten”, schimpt Nakayama.
De marges op de i-mode-diensten in Japan zijn nu al gering, beaamt Arjen van Blokland. Hij is marketing-directeur bij 104.com, een jonge Japanse aanbieder van diensten voor de mobiele telefoon. Hij vermoedt dan ook dat slechts weinige ‘content’-aanbieders winst maken.
Van Bloklands bedrijf ontwikkelde een innovatieve digitale secretaresse (PIM)-dienst voor de mobiele telefoon die kan worden aangevuld met allerlei informatie die uit verschillende bronnen op internet wordt betrokken. De database- en portaltechnologie creëerde oprichter Yoshiro Mizumo zelf, zodat deze optimaal is ingericht voor het efficiënt leveren van gegevens over de telefoon.
Van Blokland vraagt zich af hoe de Europese aanbieders gegeven de geringe marges op de succesvolle i-mode-diensten, geld kunnen verdienen terwijl ook de schuldenlast nog eens moet worden terugbetaald. Hij voorspelt dat de Europese telecomindustrie een zware tijd tegemoet gaat omdat bovendien cruciale inkomsten verdwijnen met de introductie van GPRS. “SMS fungeert nu als een melkkoe voor de telecomaanbieders. Zodra e-mailen mogelijk wordt als onderdeel van internettoegang, stort die inkomstenbron in.”
Index Corporation, dienstenontwikkelaar en bouwer van een softwareplatform waarmee telecomaanbieders de diensten kunnen aanbieden, laat zich niet uit het veld slaan door sombere vooruitzichten. Uitvoerend directeur Yoshimi Ogawa vertelt trots dat zij een dag eerder het bedrijf Streaming Media Japan heeft overgenomen. De technologie van deze startup stelt Index in staat zich te specialiseren op videodiensten voor de mobiele telefoon. Het bedrijf beschikt al over contracten waarmee in Japan samenvattingen van populaire sportwedstrijden als honkbal en sumo-worstelen op de telefoon bekeken kunnen worden zodra NTT DoCoMo daar de mogelijkheid toe biedt.
De introductie van M-Stage Visual, de Foma-dienst waarmee muziek en video op de telefoon te ontvangen zijn, heeft DoCoMo echter uitgesteld tot het voorjaar van 2002. In de eerste maanden na de introductie heeft de telecomaanbieder vooral zakelijke gebruikers op het oog voor een Foma-abonnement. “Zij komen af op de hoge datatransportsnelheden van maximaal 384 Kbps downstream en 64 Kbps upstream”, verwacht Norio Hasegawa, woordvoerder van de telecomaanbieder. Hij schetst bijvoorbeeld een aannemer die met de camera in zijn Foma-toestellen direct beelden van een probleem op een bouwplaats kan sturen naar een opdrachtgever of een onderaannemer.
“Als Foma werkt, levert het een verbluffende ervaring”, zegt hoofdredacteur Mashimo van Nikkei Mobile. “De datatransmissiesnelheid neemt ten opzichte van i-mode dramatisch toe. Maar al gaan de tarieven per datapakket met een factor tien omlaag, ik denk dat de maandelijkse rekening nog fors stijgt als je gebruikmaakt van de videomogelijkheden.”
De klachten over rekeningen staan nu al hoog in de top tien van de National Consumer Affairs Center (NCAC). Deze organisatie vervult een vergelijkbare rol als de Consumentenbond in Nederland, maar is aan de overheid gelieerd. Asa Ito, hoofd van de sectie telefonie, toont aan de hand van statistieken aan dat de introductie van i-mode in 1999 een sprong in het aantal klachten over mobiele telefoons teweeg brachten. Vervolgens leverde de komst van Java- telefoons weer een impuls aan de klachten. Het NCAC bereidt zich dan ook al voor op een nieuwe stroom klachten nu de Foma-diensten en bijbehorende toestellen voor iedereen verkrijgbaar zijn.
Hoe traag de ontwikkeling van de derde generatie mobiele telefonie ook zal verlopen, Japan zal door zijn voorsprong in de wereld een belangrijke rol als proeftuin krijgen. “Europa is onvoldoende bewust van wat er in Japan gebeurd, niet alleen op het gebied van mobiele telefonie”, stelt Gerhard Fasol, directeur van Eurotechnology, een marktonderzoek- en adviesbureau voor bedrijven die in Japan zaken willen doen op technologiegebied. “Kijk bijvoorbeeld naar de Japanse telefoons van vandaag. Met een keer laden heb je een standby-tijd van twintig dagen. Kom daar maar eens om bij Europese telefoonproducenten.”

‘Wij hebben helemaal geen behoefte aan nieuwe diensten. Wij willen lagere prijzen’

Vooroordeel

Even een beeld corrigeren. In Tokio loopt niet iedereen met een mobiele telefoon in de hand. De wijk Shibuya is een uitzondering. Op een bevolking van 120 miljoen Japanners zijn er slechts vijftig miljoen abonnementen actief. De penetratie van mobiele telefoons in Nederland is met meer dan 70 procent dus hoger dan in Japan.
In de Japanse ondergrondse en in de forenzentreinen is het gebruik van de telefoon zelfs helemaal verboden. In opeengepakte mensenmassa’s zouden de mobieltjes de pacemakers van medepasagiers ontregelen, zo besloot de overheid onlangs.
 
Lees het hele artikel
Je kunt dit artikel lezen nadat je bent ingelogd. Ben je nieuw bij AG Connect, registreer je dan gratis!

Registreren

  • Direct toegang tot AGConnect.nl
  • Dagelijks een AGConnect nieuwsbrief
  • 30 dagen onbeperkte toegang tot AGConnect.nl

Ben je abonnee, maar heb je nog geen account? Neem contact met ons op!