Explosie mobiel internet in Azië

10 september 2010

De ontwikkelingen in Azië over mobiel breedband doen denken aan de 3G-manie van tien jaar geleden in Europa. Bedrijven in China, India en de ASEAN-markten investeren miljarden in netwerken, licenties en nieuwe diensten. Maar door vraag naar mobiele-telecomdiensten lijkt het optimisme dit keer gerechtvaardigd. Analisten verwachten dat de mobiele telefoon dit jaar de pc verdringt als de meest gebruikte internetclient in een aantal Aziatische landen. India heeft ongeveer vijftig miljoen pc’s met internetaansluiting, maar meer dan 600 miljoen mobiele telefoons waarvan steeds meer mobiel internetten. China Mobile verwacht dat het overgrote deel van zijn 580 miljoen abonnees de komende vijf jaar naar 3G migreert. Azië is ook het nieuwe ‘front’ voor de smartphonemarkt. Nokia, lang onaantastbaar in Azië, is nu kwetsbaar, de Japanse fabrikanten laten het afweten, en Apple, Android en BlackBerry hopen te profiteren.

 China ‘fragmenteert’ Googles Android

Googles besturingssysteem voor smartphones, Android, is op weg een dominante positie te veroveren in China. Dat lijkt goed nieuws voor het Amerikaanse bedrijf. China wordt de grootste markt ter wereld voor het mobiele internet en Googles mobiele zoekmachine moet de tweede grote geldmachine van het bedrijf worden.
Maar Android is gebaseerd op Linux en de Chinese industrie ontwikkelt ‘gevorkte’ varianten van Android om zich van Googles greep op de ‘application stack’ te ontdoen.

Googles businessmodel voor Android is gebaseerd op advertentie-inkomsten. Android-mobieltjes hebben een ‘zoek’-toets die de gebruiker rechtstreeks naar de Google-zoekmachine stuurt. Google wil het Android-platform ook voor andere ‘captive’ Google-toepassingen gebruiken.
Maar in tegenstelling tot Apples iPhone is Android gebaseerd op een (semi)open besturingssysteem met daarop middleware en een ‘userspace stack’ onder licentie van Apache. Daarbovenop zitten nog een aantal componenten voor de Android-markt en software van Google waarvoor mobieltjesfabrikanten licentiekosten aan Google betalen.

Maar bedrijven in Azië ontwikkelen steeds meer varianten van Android om niet afhankelijk te zijn van Google, en om gebruikers hun eigen webdiensten te kunnen aanbieden.
De belangrijkste variant is de OPhone, ontwikkeld door China Mobile voor zijn TD-SCDMA-netwerk en geproduceerd door Lenevo. Baidu, de Chinese rivaal van Google, hoopt de standaardzoekmachine op de OPhone te worden.
Baidu ontwikkelt zelf ook een variant van Android. Enkele topmensen van Google in China zijn na het conflict tussen Google en de Chinese overheid begin dit jaar overgestapt naar Baidu om de mobiele zoektechnologie voor Baidu te ontwikkelen. Sommige analisten voorspellen dat de fragmentatie van Android een vervolg zal krijgen in India.

De Chinese mobiele markt is na jaren van onstuimige groei de grootste ter wereld en zal Japan dit jaar passeren als grootste 3G-markt. Marktleider China Mobile haalt nog altijd vier tot vijf miljoen nieuwe abonnees per maand binnen, waarvan de laatste maanden ongeveer één miljoen nieuwe 3G-abonnees zijn. Het bedrijf heeft nu tien miljoen 3G-gebruikers. De Chinese markt voor mobiel breedband groeit de komende vier jaar naar schatting met 160 procent CAGR (samengestelde jaarlijkse groei). In 2014 beschikt 30 tot 40 procent van China’s 800-900 miljoen mobiele gebruikers over een 3G-mobieltje. Dit jaar moet de landelijke dekking van het (in China ontwikkelde) 3G TD-SCDMA-netwerk voltooid zijn.

