Loopbaan

Carriere
studeren

IT-opleiding, overschat?

Het mooie aan IT is dat het een ‘vrij beroep’ is.

© CC0 - Pixabay varunkul01
19 februari 2019

Het mooie aan IT is dat het een ‘vrij beroep’ is.

In tijden van grote schaarste aan IT’ers wordt er druk omgeschoold, doen IT-opleidingen aan werving, en dreigen er instroombeperkingen door krapte aan docenten. Problematisch? Nou, hoeft niet. Want IT is een zogeheten vrij beroep, waarvoor dus geen diploma is vereist. Het kan wel helpen, maar is niet heiligmakend. Veel IT-toptalent is zonder formele opleiding begonnen, en ver gekomen.

Naast een algemeen tekort aan IT’ers, speelt er ook een flink tekort aan afstudeerders met een ICT-diploma. De vraag naar IT’ers loopt flink uiteen: van AI-deskundigen en datascientists tot implementatieduizendpoten en developers in specifieke talen. Studies en opleidingen kunnen hier nauwelijks aan voldoen.

IT doet er (niet) toe?

Deels is dit een kwestie van capaciteit. Tegenwoordig is immers elk bedrijf in grote of grotere mate afhankelijk van ICT. Waar begin deze eeuw nog de notie opsprong dat ‘IT er niet toe doet’, is dat anno 2019 heel anders. Toegegeven, de Amerikaanse techauteur Nicholas Carr bedoelde het niet zo letterlijk met die prikkelende kop voor zijn artikel in de Harvard Business Review (HBR). Wat ook de titel was voor het daaropvolgende boek.

Carr argumenteerde wel dat informatietechnologie niet langer voor grote concurrentievoordelen zorgde. De vooruitgang in IT en de algemene beschikbaarheid betekende dat nagenoeg elke onderneming wel toegang had tot de innovatieve mogelijkheden van informatie- en communicatietechnologie. De vergaande standaardisatie van IT-middelen leidde tot lagere prijzen en daarmee wijdverbreid gebruik. Tevens onmisbaar gebruik, schreef Carr toen al.

Democratisering en cloud

Deze ‘afdaling’ van ICT is sindsdien alleen maar verder doorgezet. Dankzij cloudcomputing ligt de lat nu nog lager wat toegang betreft: elke mkb’er en start-up kan tegen maandelijkse betaling enorm krachtige compute-, storage- en netwerkfaciliteiten benutten. Geen grote investering vooraf vereist. Ondanks deze democratisering (of dankzij?), is de situatie nu anders dan in de tijd van het opzienbarende Carr-epistel.

De algemeen geaccepteerde wijsheid is nu toch wel dat elke organisatie in wezen een ICT-organisatie is. Niet slechts ICT gebruikend of ICT-afhankelijk, maar ICT-gedreven. En in de woelige markt is effectieve, innovatieve ICT-inzet niet alleen cruciaal in de strijd tegen bestaande én nieuw opkomende concurrenten. Tegelijkertijd speelt de strijd om de gunst van veeleisende afnemers, wispelturige consumenten en moderne burgers. Vandaar de grote, grotere, grootse vraag naar IT’ers.

Kloof tussen onderwijs en praktijk

Gekeken naar opleidingen doemt er dus een probleem op. Zij kunnen niet voldoen aan de vraag: zowel qua capaciteit als ook wel naar capabiliteiten. De eeuwige kloof tussen onderwijs en praktijk is ondanks vele initiatieven vanuit overheid, universiteiten en bedrijfsleven niet geslecht.

Enerzijds is naadloze aansluiting van onderwijs op bedrijfsvereisten niet per se wenselijk. Wat nu in is, kan over vier jaar een vergeten technologie zijn. Anderzijds is het gebrek aan praktische ‘toepasbaarheid’ van traditioneel opgeleide IT’ers een extra probleem in de toch al zo gespannen IT-arbeidsmarkt. Directe inzetbaarheid is veelgevraagd.

