Innovatie & Strategie

Carriere
diversity inclusion

Hoe je iedereen meekrijgt naar de digitale toekomst

Oog hebben voor digitale inclusiviteit.

© Shutterstock Angelina Bambina
11 mei 2022

Oog hebben voor digitale inclusiviteit.

Inclusiviteit kent een nieuwe, veelal onderschatte grens: het digitale. Werken, spelen en leven zijn in toenemende mate digitaal gedreven. We zijn daarmee tech-afhankelijk, ook van bijbehorende skills. Terwijl niet iedereen die in gelijke mate heeft. Vergis je niet: het zijn echt niet alleen ‘analoge ouderen’ die moeite hebben met meekomen en bijblijven.

Ruim twee jaar coronapandemie met digitaal werken maar ook tech-gedreven leven en spelen. Zoom, Teams, corona-apps, QR-codes, Netflix, Fortnite, enzovoorts. We waren al technologisch vooruitstrevend - en tech-afhankelijk - maar dat is sinds maart 2020 in een stroomversnelling geraakt. Niet iedereen zwemt even vlot mee.

Nederland voorop

Nederland loopt internationaal gezien wel voorop. Ons land gaat - zoals het er nu voor staat - de doelen van het ‘digitale kompas’ van de Europese Unie met gemak halen, komt naar voren uit analyse van AG Connect. Nederlands positie en progressie zijn goed wat betreft de verschillende parameters voor de Digitale Decade 2030, die begin maart dit jaar is gepubliceerd. Onderzoek van Deloitte naar dat digitale kompas leert dat de EU-brede ambities nagenoeg onhaalbaar zijn, maar dus niet voor Nederland.

In het Deloitte-lijstje staat Nederland bovenaan op diverse gebieden, waaronder ook digitale geletterdheid. In 2020 beschikte 79% van de volwassen bevolking over basale digitale vaardigheden. Overigens is dat een lichte terugval ten opzichte van referentiejaar 2019; toen voldeed ons land aan het doel van 80% dat de EU stelt. De kleine dip en de vorderingen ten spijt betekent het nog altijd dat het zeker 20% van de volwassenen in Nederland ontbreekt aan digital skills.

Nieuwe onderlat

Digitale vaardigheden zijn nu de ‘onderlat’, weet Geke van Velzen, directeur van de Stichting Lezen & Schrijven. Zij vertelt in een webinar van samenwerkingsinitiatief The Digital Collective (DigiCo) hoe mensen mee te krijgen. Die non-profit organisatie is begin dit jaar opgericht om Europese initiatieven voor ‘digitale geletterdheid’ met elkaar te verbinden. Het doel is digitale inclusie te stimuleren in heel Europa. Daarvoor wordt samenwerking en kennisuitwisseling aangejaagd.

In Nederland zet de Stichting Lezen & Schrijven het project ‘Digitaler naar werk’ op, met steun van Google. Cruciaal is het aansluiten op de dagelijkse praktijk van mensen, zo blijkt uit het DigiCo-webinar met ervaringsdeskundigen over digitale vaardigheden. Niet botweg uitleggen hoe technologie werkt of valt te gebruiken, maar voor welk praktisch of zelfs persoonlijk doel. Zo kun je kwetsbare mensen verleiden om weer te gaan leren, aldus Van Velzen in het webinar.

Kwetsbare mensen

Laaggeletterdheid en daar bovenop nog gebrek aan digital skills maken mensen kwetsbaar; voor uitsluiting van de moderne maatschappij. Want ondanks ontwikkelingen in gebruiksvriendelijkheid, design en onderwijs is lang niet iedereen digitaal bedreven. Bovendien is lang niet alle tech goed toegankelijk en bruikbaar. Het probleem van digitale inclusiviteit ligt deels aan de eindgebruiker en deels aan de technologie. Plus IT’ers die het digitale domein toegankelijker moeten maken - en houden.