In China was vorig jaar voor het eerst een daling te zien van het aantal mensen dat een pc gebruikt om te internetten (van 89 naar 73 procent). Daartegenover staat een dramatische groei van het aantal mobiele internetters. Volgens het Chinese Internet Network Information Center is het aantal consumenten dat vorig jaar alleen mobieltjes gebruikte om te internetten, ruim 100 miljoen. De verwachting is dat het aantal mobiele internetters het aantal pc-internetters dit jaar zal overtreffen. De vraag naar Mobile Value Added Service (MVAS) zal exploderen. China Mobile haalt al 26 procent van de omzet uit MVAS.

Azië is met ruim drie miljard potentiële klanten een cruciaal strijdtoneel voor fabrikanten van smartphones. Het succes van Apples iPhone in de Verenigde Staten en de Europese Unie lijkt zich te herhalen in Azië. Van Japan tot Nieuw-Zeeland staan mensen in de rij om een exemplaar te bemachtigen. In China is de iPhone beschikbaar via China Unicom’s. Opvallend is dat Apple zichzelf heeft afgesneden van de China Mobile-abonnees door geen TD-SCDMA-model te produceren. Overigens is het twijfelachtig of Apple met zijn rigide businessmodel een dominante rol kan spelen op de cruciale maar prijsgevoelige Chinese markt.

Chinese fabrikanten bombarderen de markt momenteel met smartphones. Huawei Technologies, China’s grootste netwerkleverancier, lanceert dit jaar 35 nieuwe smartphones, waaronder CDMA-, Wimax- and TD-SCDNA-modellen met Android en Windows Mobile. De opkomst van de Chinese fabrikanten wordt bevestigd door de laatste statistieken van Gartner. Afgelopen mei verschenen drie Chinese smartphonefabrikanten in de mondiale top tien: ZTE op nummer 8, G-Five uit Hongkong op 9 en Huawei op 10.

Smartphones and 3G-netwerken geven ook een nieuwe impuls aan mobiele diensten, vooral in India, Indonesië en andere opkomende economieën met een lage pc-penetratie. Ondanks lage tarieven kunnen gebruikers van eenvoudige mobiele diensten enorme omzetten genereren. 30 procent van alle mobieltjes in Indonesië en Maleisië maakt gebruik van location-based services. Yahoo! lanceerde een eigen internetmobieltje, de Alcatel One Touch phone, die met een druk op de knop toegang geeft tot Yahoo!-content. De handset, gemaakt door het Chinese TCT Mobile, wordt in Indonesië gelanceerd maar ook in andere Aziatische landen op de markt gebracht.

 Japan en de wet van de remmende voorsprong

De Japanse telecommarkt blijft een opvallend fenomeen. Docomo’s i-Mode, het eerste mobiele internetplatform, werd eind jaren negentig van de vorige eeuw gelanceerd, 3G volgde korte tijd later, en Japan is al jaren vertrouwd met geavanceerde smartphonefuncties (elektronische portemonnee, trein- en boarding pass, mobiele tv-ontvanger). Maar de Japanse industrie is er nooit in geslaagd deze voorsprong op de wereldmarkt te verzilveren. Toshiba, Sharp, Panasonic, producenten van de meest hoogwaardige mobieltjes ter wereld, spelen buiten Japan geen rol van betekenis.

De oorzaak is volgens waarnemers het ‘Galapagos-effect’: Japanse mobiele communicatie is geëvolueerd in een eigen ecosysteem dat aan de wensen van de Japanse consument tegemoetkomt, maar geen binding heeft met de internationale markt. De meeste Japanse mobieltjes hebben eigen ‘customized’ software en interfaces, en zijn in veel gevallen te geavanceerd voor de buitenlandse markt. Als voorbeeld wordt vaak genoemd de 912SH die Sharp enkele jaren geleden voor Softbank maakte. Het toestel heeft onder meer behalve een draaibaar lcd-scherm ook gps-tracking, een streepjescodelezer, digitale tv, creditcardfuncties, videoconferencing en een vergrendeling die op gezichtsherkenning werkt.