Gelukkig is IT een vrij beroep. In tegenstelling tot bijvoorbeeld arts kan en mag iedereen IT’er worden. Het is vooral een kwestie van kennis, en talent. Natuurlijk vragen veel werkgevers ook nog ervaring: liefst van meerdere jaren in de allernieuwste, net opkomende technologie.

Los van de onmogelijke tegenstelling in zo’n vacaturevraag, kunnen klassieke opleidingen natuurlijk niet zo snel inspringen op nieuwe ICT-ontwikkelingen. Onderwijsprogramma’s moeten worden ontwikkeld, gekeurd, goedgekeurd en dan geïmplementeerd. Het is haast het klassieke – en tegenwoordig meer en meer verlaten – watervalmethode voor softwareontwikkeling. Elke fase volgt als regelmatig uitvloeisel uit de voorgaande fase.

Zowel de waterval als de huidige ‘tegenreactie’ in de vorm van onder meer agile en DevOps, zijn in wezen later toegevoegde structurering van de enigszins doe-het-zelfoorsprong van moderne ICT. Vele vroege innovaties zijn door geobsedeerde jonge nerds als Steve Wozniak en Bill Gates gerealiseerd. Zij en vele anderen, inclusief voortijdige schoolverlaters (drop-outs), hebben de fundamenten gelegd voor wat nu onmisbare infrastructuur is voor het hedendaagse werken en leven.

Goed, in de ICT-oertijd was vooropleiding niet zo zwaarwegend, omdat er toen ook nauwelijks sprake was van computeronderwijs zoals we dat nu kennen. Toch zijn er nog altijd genoeg selfmade IT-experts. Soms is dat een hacker die het verkeerde pad opgaat, soms is dat een deskundige die het rechte pad bewandelt. Een ICT-gerelateerde vooropleiding is in beide uitersten geen vereiste voor succes (ten goede of ten kwade).

Nog nooit pc gebruikt

Natuurlijk is hier geen sprake van een gouden regel. ICT-opleidingen hebben zeker hun meerwaarde en lang niet elke ‘zijinstromer’ of autodidact is een goede IT’er. Welke vooropleiding iemand heeft, geeft wel een beeld van het kunnen. Net als de opgedane (werk)ervaring. Soms is dat een twijfelachtig beeld.

Neem bijvoorbeeld de recente ontdekking dat de vers benoemde Japanse minister voor cybersecurity nog nooit een pc heeft gebruikt, niet weet wat een USB-drive is en niet goed bekend is met malware. De 68-jarige Yoshitaka Sakurada is plaatsvervangend hoofd van de overheidsorganisatie voor cybersecuritystrategie en onder meer verantwoordelijk voor de 2020-editie van de Olympische (en Paralympische) Spelen die dan in Tokio worden gehouden.

In november vorig jaar is aan het licht gekomen dat Sakurada technisch niet zo capabel is. De politicus gaf in het Japanse parlement aan dat hij in zijn werkbestaan nog nooit een computer heeft gebruikt. Sinds hij 25 was, heeft hij altijd mensen aangestuurd en secretaresses gehad voor data-invoer. Zijn reactie op verbijsterde vervolgvragen van de oppositie onthulde ook onbekendheid met de fenomenen USB-drives en malware.

Muziekopleiding

Nu is politicus een heel andere functie dan IT’er, zelfs als het om een overheidsfunctionaris gaat die zich buigt over cybersecurity. Bestuurlijke, organisatorische en politieke skills zijn mogelijk meer van belang dan diepgaande ICT-kennis. Hoewel enige kennis van zaken wel wensbaar is.

Anders is dat voor een CISO (chief information security officer), zeker bij een datagedreven bedrijf als een kredietverstrekker. Het Amerikaanse Equifax, dat in 2017 diepgaand en maandenlang is gehackt, heeft naast de verantwoordelijke CEO ook de CISO en CIO de laan uit gestuurd.

Naast schrik over de megabreach – en Equifax' stuntelende omgang daarmee – veroorzaakte de opleiding van CISO Susan Mauldin ophef. Zij blijkt muziek te hebben gestudeerd, voor ze uiteindelijk bij Equifax als securitytopmanager is terechtgekomen. Die onderwijsondergrond was niet slechts een muzikaal bijvak, maar een heuse major in het componeren van muziek.

