Loopbaan

Carriere
AI

Hoe bedrijven studentenstops bij AI-studies kunnen verhelpen

Al vijf IT-studies met numerus fixus, waarvan drie op het gebied van AI.

AI © Wikimedia,  Alejandro Zorrilal Cruz
1 oktober 2018

Al vijf IT-studies met numerus fixus, waarvan drie op het gebied van AI.

De behoefte aan goed opgeleide AI-experts in Nederland is nijpend en het economisch potentieel van deze professionals is gigantisch. De belangstelling voor de studie Kunstmatige Intelligentie neemt gelukkig rap toe, maar de universiteiten in ons land lijken hier niet goed op ingericht. Vanwege een groot docententekort en ruimtegebrek heeft een flink aantal onderwijsinstellingen inmiddels een studentenstop afgekondigd. En dat kan echt niet als we de achterstand op andere landen nog in willen lopen, waarschuwen verschillende experts op AI-gebied. Welke rol kan het bedrijfsleven spelen om dit probleem op te lossen?

De belangstelling voor een AI-studie neemt in ons land flink toe, mede ingegeven door de rooskleurige arbeidsmarktperspectieven. De universiteiten kunnen de massale instroom nauwelijks aan en inmiddels hebben vijf IT-opleidingen al een numerus fixus afgekondigd voor het aantal eerstejaars, omdat anders de kwaliteit niet langer bewaakt kan worden. Het gaat om:

  1. Artificial Intelligence aan de Radboud Universiteit (max. 150 nieuwe plaatsen per jaar)
  2. Kunstmatige Intelligentie aan de RUG (max. 150 nieuwe plaatsen per jaar)
  3. Kunstmatige Intelligentie aan de UvA (max. 200 nieuwe plaatsen per jaar)
  4. Computer Science & Engineering aan de TU Eindhoven (max. 250 nieuwe plaatsen per jaar)
  5. Technische Informatica aan de TU Eindhoven (max. 250 nieuwe plaatsen per jaar)

Brandbrief

De Cyber Security Raad (CSR), een adviesorgaan van het kabinet, noemt deze studentenstops een ongewenste en zorgelijke ontwikkeling. “Er is een enorm tekort aan opgeleide jongeren in deze richtingen en dan gooien de universiteiten de deuren dicht. Dat kan natuurlijk niet waar zijn”, aldus Ineke Dezentjé. De CSR heeft het ministerie van Onderwijs dan ook in een brandbrief opgeroepen op korte termijn noodfinanciering ter beschikking te stellen aan de universiteiten die de studie Kunstmatige Intelligentie en aanverwante opleidingen aanbieden, zodat zij de capaciteit kunnen uitbreiden en vanaf september 2019 alle potentiële studenten voor de bewuste studies ook daadwerkelijk kunnen toelaten.

Sinds 2016 is in Nederland het aantal AI-gerelateerde vacatures op carrièresite Indeed met 207% gestegen.

Eerder al riepen werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB Nederland op tot een nationaal actieplan vanwege het tekort aan gekwalificeerde docenten kunstmatige intelligentie en de stijgende onderwijsvraag. Volgens de 150 hoogleraren die de brandbrief hebben ondertekend, bestaat het gevaar dat Nederlands talent naar het buitenland vertrekt of voor een andere studie kiest. Jaap van den Herik, hoogleraar Recht & Informatica en voorzitter van het Leiden Centre of Data Science van de Universiteit Leiden en een van de grondleggers van AI in Nederland, vertelt dat Nederland een grote achterstand dreigt op te lopen ten opzichte van andere landen. “In de VS investeren IT-bedrijven tientallen miljarden in AI en wordt op Europees AI-talent geaasd met aantrekkelijke onderzoeksprogramma's. En China – dat veel later aanhaakte – heeft een enorme inhaalslag gemaakt: het wil in 2030 AI-wereldleider zijn.”

De door veel universiteiten aangekondigde stop op het aannemen van nieuwe studenten vindt hij daarom geen goede ontwikkeling. “Nederland moet op korte termijn juist investeren in AI en dus ook in multidisciplinaire AI-opleidingen. Het uitbreiden van AI-oplossingen is nodig voor het handhaven van onze maatschappelijke en economische positie.”

