Development

Security
test

Focus op kwaliteit software broodnodig in ICT-onderwijs

Hoe Avans een minor in softwaretesten ontwikkelde

1 april 2019

Hoe Avans een minor in softwaretesten ontwikkelde

Terwijl het aantal softwarefouten nog altijd enorm groot is en die aantoonbaar tot bijzonder veel schade kunnen leiden, besteedt het ICT-onderwijs maar weinig aandacht aan het testen op dergelijke fouten. Avans Hogeschool en vakorganisatie TestNet ontwikkelden een eerste minor voor het hbo-ICT. Softwarekwaliteit zou volgens Jos van Rooyen en Maurice van Haperen zelfs het uitgangspunt moeten vormen voor de inrichting van het hoger ICT-onderwijs.

ICT is overal. Onze maatschappij en economie zijn in toenemende mate afhankelijk van goed werkende ICT-systemen en -producten. Hoge kwaliteit is allang geen 'asset' meer, maar een 'must'. De impact van falende softwareproducten varieert van onaangenaam hinderlijk tot desastreus. Google maar eens op 'software glitches' en huiver bij de talloze voorbeelden van schade door softwarefouten.

Het belang van testen behoeft geen betoog. ICT’ers leveren betere softwareproducten wanneer ze kennis hebben van kwaliteit en testen. Feit is echter dat de afgelopen jaren in het hoger ICT-onderwijs weinig aandacht besteed is aan het onderwerp softwarekwaliteit en testen. De focus binnen engineeringopleidingen ligt vaak op de onderdelen analyseren, ontwerpen en realiseren, waarbij kwaliteit en testen in afstudeertrajecten ondergeschikt zijn en nog steeds een sluitpost vormen. Het werkveld steekt veel energie in het bijbrengen van de kwaliteitsgedachte bij nieuwe hogeropgeleide beroepsbeoefenaars. Uiteindelijk moeten de kwaliteit en betrouwbaarheid van de ontwikkelde software omhoog, mede omdat we steeds afhankelijker worden van ICT in het dagelijkse leven.

Om die redenen is TestNet, de Nederlandse vereniging van testers, een aantal jaren geleden een werkgroep gestart om te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om testen beter te positioneren in het onderwijs bij hogescholen en universiteiten. De werkgroep heeft een brede samenstelling van hbo-informaticadocenten en experts uit het werkveld. De ambitie van de werkgroep is om te komen tot een structurele inbedding van het kwaliteitsdenken in het ICT-onderwijs. De weg van de lange adem is daarbij noodzakelijk om op lange termijn alle curricula te infecteren met het kwaliteitsdenken.

Vandaar het initiatief om het onderzoek uit te voeren naar een structurele inbedding van het onderwerp 'software-engineering, kwaliteit en testen' in het onderwijs. Dit uit zich in de onderstaande aanpak en resultaten.

De aanpak

De domeinbeschrijving van de 'Bachelor of ICT' dient als functioneel kwalificatiekader voor hogescholen in samenwerking met werkgevers, gericht op de startbekwaamheid van ICT-professionals van de toekomst.

Vrijwel elk facet van het maatschappelijke, zakelijke, sociale en persoonlijke leven is afhankelijk van ICT. ICT is niet alleen zelf een belangrijke sector van economische bedrijvigheid, het is ook een onmisbare motor voor innovatie in alle kennisintensieve domeinen in onze samenleving. Nederland heeft grote behoefte aan kwalitatief goed opgeleide ICT’ers. Het ICT-domein verbreedt en verdiept zich: er ontstaat voortdurend vraag naar nieuwe types ICT’ers. Om in te kunnen spelen op nieuwe toepassingen, arbeidsmarktvragen, wensen, innovaties en hypes, is regelmatige actualisering van de beschrijving van de Bachelor of ICT noodzakelijk. In de versie van de domeinbeschrijving van 2014 is extra aandacht besteed aan de beroepstaken rondom het onderwerp kwaliteit en testen. Kwaliteit en testen is geïntegreerd in alle activiteiten en architectuurlagen binnen de levenscyclus van software, zoals: beheren, analyseren, adviseren, ontwerpen en realiseren. Doordat verschillende leden van de werkgroep betrokken zijn geweest bij het opstellen van de opzet van deze domeinbeschrijving, is de integratie van het onderwerp kwaliteit en testen tot stand gekomen. Onlangs is er een nieuwe versie van de domeinbeschrijving gepubliceerd. In deze nieuwe versie is het onderwerp kwaliteit en testen nog steviger verankerd. De verwachting is dat de daadwerkelijke implementatie bij alle hogescholen meerdere jaren nodig zal hebben. De curricula worden periodiek aangepast en nemen veel doorlooptijd in beslag.

Op basis van de HBO-i-domeinbeschrijving heeft de TestNetwerkgroep – testen in het hoger onderwijs – een curriculum samengesteld specifiek voor een minor. Een minor is een verdieping in of een verbreding van een studieonderdeel naar keuze. Hierbij is gekeken naar de behoefte in het werkveld en deze is gecombineerd met de opgestelde beroepsactiviteiten in het HBO-i-model. Doel was een onderwijsprogramma te ontwikkelen waarbij input werd geleverd door het onderwijs en werkveld, zowel bij het ontwerp, de ontwikkeling als de uitvoering. Dit heeft geresulteerd in een onderwijsprogramma van 20 weken waarbij het onderwerp 'software-engineering, kwaliteit en testen' centraal staat.

