Innovatie & Strategie

Juridische zaken
EU-vlag

Het Microsoft-moment van Google

Verboden om apps en services te verplichten bij afname van marktdominant OS.

© Europa
18 juli 2018

Verboden om apps en services te verplichten bij afname van marktdominant OS.

”[Ons besturingssysteem] heeft meer keuze voor iedereen gecreëerd, niet minder. Een levendig ecosysteem, snelle innovatie en lagere prijzen zijn klassieke kenmerken van robuuste concurrentie.'' Dit antwoord op een zware antitrustboete zou zó uit het verleden kunnen komen, en dan uit de mond van Microsoft. Google overkomt nu wat zijn concurrent eerder heeft ondergaan. De vraag is weer of de EC-miljardenboete (nog) zin heeft.

Google heeft gelijk na zijn beboeting door de Europese Commissie (EC) aangekondigd dat het in hoger beroep gaat. De maker van mobiel besturingssysteem Android is het niet eens met het oordeel dat het schuldig is aan antitrustpraktijken. Eurocommissaris Margrethe Vestager meent echter, op basis van uitgebreid en langlopend onderzoek, dat Google misbruik maakt van zijn machtspositie met Android.

Meeleveren moet

De Amerikaanse zoekmachine verplicht afnemers van dat smartphoneplatform namelijk om ook apps van Google mee te leveren en om search-functionaliteit standaard op Google in te stellen. Wordt daar niet aan voldaan dan krijgen de toestellen van die bedrijven geen toegang tot de app store die Google aanbiedt voor Android. Deze Play Store bevat de apps waaraan smartphones hun smart-heid ontlenen en waarmee ze dus aantrekkelijk zijn voor eindgebruikers.

Dit valt te vergelijken met de applicatierijkdom van Windows, die in het verleden haast onvermijdelijk aantrekkelijk of zelfs noodzakelijk was. De vergelijking tussen Google’s Android (plus apps) met Microsofts Windows (plus applicaties) is meer dan alleen dit ene element. Mededingingscommissaris Vestager treedt namelijk in de voetsporen van voorganger Neelie Kroes.

In de voetsporen van Neelie

Die voormalige Nederlandse antitrustcommissaris heeft jaren geleden Microsoft onderzocht, veroordeelt en beboet. De twee Europese mededingingszaken vertonen opvallende gelijkenissen. Naast significante verschillen. Het gaat natuurlijk om meelevering, waarmee concurrentie de pas wordt afgesneden. In liefde en oorlog is alles geoorloofd, maar in zakelijke concurrentiestrijd niet alles.

Meelevering vanuit een dominante marktpositie belemmert concurrenten, hindert een gezonde marktwerking en benadeelt uiteindelijk consumenten. Zo redeneert de EC nu, net zoals toen bij de zaak Microsoft. Google spreekt dit tegen, net zoals Microsoft toen. De Windows-maker is toen bestraft voor meeleveren van zijn browser Internet Explorer (IE) en ook mediaspeler Windows Media Player (WMP).

Verplichte browser, net als IE

In het geval van Google nu gaat het mede om een browser. Onder de verplicht mee te leveren apps bevindt zich Chrome. Dat door Google ontwikkelde programma voor toegang tot het web heeft de afgelopen jaren het stokje overgenomen van concurrenten als Firefox en IE. Laatstgenoemde was ooit dominant, mede door meelevering met het marktdominante Windows.

Microsoft is daarvoor hard op de vingers getikt door de Europse antitrustautoriteiten. De EC heeft na lang en diepgaand onderzoek bepaald dat hier sprake was van machtsmisbruik. An sich is marktdominantie zeker niet verboden. En ook het meeleveren of koppelen van andere zaken is niet per sé fout. Maar er komen wel antitrustregels in zicht als er sprake is van een dominante positie op het ene gebied die dan wordt gebruikt om grip te krijgen op een ander gebied.

En Apple dan?

Deze regelkundige realiteit ontkracht dan ook vergelijkingen dat bijvoorbeeld Apple al sinds jaar en dag zijn browser Safari meelevert op zijn computerbesturingssysteem Mac OS X (dat tegenwoordig macOS heet). Deze meelevering is namelijk toegestaan, simpelweg omdat Apple geen dominante marktpositie heeft.

Dit vrijwarende feit geldt zelfs voor de nog wat verdergaande meelevering die Apple pleegt op iOS. Die Android-concurrent komt niet alleen met Safari standaard aan boord, maar verplicht app-makers om de onderliggende browser engine te gebruiken. Dit geldt zelfs voor alternatieve browsers. Zo is Firefox op iOS onder de motorkap dus in wezen gelijk aan Safari. Op macOS, Windows en Android zijn alternatieve browser engines wel toegestaan.