Druppel op gloeiende plaat

Dezentjé van de CSR denkt dat al snel een half miljard euro extra nodig is. Van den Herik is blij met de oproep, maar denkt wel dat het slechts een druppel op de gloeiende plaat is. “CLAIRE – een groot Europees AI-onderzoeksproject onder leiding van Holger Hoos – heeft de EU onlangs om een investering van 20 miljard euro gevraagd. De half miljard van de Nederlandse regering zal daar met zorg aan toegevoegd dienen te worden. Niets doen is geen optie!”, aldus Van den Herik. Gerard Smit, CTO van IBM Benelux, tevens lid van de adviesraad van het ICT Innovation Platform en raadslid van de Innovation & Technology Commissie van VNO-NCW, benadrukt dat een half miljard weinig is vergeleken met de investeringen in andere landen. “Zeker als we een soort Silicon Valley op AI-gebied willen creëren in Nederland – iets waar ik me graag hard voor wil maken. Oké, er is nog veel werk aan de winkel, maar er zit veel kennis, de infrastructuur is uitstekend, we beschikken over computers met veel rekenkracht en er zijn veel datamodellen van goede kwaliteit waarmee geoefend kan worden. Maar zonder te investeren in de beroepsbevolking en goede samenwerking tussen onderwijs, overheid en het bedrijfsleven zullen we als Nederland nooit de maatschappelijke en economische vruchten kunnen plukken van AI.”

Betrokkenheid bedrijfsleven moet omhoog

Dezentjé, die ook voorzitter is van de ondernemersorganisatie voor de technologische industrie FME, zegt dat technologiebedrijven mensen kunnen vrijmaken om parttime te gaan doceren op de universiteit. Van den Herik vindt dit een uitstekend plan. "Ik zie graag dat het bedrijfsleven zich ertegenaan bemoeit, zowel met geld als met expertise." Gelukkig gebeurt dit ook al in toenemende mate, vertelt Smit. IBM stelt onder meer parttimedocenten beschikbaar aan de UvA en VU en aan de TU Delft. Daarnaast denkt het bedrijf mee over het curriculum van de opleidingen en werkt het samen met andere bedrijven en organisaties en onderwijsinstellingen in innovatieve AI-onderzoeksprojecten.

Cindy Penders van Google Benelux laat weten dat AI een van de belangrijkste speerpunten van het bedrijf is. “We zien veel kansen en talent op AI-gebied in deze regio. Ons AI-team is onlangs uitgebreid met een extra team in Nederland en we hebben momenteel diverse AI-vacatures.” Google zegt groot voorstander te zijn van academisch onderzoek op AI-gebied en te geloven dat er een symbiotische relatie is tussen de academische wereld en de private sector. Het bedrijf geeft dan ook jaarlijks beurzen aan meer dan 250 wetenschappelijke onderzoeksprojecten, opent de deuren voor meer dan 30 faculteiten, ondersteunt tientallen afstudeerders en promovendi en heeft duizenden stageplekken per jaar. Penders: “Veel docenten werken bij Google en keren vervolgens terug naar de academische wereld. We stellen bovendien gratis onze onderzoeksgegevens beschikbaar over arXiv en alle belangrijke AI-conferenties, zodat andere onderzoekers kunnen voortbouwen op ons werk. En we hebben TensorFlow in open source gebouwd, zodat onderzoekers over de hele wereld gemakkelijker kunnen samenwerken aan projecten op het gebied van machine learning.”

Tineke Meijerman van Facebook Benelux stelt dat ook zij fors inzetten op AI. “Zo gebruiken wij AI om betere en contextbewuste foto-onderschriften te genereren, nauwkeurigere vertalingen van tekstberichten te genereren, 360°-foto's weer te geven en om fotozoekresultaten te verbeteren.”
In Europa heeft Facebook het AI Research (FAIR)-lab opgezet om computerintelligentie vooruit te helpen, nieuwe technologieën te ontwikkelen en samen te werken met de rest van de community aan innovatieve oplossingen. Daarnaast heeft Facebook in Europa verschillende teams van datascientists, machine-learningspecialisten en dataengineers die AI-systemen bouwen voor verschillende toepassingen. “Eerder dit jaar hebben we verdere investeringen aangekondigd in ons Europese AI-onderzoekscentrum, in aanwezigheid van onze oprichter Mark Zuckerberg. We zijn daarnaast een partnerschap aangegaan met vier universiteiten voor het opzetten van studiebeurzen; elk van deze universiteiten ontvangt zes beurzen en prijzen voor excellentie, evenals een doctoraat.” Voor zover bekend zijn hier geen Nederlandse universiteiten bij betrokken.