Dit geldt voor laaggeletterden, maar ook voor topmanagers. Het ontbreekt in bestuurskringen nog altijd aan digitaliseringskennis, blijkt uit onderzoek uitgevoerd in opdracht van NR Governance in samenwerking met VNO-NCW, CIO Platform Nederland, NLdigital en Microsoft. Zelfs de digitaliseringsslag die is aangejaagd door de coronapandemie heeft niet alle bestuurders doordrongen van het strategisch belang dat digitale transformatie heeft.

Het in april onthulde onderzoek waaruit dit naar voren komt, is in de tweede helft van 2021 uitgevoerd onder directies, bestuursleden, Raden van Commissarissen, Raden van Toezicht en CIO’s. Het is een vervolg op het 2018-onderzoek ‘Nulmeting digitale transformatie in boardrooms in Nederland’. Ten opzichte van dat eerste onderzoek, van vóór corona, is er niet veel veranderd. Er zijn wel wat verbeteringen geboekt, maar die gaan langzaam. Te langzaam in relatie tot ontwikkelingen om ons heen, stelt NR Governance.

Dunning-Kruger effect

Het schiet in de boardrooms dus niet op met digitalisering en dit lijkt veroorzaakt door “een structurele overschatting van de eigen kennis en kunde op dit gebied”, aldus de organisatie. Het Dunning-Kruger effect in de digitale praktijk dus. Tegenover zelfoverschatting staat moeite met het ontwikkelen van digitale vaardigheden. Dat zijn hordes voor niet alleen senioren, hoewel NR Governance opmerkt: “In de zijlijn valt op dat samenstelling van de boards nog steeds het clichébeeld van overwegend oudere mannen te zien geeft”.

Oud en jong, man en vrouw, plus alles er tussenin, kan digibeet zijn. “Minder digitaal vaardig, in plaats van digibeet - dat is een verschrikkelijke term”, corrigeert Mischa Runsink, strategisch adviseur bij het CIO Platform Nederland. Hij legt uit dat het versterken van digitale vaardigheden ook een rol speelt in de strijd om talent. Het binnenkrijgen van werknemers met technische kennis en skills is überhaupt een enorme uitdaging. En dat geldt voor organisaties groot en klein.

Runsink pleit voor het gezel-principe. Daarbij kunnen werknemers al doende leren, bijvoorbeeld van een meer ervaren collega. De adviseur van het CIO Platform stipt daarbij wel een praktische belemmering aan. Met de druk die tegenwoordig op IT ligt, mede vanwege tekort aan techtalent, is het moeilijk oog te hebben voor ontwikkeling, opleiding en ontplooiing van digitaal minder vaardige collega’s. “Het is moeilijk om mensen vrij te maken.”

Goede, menselijke begeleiding is van groot belang, blijkt uit het DigiCo-webinar. Persoonlijke coaching werkt stimulerend én kan een vlekwerking hebben: iemand die op digitaal gebied iets verder gevorderd is, helpt en inspireert anderen weer. “Je móet dat hand-in-hand doen met HR”, adviseert Runsink.

Constructies als een competence centre kunnen ook helpen, en die moeten dan bovenin de organisatie worden geborgd. Bewustwording en aandacht op directieniveau zijn dan ook essentieel. Dat moeten dan wel bestuurders zijn die niet onder de lat zitten qua digitaliseringskennis.

Initiatieven en knooppunten

Gelukkig is er sprake van toenemende aandacht en diverse mogelijkheden om digitale vaardigheden te stimuleren, ontwikkelen en naar een hoger plan te krijgen. “Ik zie nu bij het CIO Platform veel meer initiatieven dan ik dacht dat er zijn. Ook vanuit de overheid.” Zo worden bibliotheken, en andere traditionele kanalen voor kennisdeling, ingezet om mensen te helpen digitale skills te ontwikkelen.

Ook Van Velzen, van de Stichting Lezen & Schrijven, stipt de digitale rol van bibliotheken aan. Die kunnen een community bouwen en daarmee een multiplier-effect creëren. Deze leerplek annex ontmoetingsplek laat mensen ook ‘buiten’ anderen verder helpen. Belangrijk is het opbouwen van menselijke netwerken en daarlangs het bereiken van weer andere groepen en gemeenschappen.

