Google blundert

9 april 2010

Het conflict tussen Google en China roept talloze vragen op. Waarom zou de Chinese overheid inbreken op Googles Gmail-servers en vingerafdrukken achterlaten? Waarom werpt Google zich op als verdediger van de vrije meningsuiting in China terwijl het bedrijf zoekresultaten in India, Australië en minstens twintig andere landen wel censureert? Waarom dacht Google Chinese internetgebruikers straffeloos naar ongecensureerde servers in Hongkong te kunnen dirigeren? De vragen laten zich makkelijk formuleren. De antwoorden zijn wat lastiger te bedenken. Maar een ding lijkt wel zeker: bedrijven die overeenkomsten hebben met Google voor de Chinese markt kunnen hun businessplannen weggooien. Dat is nagenoeg het unanieme oordeel van China-watchers.

De gevolgen voor Google van de aanvaring met de Chinese regering zullen pas de komende maanden duidelijk worden maar de eerste aanwijzingen duiden op een verlies van miljarden. Volgens de eerste schattingen zal Google de komende vier jaar tussen de 5 en 6 miljard dollar aan inkomsten mislopen op de Chinese markt voor internetadvertenties, die in 2014 een geschatte waarde zal hebben van 20 miljard dollar. Zakelijke overeenkomsten met Chinese en westerse partners worden verbroken, projecten worden geannuleerd en meerjarige allianties staan onder grote druk. De naam van Google in China is besmet, mogelijk voor jaren.

Theorieën over
kamikazeactie

Talloze theorieën doen de ronde over Googles kamikazeactie in China. De officiële lezing, dat Google zijn zoekresultaten niet langer wilde filteren na het hacken van Gmail, lijkt onwaarschijnlijk omdat het bedrijf in de Chinese verhoudingen geen ruimte liet voor een oplossing. Ook wordt gespeculeerd dat Google de aandacht probeert af te leiden van andere controverses, zoals rechtzaken over het digitaliseren van miljoenen boeken, privacy-issues, street mapping en Viacoms megaclaim tegen dochterbedrijf YouTube, en een groeiend aantal andere rechtszaken in het buitenland. Gezien Googles marktdominantie liggen ook antitrustzaken in het verschiet.

Andere waarnemers noemen de schimmige wereld van cyberspionage als oorzaak van het conflict. Google zou nauwe banden hebben met de CIA (Google Earth is gebaseerd op technologie die van het CIA-bedrijf In-Q-Tel werd gekocht) en het conflict zou te maken hebben met een op handen zijnde cyberoorlog tussen de Verenigde Staten en China. Anderzijds stelt de Amerikaanse cybersecurity-expert Bruce Schneier in een artikel voor CNN dat de vermeende Chinese hackers die Gmail binnendrongen, gebruik hebben gemaakt van de ‘achterdeur’ voor inlichtingendiensten.

Telecommunicatiebedrijven zijn al jaren verplicht overheden toegang tot hun netwerk te geven voor surveillance en afluisteren. Nagenoeg alle landen bouwen dergelijke systemen en het levert IT-bedrijven miljoenen op. Siemens en Nokia bouwden Irans surveillancesysteem, Ericsson heeft aftaptechnologie in Vodafone-producten verwerkt, Cisco leverde de bouwstenen voor China’s Grote Firewall. Deze achterdeuren zijn bedoeld voor inlichtingendiensten voor het filteren en afluisteren van verkeer, maar kunnen ook worden gebruikt door de georganiseerde misdaad en buitenlandse inlichtingendiensten. Schneier stelt dat Gmail gehackt werd door een dergelijke achterdeur.

Google werd de eerste dagen na het conflict met China geprezen voor de verdediging van de vrije meningsuiting. Maar het tij begon te keren toen de media zich gingen verdiepen in Googles censuurbeleid. Google houdt zich aan de censuurwetgeving in India. Vorig jaar werd geprotesteerd tegen Orkut, Googles lokale social-networkingsite, waar een politicus was beledigd. ‘Ban Google, Save India’ riepen de betogers. Google verwijderde de hele gebruikersgroep. De politie in de stad Pune arresteerde een ICT-werker die Sonia Gandhi op Orkut had beledigd nadat Google zijn IP-adres aan de politie had overhandigd.

De meest overtuigende theorie over Google strategische blunder is dat er een splitsing zou zijn geweest in de top van Google. Eric Smidt, Googles CEO, zou het oneens zijn met het confronterende beleid van Sergey Brin, bestuurslid en medeoprichter van Google. De dag na het Hongkong-debacle kwam een eerste aanwijzing dat ook Brin geschrokken was van China’s krachtige reactie en de media werden ingeschakeld voor een pr-offensief.

The New York Times interviewde Brin en meldde zonder een spoor van ironie dat Brin vertelde dat hij in de Sovjet Unie woonde tot hij ‘bijna zes jaar oud’ was, en dat het totalitaire systeem zijn denken heeft beïnvloed. Ook de Wikipedia-pagina van Brin werd bijgewerkt met een paragraaf over de kleuterjaren in de Sovjet-Unie. De ironie wil dat democratische besluitvorming in Googles raad van bestuur op een cruciaal punt beperkt is. Google is een beursgenoteerd bedrijf maar Brin en medeoprichter Larry Page hebben bij de beursgang bedongen dat ze
voor het leven zijn benoemd in de raad van bestuur.

