Management

Software-ontwikkeling
database

Lessen van: Operatie BRP

Leer van een van de kostbaarste ICT-missers van de Nederlandse overheid.

© CC0 - Unsplash Jan Antonin Kolar
27 maart 2019

Leer van een van de kostbaarste ICT-missers van de Nederlandse overheid.

Overheidsautomatisering is al jaren een pijnlijk proces. Niet alleen door bureaucratie, aanbestedingsregels en commercieel opererende marktpartijen. Ook (of juist vooral?) regie blijkt telkens weer mis te lopen bij grote, grotere, grootste overheidsprojecten. Zoals de Basisregistratie Persoonsgegevens (BRP), waar vele jaren projectuitloop, tientallen miljoenen kostenoverschrijding en bestuurlijke ophef uiteindelijk op een mislukking zijn uitgekomen.

In de basis lijkt het BRP geen al te moeilijk concept. Het gaat immers om basale persoonsgegevens die best zijn te vatten in een database: naam, geboortedatum, huidig adres, huwelijkse staat en dergelijke data. Overigens niet alleen van inwoners van Nederland (ingezetenen), maar ook van mensen die het land hebben verlaten (niet-ingezetenen) én van tijdelijke inwoners die hier beperkte tijd werken of studeren, aldus de BRP-uitleg van de rijksoverheid.

Politiek prestige

De duivel zit echter in de details. En die zijn er nogal veel bij deze cruciale database: qua voorgeschiedenis en qua (beoogd) gebruik. Om te beginnen was Operatie BRP de opvolger van het eerdere project mGBA. Die door problemen geplaagde ‘modernisering GBA’ moest de versplinterde aanpak van de Gemeentelijke Basisadministratie Persoonsgegevens verenigen en naar een hoger plan tillen. De al jaren dienstdoende praktijk was dat de data op gemeentelijk niveau wordt vergaard, maar op rijksniveau wordt bewaakt en door vele honderden organisaties en instanties wordt benut.

In 2004 al heeft het toenmalige kabinet besloten dat dit moderner moest. Een lang ontwikkeltraject verstrengeld met politieke belangen is gevolgd. Uiteindelijk heeft in juli 2017 toenmalig BZK-minister Ronald Plasterk besloten om deze grote ICT-operatie te schrappen. Het project heeft dan na dertien jaar ontwikkelwerk en 102,9 miljoen euro niets opgeleverd. Nou ja, niet het beoogde resultaat, maar wél waardevolle lessen.

‘Too big to fail’

Wellicht de grootste BRP-les is dat je moet waken voor de notie ‘too big to fail’; wanneer een project te groot en te belangrijk is om te mislukken. Belangrijk voor management, in dit geval de politiek, maar ook voor directbetrokkenen, waaronder naast overheidsorganisaties ook (ingehuurde) uitvoerders voor dit ICT-megaproject.

Naast eventueel eigenbelang komt hier ook een psychologische denkfout om de hoek kijken, namelijk de vaak gebezigde misvatting dat er na zóveel gedane investeringen geen weg terug meer is. Niet te stoppen. Want anders zouden alle voorgaande investeringen – in geld en moeite – zo goed als weggegooid worden. Zo luidt de gedachte dan.

Bovendien, wat maakt nog eens 5 of 10 miljoen euro extra nou uit als er al zo’n 30 miljoen euro uitloop is? En dat op een project dat initieel is geraamd op zo’n 30 miljoen euro. Alles is relatief, budgetten ook. Wat voor het ene project veel geld is, verbleekt bij de kosten (of overschrijding) van het andere project.

Het ICT-dashboard van de rijksoverheid voor Operatie BRP laat dan ook over de jaren heen fraai stijgende lijnen zien, voor de kosten. Ongeacht de omvang van een project is het dan ook raadzaam om een stapje terug te doen. Kijk kritisch naar de voortgang én naar de haalbaarheid van het einddoel.

Harde heelmeesters

Want er kan wel vooruitgang zijn geboekt, waarbij zoals in dit geval uitvoerder KPMG werd afgerekend op de kwaliteit van de code, maar het is de vraag of daarmee de gewenste functionaliteit wordt gerealiseerd. Ingrijpen op dat punt kan raadzaam zijn, maar hoe? Zachte heelmeesters maken stinkende wonden, luidt een oud Nederlands spreekwoord.

OnzeTaal legt uit dat dit spreekwoord eigenlijk een waarschuwing is dat je soms meteen stevig moet ingrijpen om een probleem op te lossen. Te zacht te werk gaan, kan ertoe leiden dat een probleem ‘ettert’ en uiteindelijk een veel ziekere situatie oplevert.

Het tegenovergestelde is echter ook niet waar: radicaal ingrijpen geeft geen garantie dat de patiënt wordt gered. Dat is een andere les die valt te trekken uit Operatie BRP. Eind december 2016 is aan het licht gekomen dat er tussen december 2015 en september 2016 stilletjes een vergaande verandering is doorgevoerd.

Skelettransplantatie

De vóór die tijd automatisch gegeneerde BRP-basiscode, waaromheen maatwerk was gemaakt, bleek niet te voldoen. En dus is toen besloten om over te gaan tot vervanging van dat basisdeel. De verantwoordelijke minister noemt dit een ‘refactoring’, wat schijnbaar neerkomt op vernieuwing van de code.

Gezien de basale aard van de aangegrepen code valt er echter wel te spreken van een algehele skelettransplantatie. In de medische wereld is zo’n ingrijpende operatie nog nooit (in zijn geheel) uitgevoerd. In de stripwereld kan alleen een superheld met mutante genezingskrachten dit overleven. En in de ICT-wereld blijkt de medische realiteit ook te gelden.

Desondanks antwoordde toenmalig minister Plasterk op Kamervragen dat “het te ver voert om te stellen ‘dat het hele skelet van de BRP is vervangen’.” Grofweg een halfjaar later besluit hij de stekker eruit te trekken. De operatie is misschien wel geslaagd, maar de patiënt is overleden.

Misschien had het BRP-project eerder afgeschreven moeten worden. Misschien was er strakkere regie nodig. Misschien moest deze modernisering wat minder ambitieus zijn. Misschien zijn overheid en ICT gedoemd tot moeizame samenwerking?

Magazine AG Connect

Dit artikel is ook gepubliceerd in het magazine van AG Connect (maartnummer, 2019). Wil je alle artikelen uit dit nummer lezen, klik dan hier voor de inhoudsopgave

Lees meer over Management OP AG Intelligence
Reactie toevoegen
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.