In 2022 wil Facebook AI Research 48 beurzen en acht stellingen financieren, een verdubbeling van de in januari 2018 aangekondigde investering. “We zullen tegen 2022 ook 20 servers schenken aan onderzoeksinstituten en start-ups en beginnen met laboratoria die zich richten op deeptech. Wij erkennen dat Europa over alle middelen beschikt om een ​​leider op het gebied van AI te worden: toponderzoekers, een dynamische onderzoeksomgeving, een degelijk onderwijs- en opleidingsstelsel en een sterke betrokkenheid van de overheid”, aldus Meijerman.

Hebben beleidsmakers zitten slapen?

Jakub Zavrel, CEO van het Nederlandse Textkernel, dat kunstmatige intelligentie inzet om vacatures en cv's aan elkaar te koppelen, is erg blij dat er zoveel belangstelling is bij jongeren voor AI-studies. “De behoefte aan goed opgeleide experts in AI is nijpend en het economisch potentieel is wereldwijd en voor Nederland gigantisch. Blijkbaar hebben de beleidsmakers zitten slapen en zijn de universiteiten totaal niet voorbereid op deze sterke toename van belangstelling.”

Hoewel hij zegt de kortetermijnmaatregel te begrijpen – je wilt immers geen beroerd onderwijs door overvolle zalen – vindt hij dat hier zo snel mogelijk grootschalig naar oplossingen moet worden gezocht. Hij denkt dat de Nederlandse universiteiten beter zouden moeten kijken naar interactief online onderwijs en naar samenwerking met aanbieders als Coursera's en Udacity, die volgens hem uitstekende AI- en machine-learningcursussen online aanbieden. “Betere en meer samenwerking met disciplines als wiskunde, natuurkunde, en de geestes- en sociale wetenschappen kan ook tot hogere capaciteit leiden. De specifieke vaardigheden zijn sneller bij te spijkeren. Het gaat toch eerder om een goede academische (bèta)basis en algemeen analytisch en onderzoekniveau.”

Hij is van mening dat bedrijven zelf ook meer in opleidingen zouden kunnen investeren. Textkernel werkt al samen met universiteiten in onderzoeksprojecten en heeft nauwe banden met diverse studieverenigingen. “Daarnaast sponsoren wij wetenschappelijke conferenties en workshops en moedigen we ons personeel aan om in nauw contact te blijven met het academisch onderzoek. De ontwikkelingen gaan op dit moment razend snel en bijblijven vereist een significante inspanning.” Hij laat weten bereid te zijn om experts van Textkernel als docenten bij te kunnen laten springen en ook praktijkgerichte cursussen en stages in het bedrijfsleven aan te kunnen bieden.

Minder buitenlandse studenten toelaten?

Smit van IBM probeert de situatie ook van een andere kant te bekijken. “Als er dan toch sprake is van een numerus fixus, kun je wel alleen de grootste talenten selecteren en toelaten, waardoor je de crème de la crème kunt opleiden. En de Nederlandse universiteiten worden tegenwoordig overspoeld door buitenlands talent. Daar zou je dan voorwaarden aan kunnen stellen. Zo van: ‘We laten je alleen toe als je daarna minimaal acht jaar in Nederland blijft werken’. Of je hanteert een quotum voor buitenlandse studenten, om zo meer Nederlandse rolmodellen in AI te genereren, want daar hebben we ernstig behoefte aan.”

Hoe zit het met de instroom bij AI-studies?

Instroom studenten kunstmatige intelligentie in eerdere jaren aan universiteiten in Amsterdam (UvA en VU), Groningen, Maastricht, Nijmegen en Utrecht (bronnen: VU / Maastricht University).

jaar      

aantal AI-bachelorstudenten   

aantal AI-masterstudenten  

2012

272

130

2013

360

156

2014

333

199

2015

489

172

2016

579

261

2017

656

342

 

Magazine AG Connect

Dit artikel is ook gepubliceerd in het magazine van AG Connect (nummer 9, 2018). Wil je alle artikelen uit dit nummer lezen, klik dan hier voor de inhoudsopgave

Lees meer over Loopbaan OP AG Intelligence
Reactie toevoegen
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.