Management

Governance
marten kaevats

Estlands 'digitale raadgever' vreest onbetaalbare ICT in EU

'Waarom zou je 28 keer hetzelfde systeem voor voertuigregistratie bouwen?'

Marten Kaevats © TDS,  Raul Mee
15 februari 2022

'Waarom zou je 28 keer hetzelfde systeem voor voertuigregistratie bouwen?'

Europese landen moeten gezamenlijk ICT-architectuur voor overheden bouwen. Anders wordt digitalisering voor ieder land op den duur onbetaalbaar. Dat is de visie van Marten Kaevats, Estlands voormalig nationaal adviseur digitalisering. Hij probeert overheden te verenigen voor zo'n gezamenlijke opdracht: “Het is tijd dat landen uit hun kelder komen en samen aan de slag gaan.”

Kaevats wil voor het interview afspreken in een van zijn favoriete kroegen in zijn thuisstad Tallinn. Met een hoodie en sneakers aan gaat hij op in het straatbeeld, maar in ´overheidsland´ is Kaevats inmiddels wereldberoemd. De afgelopen jaren vloog hij de hele wereld over om zijn visie op nieuwe technologie te delen, voor zalen met duizenden topambtenaren. Kaevats werd nationaal adviseur na een studie stadsarchitectuur. Als student bouwde hij digitale tools om straatfeesten en demonstraties te organiseren. De afgelopen zes jaar onderzocht hij onder meer de toepasbaarheid van nieuwe technologie en de impact daarvan, van en op de wetgeving in Estland.

Jarenlang werkte Kaevats op een kantoor waar een groot portret van zijn eigen vader aan de muur hing, die er als ‘secretary of state’ gold als de hoogste ambtenaar. “Mijn vader zorgde onder meer voor de komst van ID-nummers en legde daarmee eigenlijk de eerste steen van onze digitale strategie. Net als hem ben ik eigenlijk een soort vertaler tussen de ‘nerds’ en de premier.”

Kaevats is sinds afgelopen september echter geen ambtenaar meer. “Dit is de eerste keer dat ik het persoonlijk aan journalist vertel: na ruim zes jaar ben ik -vanwege bezuinigingen- weg bij de Estlandse overheid. Een functie die trouwens toch al slecht bij me paste. Ik blijf wel werkzaam in mijn vertrouwde domein: de digitale overheid.”

In zekere zin is Kaevats in zijn vaders voetsporen getreden, maar hij vindt zichzelf ‘een compleet ander mens’. Het voornaamste verschil: de overheid beweegt voor Kaevats veel te langzaam. Werken met een ‘digitale strategie’, die hij -vertaald naar het Nederlands- liever ‘digitale tragedie’ noemt, vindt hij maar niks. “Strategieën kosten enorm veel geld en ze mislukken meestal, omdat ze niet wendbaar en aanpasbaar zijn. Europa werkt met een digitale strategie, maar een echt plan kan ik het niet noemen. Neem een land als China, waar al jaren volop geïnvesteerd wordt in kunstmatige intelligentie. Dáár ligt echt een plan klaar voor de komende jaren. In Europa doet ieder land vooral zijn eigen ding, in het eigen tempo. We onderscheiden ons hier met digitale waarden en normen. Dat is ‘cool’ en ‘correct´, maar als het gaat om digitalisering is Europa veel te traag om China bij te houden.”

Wat Kaevats graag zou willen zien, is dat Europa goede werkende technologie uit Estland en andere koplopers sneller overneemt en ‘uitrolt’ over andere landen. Het Estlandse model voor ICT-architectuur genaamd X-Road bewijst zich volgens hem al jaren. Hierbij is alle data van burgers op een veilige wijze aan elkaar gekoppeld en decentraal opgeslagen. Geen organisatie krijgt vervolgens meer data dan nodig. De Esten kunnen zich zo veilig en betrouwbaar online identificeren en nagenoeg alle overheidszaken online regelen en hun eigen data beheren en controleren.