Dwingende gevolgen

Ondanks de browsercoulance van Android is Google nu toch beboet voor machtsmisbruik. Net zoals Microsoft ooit voor ‘koppelverkoop’ van IE en WMP, op het ‘applicatiecoulante’ Windows van vóór het appstoretijdperk. Tegenwoordig heeft Windows ook een app-winkel, waarbij nog wel installatie is toegestaan uit andere bronnen (zoals internetdownloads, lokale bestanden en alternatieve appstores).

De dominante positie, van Windows toen en Android nu, brengt namelijk dwingende gevolgen met zich mee. Zo kunnen afnemende bedrijven niet goed weigeren omdat ze zichzelf daarmee zakelijk in de vingers snijden. Pc-producenten die hun computers kaal of met bijvoorbeeld Linux leverden, konden hun dalende verkoopcijfers wel voorspellen.

Hetzelfde valt te stellen voor smartphonemakers zonder toegang tot de rijkdom van apps in de Play Store. Dit nog naast het feit van zakelijke druk door de respectievelijke dominante platformleveranciers. Zo heeft Microsoft vroeger via licentiecontracten kale pc’s verboden of Windows-installatie zelfs effectief (zakelijk gezien) verplicht door licentiebetaling per pc af te dwingen.

Onder druk zetten

Google heeft volgens de EC smartphone- en tabletsfabrikanten onder druk gezet om niet voor Android-forks te gaan. De aantrekkelijke Play Store zou daarbij als pressiemiddel zijn ingezet. Vestager noemt het voorbeeld van Amazons aftakking van de open Android-broncode. Een ander geval is het afkappen eind 2012 van de Android-fork die pc- en smartphonemaker Acer wou inzetten voor de ontluikende Chinese markt. Het door de EC illegaal bevonden gedrag gaat terug naar 2011.

Eenzelfde ‘Microsoft-effect’ wat pc-makers ooit hebben ondervonden lijkt dus op te gaan voor Android. Hardwaremakers die voor een alternatief platform kiezen, krijgen problemen. Het ooit pionierende BlackBerry (oorspronkelijk RIM geheten) is in de concurrentiestrijd onderuit gegaan. Het veelbelovende Windows Phone van het grote Microsoft heeft het ook niet gered. De alliantie met en later overname van het bekende Nokia heeft daar geen verandering in gebracht.

Een en ander is ook te wijten - of danken - aan Apple dat met zijn iPhone de smartphonemarkt heeft opgeschud, getransformeerd en vergroot. Alleen is iOS alleen van en voor Apple. Android is het alternatief dat open staat voor derden. Mits zij dus volgens de regels van hoofdleverancier Google spelen, wat de EC nu als vals spel bestempelt.

De inertie van default

Naast OS-afnemende IT-leveranciers speelt er nog een ander dwingend gevolg van meelevering bij een dominant product. Daarmee speelt de achterliggende leverancier slim in op de gemakzucht van eindgebruikers. Browserpionier Netscape en mediaspelermaker Real Networks hebben dat ooit ondervonden in hun strijd tegen Microsoft.

Anno nu geldt dit voor alternatieve zoekmachines, zoals het kleine Bing van Microsoft, het privacyvriendelijke DuckDuckGo en de ingekrompen veteraan Yahoo. Daarnaast zijn ook browsermakers geraakt, zoals de Mozilla-stichting achter Firefox of het Noorse Opera dat uiteindelijk is opgekocht door een Chinese firma.

Op tijd?

Terwijl Google zijn beboeting aanvecht, net zoals Microsoft ooit, speelt nog een belangrijke vraag. Heeft de EC-straf zin? De boete is weliswaar groot, en volgens de EC gebaseerd op wat de zoekmachine heeft verdiend aan ads bij zoekopdrachten vanaf Android in de Europese Economische Ruimte (EER). De sancties verplichten Google om zijn contracten met toestelfabrikanten en ook telecomoperators te herzien.

Microsoft heeft ook een flinke boetebetaling moeten doen en zijn gedrag moeten herzien. Afbraak van IE’s browserdominantie heeft echter tijd, de gratis aard van Firefox en vervolgens de internetmacht van Chrome-maker Google nodig gehad. In de tussentijd heeft de doorbraak van webapps op zich laten wachten. Uiteindelijk is het Windows-platform minder relevant geworden door de smartphonerevolutie.

De huidige smartphonewereld is verdeeld tussen twee kampen. Enerzijds het iPhone-gebonden iOS van het winstgevende, rijke, maar relatief kleine Apple. En anderzijds het gratis Android van het grote, goed verdienende Google. Welke smartphonemaker of telco gaat of kan de benodigde investering opbrengen voor een eigen platform (al dan niet een Android-fork) met aantrekkelijk aantal apps? Daar zijn miljarden en volharding voor nodig, weten Microsoft en Google uit ervaring. En succes is zeker niet gegarandeerd.

Lees meer over Innovatie & Strategie OP AG Intelligence
Reactie toevoegen
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.