Innovatie & Strategie

Governance
Geld

ICT-gehalte Miljoenennota stelt teleur

ICT en digitalisering krijgen niet de aandacht in de Rijksbegroting die geboden lijkt.

© Pixabay CC0
21 september 2016

ICT en digitalisering krijgen niet de aandacht in de Rijksbegroting die geboden lijkt.

Natuurlijk, er speelt veel meer in de wereld dan ICT en de ontwikkelingen daarin. Maar het is ook zonneklaar dat ICT nog lang niet klaar is met het veranderen van onze leefwereld. De visie van het kabinet daarop stelt teleur.

Het is bijna knap te noemen. In de Troonrede is het onderwerp geheel afwezig. En in 65 pagina’s Miljoenennota valt het woord digitalisering geen één keer. ICT krijgt maar in één passage aandacht: bij de modernisering van de Belastingdienst. Nou vooruit: robotisering dan. Dat woord valt één keer. Positieve effecten verwacht het kabinet daarvan, al signaleert het wel dat bepaalde banen onder druk kunnen komen te staan. “Daarom is het van belang dat mensen zijn toegerust met de benodigde vaardigheden en actief bezig zijn met hun eigen inzetbaarheid, zodat iedereen kan profiteren van technologische ontwikkeling.”

Geen vertaling naar onderwijs

Wie verwacht dat daarop een visie wordt ontwikkeld in de begroting voor het ministerie van Onderwijs, komt bedrogen uit. Er wordt wel wat extra geld uitgetrokken voor versterking van de ICT op scholen – hoeveel dat is valt niet te becijferen - en digitalisering wordt genoemd als thema voor de komende jaren – al lijkt het dan toch vooral te gaan over digitalisering van het onderwijs. Maar hoe we zorgen dat jongeren na hun baan de benodigde vaardigheden hebben, en wat er moet gebeuren om te zorgen dat mensen actief hun eigen inzetbaarheid op peil kunnen houden, daar lees je niets over.

En dat is geen academische discussie. Deloitte sprak onlangs op basis van analyses de verwachting uit dat aan het voortgezet onderwijs nu zo’n 286.000 studenten worden opgeleid voor banen die in de nabije toekomst door robots zullen worden overgenomen. Bij de banken zijn de afgelopen jaren al heel veel banen verloren gegaan dankzij automatisering. Met ontwikkelingen zoals de verdere automatisering en vereenvoudiging van business analytics, de opkomst van fintech-bedrijven met innovatieve oplossingen en de potentiële disruptie in de sector door blockchaintechnologie lijkt aan dat banenverlies geen einde aan te komen. Kunstmatige intellligentie en robotisering brengen nog meer banen in het geding. Wat als alle vrachtauto's zichzelf rijden, laden en lossen, om maar eens een bijvoorbeeld te nemen? Alle reden dus, zou je zeggen, om aan de ICT-ontwikkelingen aandacht aan te besteden.

EZ benoemt het belang wel

Wat anticipatie op dergelijke ontwikkelingen betreft valt ook de begroting van Economische Zaken tegen. Deze constateert wel:

“ICT levert een belangrijke bijdrage aan het verdienvermogen van ons land. Nederland heeft een uitstekende uitgangspositie om de kansen voor innovatie en economische groei te benutten die digitalisering biedt. Het kabinet streeft er naar deze voorsprong duurzaam uit te bouwen en heeft de digitalisering van de economie over de volle breedte in haar beleid geïntegreerd.”

De begroting noemt verschillende activiteiten waarmee de regering een fundament wil leggen onder die uitbouw. Er komt een Kennisplatform Snel Internet om snel internet overal in Nederland, dus ook in het buitengebied, te realiseren. In het voorjaar van 2017 zal het kabinet in de Strategische Nota Mobiele Communicatie de doelstellingen formuleren voor frequentieverdelingen  voor de komende vijf tot tien jaar en aangeven hoe onder meer de 700 MHz, 2100 MHz en 1452–1492 MHz frequentiebanden zullen worden uitgegeven om te voorzien in de sterk groeiende behoefte aan mobiele communicatie. In 2017 zullen 10 nieuwe ‘fieldlabs’ vorm krijgen in het kader van het Smart Industry initiatief.