Culturele mindset Europa moet anders

“Jullie staatssecretaris, Raymond Knops, een cool guy trouwens, was hier in september nog op bezoek bij de Digital Summit en toen bespraken we dit. De vraag is dan altijd: kan dit model ook in een andere context, op een grotere schaal gebruikt worden? Mijn antwoord: natuurlijk. Technologie kan altijd opgeschaald worden. De vraag is of de culturele mindset van de Europese inwoners en ambtenaren ook kan worden veranderd. Want dat is het probleem.”

Kaevats beschrijft de Estse ICT-systemen als ‘gedistribueerd’ waarbij de data van burgers veilig op verschillende plekken opgeslagen staat, terwijl deze in China centraal opgeslagen worden bij de overheid. In de Verenigde Staten ligt de data grotendeels bij commerciële partijen. De overheid in Estland kan bij alle data, maar het is voor burgers volledig transparant hoe zij met de data omgaan. Wat Kaevats betreft moet Europa het Estse voorbeeld volgen en het liefst snel. “Hoe jullie bijvoorbeeld in Nederland stemmen, met die enorme papieren stembiljetten van jullie, vind ik ongelooflijk. Het kan zoveel makkelijker en veiliger. Nederland is het land van de ontwerpers, jullie zouden hier goed in moeten zijn!”

Marten Kaevats (YouTube)
Marten Kaevats op de Digital Summit 2021

De voorsprong op gebied van een gedigitaliseerde overheid heeft Estland een flink voordeel gegevens tijdens de coronapandemie, zo vertelt Kaevats. Wat hem betreft heeft corona laten zien dat technologie aanpasbaar en flexibel moet zijn. “De overheid zal nooit de cutting edge zijn van innovatie. En dat is prima. Maar ICT-systemen moeten wel een duurzaam aanpassingsvermogen hebben. We weten namelijk nooit wat er om de hoek ligt. De coronapandemie, waardoor wereldwijd mensen massaal thuis zijn gaan werken, laat zien hoe belangrijk het is dat technologie zich snel kan aanpassen.” Estland was volgens Kaevats van alle landen ter wereld het beste voorbereid op de pandemie. “Corona was een grote stresstest voor de maatschappij en wij zijn zo’n beetje het enige land waarbij alle kritieke processen volledig operationeel bleven."

'ICT wordt onbetaalbaar'

Kaevats klinkt soms trots als hij praat over wat zijn land bereikt met digitalisering, maar hij geeft evengoed zorgwekkende signalen. De ICT-kosten voor Estland blijven maar stijgen en het land heeft niet de schaalgrootte om dit in de toekomst ook te kunnen betalen. Dat zijn functie is wegbezuinigd is geen toeval. “De ICT-problemen die we nu tegenkomen worden steeds meer complex. De ICT-architectuur aanpassen is enorm duur. We merken  dat de kosten voor een Digital Society alleen maar groeien en blijven groeien. Het onderhoud wordt constant duurder. En dat is niet alleen in Estland zo, maar ook in Nederland, Duitsland en in ieder ander Europees land.”

Vooral de schaarste aan ICT’ers en de gekte op de arbeidsmarkt is voor Estland een fors probleem. De salarissen voor ICT’ers zijn niet te vergelijken met de private sector, waar wereldwijd een run op ICT-personeel is ontstaan. “Wanneer de complexiteit in ICT-systemen toeneemt, nemen de kosten enorm snel toe. Alle systemen hebben updates nodig. En ieder Europees land heeft momenteel zijn eigen systemen. Dat kost onnodig veel geld. Het is zaak dat tools en budgetten met andere landen worden gedeeld, anders wordt ICT onbetaalbaar.”