Simultaan met de ophef hierover, mede aangewakkerd doordat haar LinkedInprofiel plots offline was gehaald, kwam de discussie op gang over de waarde van een (voor)opleiding. Die discussie ging óók over juist het waardegebrek van een onderwijsachtergrond voor ICT-security. Want Mauldin heeft na haar muzikale opleiding ervaring opgedaan als senior vicepresident, verantwoordelijk voor informatiebeveiliging, audit en compliance.

Ervaring weegt, resultaat telt

En dat van 2002 tot 2007 bij een organisatie die wel ICT-ervaren valt te noemen: technologieleverancier HP. Daarna heeft de latere Equifax-CISO nog meer securitywerk verricht: als senior vicepresident en CSO (chief security officer) bij First Data Corporation. Ondanks die jarenlange praktijkervaring, is deze CISO verantwoordelijk gehouden – net als de CIO en CEO – voor de diefstal van financiële data over 145,5 miljoen mensen.

Als (voor)opleiding niet heiligmakend is (maar ook niet verdoemend) en ervaring geen gouden garantie geeft voor goede resultaten, wat is dan wijsheid? Het devies lijkt een dooddoener: kennis vergaren, ervaring opdoen en bijblijven. De moderne notie van ‘een leven lang leren’ dus. Dat begint niet per se bij een ICT-vooropleiding en hoeft ook niet gebonden te zijn aan cursusdiploma’s en trainingscertificeringen. Tenzij een (potentiële) werkgever daar veel waarde aan hecht.

40 jaar ervaring

Een ICT-veteraan als Hal Berenson (ingenieur, databasedeskundige, SaaS-starter en meer bij onder meer DEC, Microsoft en AWS) stipt het puntig aan in een recente tweet: “Ik doe al 40 jaar databasesystemen, maar ik wed dat ik toch wat interessante dingen oppik door te kijken naar Andys lezingen op YouTube”.

Berenson linkt daarin naar de onlinevideolessen door ‘databaseprofessor’ Andy Pavlo, wiens colleges ook zijn te volgen op Googles bekende videoplatform. Of geldt zo’n graduate-levelcursus van een universiteit als Carnegie Mellon dan toch als een volwaardig stuk opleiding?

Magazine AG Connect

Dit artikel is ook gepubliceerd in het magazine van AG Connect (nummer januari / februari, 2019). Wil je alle artikelen uit dit nummer lezen, klik dan hier voor de inhoudsopgave

Lees meer over Loopbaan OP AG Intelligence
1
Reacties
Rob Telkamp 20 februari 2019 11:54

Het artikel bespreekt mijns inziens een zeer relevant onderwerp, waarvan de impact op IT projecten wel eens onderschat zou kunnen worden. Wanneer het vakgebied IT wordt vergeleken met andere vakgebieden zou elke IT'er een basisopleiding moeten volgen om zich vervolgens te specialiseren, want specialisten zijn uiteraard absoluut noodzakelijk. In de praktijk zal de algemene en specialistische ontwikkeling denk ik vaak parallel lopen. waar het om gaat is dat je als IT'er algemene of basis IT kennis moet hebben, waarmee je over je eigen specialisme heen kunt kijken om te voorkomen dat je de 'man with the hammer for whom every problem is a nail' wordt. Van het laatste heb ik in de praktijk ervaren dat dit niet echt bijdraagt aan goede IT oplossingen. Uitgangspunt voor het oplossen van een probleem op IT gebied moet denk ik zijn 'wat is de beste methode of het beste gereedschap om dit probleem op te lossen?' in plaats van 'hoe los ik dit probleem op gegeven mijn kennis van deze methode of dit gereedschap?' Ik ben benieuwd welke van deze 2 vragen in de praijktijk het vaakst leidend is bij de aanpak van IT projecten. En vervolgens welke invloed dat heeft op het eindresultaat van die IT projecten.

Reactie toevoegen
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.