Minor Avans

De minor is ontwikkeld in samenwerking met de informaticaopleiding van Avans Hogeschool, de vakvereniging TestNet en een aantal organisaties die werkzaamheden uitvoeren op het gebied van 'software-engineering, kwaliteit en testen'.

Om zo veel als mogelijk praktijkcomponenten op te nemen in de minor, worden de meeste lessen verzorgd door consultants die zich dagelijks bezighouden met vraagstukken binnen het testvakgebied.

De minor bestaat uit vier blokken: basics, advanced, specials en een internship. De eerste drie blokken bestaan elk uit vier weken waarin de studenten les krijgen en opdrachten uitvoeren. In deze blokken worden onderwerpen als acceptance test-driven development, testautomatisering, toepassing van testtechnieken, omgaan met metrieken, genereren en omgang met testdata en strategiebepaling gedoceerd. Het vierde blok is een stage van zes weken bij een organisatie, waar de geleerde kennis in de praktijk wordt gebracht. Enkele van de organisaties die hieraan meewerken, zijn: NS, Wigo4IT, KLM, Alten en Facilicom. De studenten hebben diverse opdrachten uitgevoerd, variërend van meewerken in een scrumteam tot het onderzoeken welke tooling het beste in een softwareontwikkelproject kon worden toegepast.

Voor het bereiken van bovenstaande doelen en om de belasting zo minimaal te houden voor alle betrokkenen, is een aantal uitgangspunten gedefinieerd:

  • al doende leren door het kwaliteitsdenken te koppelen aan te doceren onderwerpen zoals requirementsanalyse of procesontwerp;
  • aansluiten bij de zogenaamde ‘nieuwe wereld’ door zo veel mogelijk het agile gedachtegoed te hanteren;
  • toepassing van de gedoceerde stof door deze direct in de praktijk toe te passen;
  • injecteren van het kwaliteitsgen bij de studenten; ze leren niet alleen om goede ontwikkelaars te worden, maar ze weten ook hoe ze de kwaliteit van hun werk kunnen aantonen;
  • lessen worden grotendeels verzorgd door professionals uit het werkveld.

Het resultaat

Nu de werkgroep een aantal jaren actief is om het kwaliteitsdenken beter te positioneren in het hoger onderwijs, zien we een aantal resultaten ontstaan. Het kwaliteitsdenken heeft een plaats verworven in de Bachelor of ICT. Het zal nog jaren nodig hebben voordat we een landelijke dekking hebben bereikt. Langzamerhand zien we dat meerdere hogescholen het kwaliteitsdenken gaan verwerken in hun ICT-curricula.

Het tweede resultaat is de ontwikkeling van de beschreven minor; een verdieping c.q. specialisatie binnen het hbo-onderwijs waar de studenten gedurende 20 weken bezig zijn met testen binnen de ontwikkelketen.

Toekomstig werk

Zijn we nu zover dat het werk gereed is en we achterover kunnen leunen? Het antwoord op deze vraag is simpel. Nee, dat kunnen we nog niet en wel om een aantal redenen.

Ondanks dat de minor goed is ontvangen en in het studiejaar 2019-2020 wederom op de agenda staat, zijn er uit de evaluatie diverse verbeterpunten gekomen, die we gaan verwerken in het curriculum.

Daarnaast staat ons vakgebied niet stil en zullen we periodiek de gedefinieerde onderwerpen in de Bachelor of ICT moeten evalueren, verfijnen en up-to-date houden. Voor een verdere uitrol zal er voortdurend reclame gemaakt moeten worden om de landelijke uitrol te bespoedigen en te ondersteunen daar waar mogelijk.

Als laatste zullen de resultaten van de werkgroep goed geborgd moeten worden om te voorkomen dat de inspanningen verloren gaan.

Conclusies

De werkgroep opleidingen van de vereniging TestNet heeft samen met een aantal hogescholen mooie resultaten geboekt waarmee testen/kwaliteit structureel geborgd wordt in het onderwijs. De geboekte resultaten vormen een stevige basis om de komende jaren testen/kwaliteit nog beter te positioneren in het onderwijs. ICT-opleidingen kunnen zichzelf nog verder onderscheiden als ze softwarekwaliteit als uitgangspunt hanteren voor de inrichting van het onderwijs.

Studenten

Van september 2018 tot en met januari 2019 heeft Avans Hogeschool samen met de vakvereniging TestNet een minor uitgevoerd rondom het onderwerp 'software engineering, kwaliteit en testen'. De minor is gestart met 20 studenten. Van deze 20 studenten hebben er 18 de eindstreep gehaald. De meeste studenten studeren informatica. Er namen echter ook meer bedrijfskundig georiënteerde studenten deel aan de minor. Niet alle studenten waren afkomstig van de Avans Hogeschool. Ook andere hogescholen leverden een aantal studenten.

20 consultants uit het bedrijfsleven hebben samen met docenten van de informaticaopleiding van Avans in Breda 30 trainingen verzorgd.

Magazine AG Connect

Dit artikel is ook gepubliceerd in het magazine van AG Connect (maartnummer, 2019). Wil je alle artikelen uit dit nummer lezen, klik dan hier voor de inhoudsopgave

Lees meer over Development OP AG Intelligence
Reactie toevoegen
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.