'Ieder land werkt in zijn eigen kelder'

Grensoverschrijdende samenwerking op digitaal gebied is volgens Kaevats de enige manier om digitalisering betaalbaar te houden. “Estland is een klein landje met iets meer dan 1 miljoen inwoners. Met de inkomsten die wij krijgen kunnen we onze ICT niet betalen. Samenwerking is hard nodig. Er zijn in mijn ogen herbruikbare ‘bouwstenen’ voor ICT nodig die door meer landen gebruikt kunnen worden. Ieder land bouwt nu uiteindelijk dezelfde ICT-systemen.” Kaevats noemt als voorbeeld de voertuigenregistraties. “In ieder land wordt de auto, het modeltype en het kenteken geregistreerd. Toch heeft ieder land zijn eigen registratiesysteem. Hetzelfde zien we met de tools voor persoonlijke assistentie en chatbots op websites. Ieder land is nu in zijn eigen kelder bezig, het is tijd om eruit te komen en samen aan de slag te gaan.”  

Wat Kaevats betreft, hebben overheden ICT-architectuur nodig met genoeg cricital mass om de kosten voor ICT te kunnen dragen. Het liefst open source, zodat de kosten gezamenlijk gedeeld worden. Een einde aan de 'digitale landsgrenzen' dus. “Het kan landen wereldwijd een hoop kosten en problemen besparen. Bovendien kan het op langere termijn ook armere landen waar weinig IT-skills aanwezig zijn, enorm vooruit helpen.” Maar daar is wel onderling vertrouwen nodig. “We moeten elkaar meer vertrouwen en gezamenlijk ICT-architectuur bouwen.”

Govstack

Na zijn vertrek als digitaal adviseur is Kaevats begonnen met een wereldwijd initiatief: Govstack, dat op termijn modules moet aanbieden voor bijvoorbeeld registraties, identiteit en data-uitwisseling door overheden. Hij gelooft er heilig in dat dit gaat werken. “We proberen nu overeenstemming te vinden over digitalisering bij zoveel mogelijk overheden. Met GovStack willen een ‘app store’ realiseren voor digitale overheidstoepassingen. Dit zijn producten voor overheden die volledig gecertificeerd zijn en voldoen aan lokale wetgeving en standaarden. Om kosten laag te houden is zoveel mogelijk volume nodig.” De interesse is er al. Onder meer India is aangehaakt, er is inmiddels Duitse interesse voor GovStack en de Verenigde Naties steunen het initiatief.”

Dossier Europa
Europese vlag

In deze serie onderzoekt AG Connect hoe organisaties en overheden in Europa omgaan met de afhankelijkheid van niet-Europese leveranciers. We spreken daarvoor met IT-beslissers, wetenschappers en organisaties uit verschillende Europese landen. De serie is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van het mediafonds van de Europese Unie.

Magazine AG Connect

Dit artikel is ook gepubliceerd in het magazine van AG Connect (januari/februarinummer 2022). Wil je alle artikelen uit dit nummer lezen, zie dan de inhoudsopgave.

3
Reacties
Bop 11 maart 2022 20:33

Maaind Zet.
Mentale instelling, zeg maar.

Iets om eens in een mieting te bespreken.

Jan van der Zanden 17 februari 2022 18:27

Haha. Waarom zijn er meer dan 40 automerken met per merk misschien wel 10 modellen?
Wat een verspilling. Toch?
Nou dat is het antwoord op de vraag.

Atilla Vigh 15 februari 2022 13:34

Precies Estland kwam uit een Greenfield situatie met 1 miljoen inwoners. Dat is het andere koek, als je de complete cultuur van alle landen en de daarbij behorende legacy even op zij kan zetten. Ik geloof op zich niet in het idee dat we even op EU niveau snel wat applicaties in elkaar flansen en vooral niet op elkaar laten aansluiten. Het is al een kunst omdat in een land te organiseren. Hierarchisch trage besluitvorming, onkunde of op zijn minst onwetendheid, en verschil van inzicht hoe de toekomst er uit zou moeten zien op langere termijn, is daar debet aan. Waar je eerst overeenstemming over zal moeten hebben waar je uiteindelijk wil komen. Zolang je daar geen overeenstemming over kan krijgen is het maken van point solutions zinloos.

Reactie toevoegen
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.