Googles kamikazeactie lijkt het gevolg van hoogmoed en zelfoverschatting. Op 12 januari plaatste juridisch topman David Drummond een bericht op Googles officiële blog met de titel ‘A new approach to China’, met daarin een ondubbelzinnig dreigement: ‘Wij hebben besloten dat wij niet langer bereid zijn door te gaan met het censureren van onze zoekresultaten op Google.cn, en dus zullen wij de komende weken besprekingen voeren met de Chinese regering over de basis waarop wij een ongefilterde zoekmachine kunnen aanbieden, indien we dit al zullen doen.’

olg van hoogmoed en zelfoverschatting. Op 12 januari plaatste juridisch topman David Drummond een bericht op Googles officiële blog met de titel ‘A new approach to China’, met daarin een ondubbelzinnig dreigement: ‘Wij hebben besloten dat wij niet langer bereid zijn door te gaan met het censureren van onze zoekresultaten op Google.cn, en dus zullen wij de komende weken besprekingen voeren met de Chinese regering over de basis waarop wij een ongefilterde zoekmachine kunnen aanbieden, indien we dit al zullen doen.’

Mits Google de bedoeling had zichzelf in China buitenspel te zetten, toonde het bedrijf zich blind voor de Chinese etiquette. Google stelde China als gastheer voor een voldongen feit. Men liet de Chinese regering via een blog weten dat men wel in China wilde blijven als het land over de voorwaarden van Google wilde ‘discussiëren’. Google kreeg vier jaar eerder een licentie voor de Chinese markt waarin het bedrijf verklaarde zich aan de Chinese wet te houden. Om de Chinese regering vervolgens in een positie te manoeuvreren die zonder gezichtsverlies niet opgelost kan worden, is een kardinale fout in Aziatische verhoudingen.

Met de ‘Hongkong-oplossing’ maakte het bedrijf het er niet beter op. Google stuurde zijn Chinese gebruikers naar de ongecensureerde zoekmachine in Hongkong (google.com.hk), een fatale beslissing die men aankondigde met de mededeling: ‘Wij geloven dat deze nieuwe benadering van het verstrekken van ongecensureerd zoeken via Google.com.hk een verstandige oplossing is voor de uitdagingen waarmee we geconfronteerd worden – het is volkomen legaal en zal de toegang tot zinvolle informatie voor mensen in China verbeteren.’ Google suggereerde in een persbericht ‘de indruk te hebben’ dat de Chinese overheid akkoord zou zijn met deze oplossing.

Hongkong heeft sinds het vertrek van de Engelsen tijdelijk een eigen grondwet, maar wordt in China nog altijd geassocieerd met de vernedering van China door westers kolonialisme. ‘Als Google zich het jasje van Brits koloniaal arrogant kapitalisme wilde aanmeten,’ schreef het internettijdschrift Salon, ‘dan had het geen betere beslissing kunnen nemen.’ Het blad adviseerde de Google-leiding om de eigen zoekmachine te raadplegen met de zoekterm ‘opiumoorlogen’. Het bedrijf gedraagt zich als ‘Oost-Indische Google Company’, aldus Salon. De Huffington Post noemde Google een moderne versie van de ‘CorporNation’ in de traditie van de VOC en United Fruit Company, de Amerikaanse groothandelaar in bananen die van het woord ‘bananenrepubliek’ een begrip maakte.

De Hongkong-route was dertig minuten open toen duidelijk werd hoe China over Googles ‘volkomen legale’ oplossing dacht. Zoekresultaten werden aan de grens gefilterd door China’s ‘Great Firewall’. Verboden sites werden eenvoudig geblokkeerd. Het Chinese staatspersbureau Xinhua liet dezelfde dag weten dat veel landen beperkingen hebben op de verspreiding van pornografie, racisme, verraad, haatzaaien en terrorisme. ‘China heeft zich de afgelopen dertig jaar steeds meer hervormd en opengesteld voor het buitenland’, aldus Xinhua. ‘Ook Google heeft daarvan geprofiteerd. Maar de regulering van het internet is een soevereine kwestie. Het is onredelijk dat Google zijn eigen waarden en maatstaf toepast op de internetwetgeving van China.’

Google had na vier jaar in China een aandeel van ruim 35 procent van de markt, een prestatie die door weinig buitenlandse bedrijven is geëvenaard. Baidu, de grootste speler op de Chinese markt, heeft een marktaandeel van ongeveer 60 procent. Het overgrote deel van Chinese websurfers gebruikt het internet voor entertainment en ‘life style choices’. Baidu retourneert niet de ‘relevantste’ maar de ‘populairste’ zoekresultaten. Baidu wordt op de Nasdaq al geruime tijd hoger aangeslagen dan Google. Baidu’s koers-winstverhouding is 40, van Google ‘slechts’ 20.

Dit laatste heeft ongetwijfeld te maken met het enorme groeipotentieel van de Chinese markt. Er zijn nu al 350 miljoen Chinese internetgebruikers en dat aantal zal op termijn ruim verdubbelen. Google heeft zijn zoekmachine in China buitenspel gezet en moet nu ook vrezen voor zijn advertentieverkoopnetwerk, R&D-activiteiten, deelnemingen in Chinese bedrijven en Android, Googles besturingssysteem voor mobiele telefoons. Googles marktaandeel voor mobiele zoekdiensten was ongeveer gelijk aan die van Baidu, maar dreigt die markt ook te verliezen. Tenzij Google de Chinese markt bewust heeft afgeschreven, anders lijkt de ramkoers die het in China koos op de historische blunder van IBM met zijn overhandiging van het pc-platform aan Microsoft.

 

 
Lees het hele artikel
Je kunt dit artikel lezen nadat je bent ingelogd. Ben je nieuw bij AG Connect, registreer je dan gratis!

Registreren

  • Direct toegang tot AGConnect.nl
  • Dagelijks een AGConnect nieuwsbrief
  • 30 dagen onbeperkte toegang tot AGConnect.nl

Ben je abonnee, maar heb je nog geen account? Laat de klantenservice je terugbellen!