Van Velzen kijkt hierbij naar bijvoorbeeld dokters, verplegers en verzorgers. Zij en andere professionals kunnen als knooppunt dienen voor kennisdeling. Op de werkvloer kunnen meer technisch onderlegde collega’s het voortouw nemen. Steun en mandaat, plus tijd en volharding, zijn vereisten.

Het gaat immers om méér dan simpelweg digitale middelen aanbieden. Dat is aan het begin van de coronacrisis wel gebleken, toen goedbedoelende scholen en gemeenten bij de eerste lockdowns tablets en laptops ter beschikking stelden. “Het gaat om middelen hebben én de kennis om ermee om te gaan”, benadrukt directeur Ronald Verbeek van het CIO Platform.

Digitale vitaliteit

Nu lockdowns iets van het verleden lijken te zijn, neemt de behoefte aan digitale vaardigheden niet af. Integendeel zelfs. Telewerken kan een blijvertje zijn en hybride werken vereist nog wat meer van tech skills van mensen. “Digitale vitaliteit wordt nu belangrijker”, aldus Runsink. Functioneren in hybride teams kan namelijk net als werken in high-performance teams een flinke aanslag zijn op de ‘accu’ van mensen. Overbelasting en zelfs burnout liggen op de loer, wellicht nog meer dan in de afgelopen coronajaren.

Mogelijk dat er nu sprake is van een transitiefase voor digitale vaardigheden. Hybride werken leidt dan naar een praktijk waarin iedereen digitaal vaardiger wordt. “Maar het kan lang duren”, waarschuwt de strategisch adviseur van het CIO Platform. In de tussentijd kan gebrek aan digitale vaardigheden op vele fronten voor hindernissen zorgen.

K.I.S.S.

Bovendien gaat het niet puur en alleen om personeel. “De klant bij de één is de werknemer bij de ander.” Het verbeteren van digitale vaardigheden kan dus een positief neveneffect hebben. Runsink haalt als goed voorbeeld de recente campagne van ABN AMRO aan, waarin een oudere man hulp zoekt bij de bank omdat zijn vrouw altijd de geldzaken regelde. “Simpele dingen kunnen heel effectief zijn, zoals bijvoorbeeld een buddy-systeem.”

Cruciaal daarbij is wel dat zo’n begeleider op digitaal gebied niet alleen technisch onderlegd is, maar ook didactische vaardigheden heeft. Het overbrengen van kennis is niet voor niets een vak apart. Een goede didactische aanpak kan digitaal minder vaardige mensen juist ontstressen. Runsink is voorstander van kleinschaligere, organische initiatieven, in plaats van grote, alomvattende onderwijs- of trainingsprogramma’s.

Vertrouwen

Het is hoe dan ook hoogste tijd om digitale inclusiviteit aan te pakken. “Als we hier niet in investeren dan hebben we straks een groot probleem”, voorspelt Runsink. “Het gaat uiteindelijk om het omarmen van technologie. Daarvoor moet je mensen meekrijgen.” Beginpunt daarvoor is vertrouwen, weet hij. Naast vertrouwen in de technologie en de aanbieder daarvan, ook in de eigen vaardigheid.

Magazine AG Connect

Dit artikel is ook gepubliceerd in het magazine van AG Connect (mei 2022). Wil je alle artikelen uit dit nummer lezen, zie dan de inhoudsopgave.

1
Reacties
anton schaerlaeckens 13 mei 2022 17:04

Net als bij alle veranderingen is het de kunst de mens voorop te stellen en niet de techniek. Hoe neem je mensen mee? Juist door ze mee te nemen en te laten zien dat alles niet op 1 dag hoeft gedigitaliseerd. Maar ook door de kennis te gebruiken van de mensen die de werkprocessen uitvoeren. Hak de olifant in kleine stukjes om te eten en ga naar de werkvloer.
Als de mensen de voordelen zelf ervaren gaat het vanzelf leven

Reactie toevoegen
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.