En verder zal het kabinet doorgaan met uitvoeren van de Digitale Agenda 2016-2017 die het eerder opzetten. Het kabinet realiseert zich ook dat digitale innovatie verandert steeds meer sectoren en domeinen ingrijpend verandert, en dat dat om beleid en regelgeving vraagt “die ondernemerschap bevordert, publieke belangen beschermt en die bovendien houdbaar is en effectief blijft bij veranderingen.” Maar hoe daar invulling aan zal worden gegeven, daar zwijgt de begroting over.

Overheid eind 2017 helemaal digitaal

Ook de overheid zelf gaat mee in de trend van digitalisering. Eind 2017 moet de doelstelling uit het regeerakkoord gerealiseerd zijn dat burgers en bedrijven hun zaken digitaal kunnen afhandelen, telt de begroting van EZ. Dat is overigens geen nieuwe doelstelling; aanvankelijk wilde men dat al in 2015 realiseren. Maar veel overheidsproducten en -diensten zijn nu al wel digitaal beschikbaar, stelt de begroting. En in 2017 wordt dan, "in samenhang met een impuls voor het Ondernemersplein.nl, MijnOverheid voor bedrijven gerealiseerd. De digitalisering van contacten tussen overheid en bedrijfsleven wordt verder versterkt door de ontwikkeling en uitrol van digitale identificatie, de implementatie van e-facturen en de verplichting om jaarrekeningen bij de Kamer van Koophandel digitaal via de Standard Business Reporting (SBR) in te dienen."

Niet veel extra budget uitgetrokken

Ook bij EZ laat zich lastig optellen wat er precies aan bevordering van gebruik van ICT wordt uitgegeven in de begroting. Bij elkaar lijkt het om ongeveer 5,5 miljoen euro extra voor uitvoering van het ICT-beleid te gaan, en 12 miljoen euro die EZ samen met OCW ophoest voor de ICT-onderzoeksinfrastructuur bij SURF. Geen onbeduidende bedragen, maar ook geen bedragen waarvan je meteen veel effect zal verwachten. Het belang van ICT en digitalisering wordt onderkend, maar het besef is kennelijk niet zo diep verankerd dat er substantiële hoeveelheden budget uitgetrokken worden

Werkgevers zien belang wel

Voorzitter Hans de Boer van werkgeversvereniging VNO-NCW kan haast niet tevreden zijn,. Hij pleitte vóór de publicatie van de Prinsjesdagstukken op BNR Nieuwsradio om te beginnen voor meer aandacht voor digitalisering en het faciliteren van investeringen in photonica; dat laatste is de volgende stap in chiptechnologie die ervoor moet zorgen dat het speerpunt waar nu bedrijven als ASML en NXP de drijvende krachten in zijn, voor Nederland niet verloren gaat. Dat laatste komt in de begrotingsstukken helemaal niet voor. ' Als je tegen de bevolking zegt dat je zwaar investeert in een energietransitie en digitalisering, baan je volgens De Boer de weg naar volledige werkgelegenheid Maar de overheid moet dan wel duidelijke keuzes maken. We zijn een topland en dat kunnen we blijven als we het voortouw pakken op energie, digitalisering en veiligheid. Grijp je kansen en zorg dat een volgende generatie hightech-energiebedrijven Nederland als thuisbasis kiest. We moeten de voorloper worden in de wereld”, zei De Boer. Dat hoeft volgens hem niet met een aparte bewindspersoon. Maar het zou wel moeten doorwerken in het onderwijs. “Je moet jonge kinderen van kleins af aan vertrouwd maken met de stappen van digitalisering.”

Ook digicommissaris Bas Eenhoorn moet ontevreden zijn. Hij vroeg eerder dit jaar om 150 miljoen euro extra om de stagnatie bij de huidige digitale infrastructuur te doorbreken. Ook dat geld komt er niet, ondanks alle aandacht die digitalisering van de overheidsdienstverlening krijgt.

Stuurloos

En de overige Nederlanders? Die zouden ook niet tevreden moeten zijn. Toegegeven: er is natuurlijk veel meer dan ICT, en er zijn veel zaken die veel belangrijker zijn. Maar dat ICT onze toekomst nog verder gaat veranderen dan de afgelopen decennia gebeurd is, dat die veranderingen ingrijpend zullen zijn en in een hoog tempo over ons heen zullen rollen, dat staat buiten kijf. Met een regering die iets van een visie daarop zelfs maar laat doorschemeren in zijn belangrijkste publicatie van het jaar, moeten we aannemen dat die veranderingen ons gaan overkomen, in plaats van dat we er vorm aan geven.

Reactie toevoegen
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.