De grote binnenlandse vraag hield Japanse fabrikanten lang overeind, maar het einde van de groei van de Japanse markt is bereikt. Japanse fabrikanten staan voor de keuze: te consolideren of de strijd met de wereldspelers aan te gaan. De eerste stap in consolidatie is in juni gezet: Fujitsu en Toshiba voegen hun mobiele-telefoonactiviteiten samen. Feitelijk neemt Fujitsu de activiteiten van Toshiba over. Fujitsu, hofleverancier van NTT Docomo, speelt geen rol op de internationale markt. Het gezamenlijke aandeel van Toshiba en Fujitsu op de wereldmarkt voor mobiele telefoons is minder dan 1 procent.

De Japanse fabrikanten zijn totaal overvleugeld door hun Koreaanse rivalen Samsung en LGE, die met hun multiplatformstrategie de hele wereld bedienen. De Koreanen hebben de supplychain voor mobieltjes als geen ander gestroomlijnd en zijn voordurend innovatief. Niet Apple maar Samsung en LG lanceerden de eerste touchscreenmobieltjes, en de twee bedrijven staan al jaren in de mondiale top tien.

De slag om mobiel internet wordt uitgevochten op alle fronten: smartphones, besturingssystemen, zoekmachines, advertentieplatforms en een vloedgolf van mobiele diensten. Vooral de strijd om mobiele financiële dienstverlening belooft een titanenstrijd te worden, met verstrekkende gevolgen. Azië loopt voorop met mobiel betalen. In Japan, nog altijd trendsetter met geavanceerde mobiele diensten, wordt 25 procent van alle onlinehandel met mobieltjes afgehandeld. Onderzoeksbureau Berg Insight voorspelt 894 miljoen gebruikers van mobiel bankieren in 2015, waarvan het merendeel in Azië. Over vijf jaar zou mogelijk 15 procent van alle internationale overboekingen met mobieltjes worden uitgevoerd.

Mobiel bankieren neemt vooral een hoge vlucht in opkomende economieën waar de fysieke infrastructuur van banken onderontwikkeld is. Miljoenen mensen in Azië ‘bankieren’ voor het eerst met een mobieltje zonder ooit een bankrekening te hebben gehad (sms-betalingssystemen zijn al enkele jaren populair in onder meer de Filippijnen en Indonesië). Telenor Pakistan heeft een eigen bank gelanceerd om ‘financieren per telefoon’ te kunnen aanbieden aan de 88 procent van de bevolking die niet over een bankrekening beschikt.

De grote spelers laten zich nu ook gelden. PayPal heeft zijn Mobile Payment Library API op de markt in Azië gelanceerd en is begonnen met de uitrol van een mobiel ecosysteem in Azië voor mobiele elektronische betalingen. China Mobile liet onlangs weten 6 miljard dollar te willen investeren in de Shanghai Pudong Development Bank, en het Koreaanse SK Telecom kocht begin dit jaar 49 procent van Hana Card, een grote speler op de Koreaanse creditcardmarkt. Het is denkbaar dat de smartphone door dalende prijzen een commodity wordt en op den duur gratis wordt aangeboden met een bankrekening. Dat zou gevolgen kunnen hebben voor American Express en andere traditionele creditcardaanbieders. Begin augustus meldde Businessweek dat T-Mobile, AT&T en Verizon Wireless plannen hebben om een mobiel betalingssysteem te ontwikkelen voor smartphones, dat een directe aanval moet worden op Visa en MasterCard. Het is ondenkbaar dat China Mobile, grootste mobiele aanbieder ter wereld, als eenvoudige ‘pipeline’ gaat fungeren voor Amerikaanse financiële instellingen.

Jan Krikke (jankrikke@gmail.com) is publicist en Azië-correspondent voor Automatisering Gids.



 
Lees het hele artikel
Je kunt dit artikel lezen nadat je bent ingelogd. Ben je nieuw bij AG Connect, registreer je dan gratis!

Registreren

  • Direct toegang tot AGConnect.nl
  • Dagelijks een AGConnect nieuwsbrief
  • 30 dagen onbeperkte toegang tot AGConnect.nl

Ben je abonnee, maar heb je nog geen account? Laat de klantenservice je terugbellen!