Development

Software-ontwikkeling
CoronaMelder

Drie lessen voor de rijksoverheid uit ontwikkelproces CoronaMelder

Adviescollege overwegend positief, maar proces 'is geen blauwdruk'.

© Rijksoverheid
13 april 2022

Adviescollege overwegend positief, maar proces 'is geen blauwdruk'.

De rijksoverheid kan diverse lessen trekken uit de ontwikkeling van de CoronaMelder-app. Dat concludeert het Adviescollege ICT-toetsing (AcICT), dat op verzoek van de Tweede Kamer het gehele ontwikkelproces geëvalueerd heeft. Ondanks diverse positieve aspecten, is het proces echter geen blauwdruk voor toekomstige projecten, aldus AcICT. 

CoronaMelder werd in 2020 in extreem korte tijd ontwikkeld. Via de app kunnen gebruikers aangeven dat ze besmet zijn met het coronavirus. Als een ander dan gedurende een bepaalde tijd in de buurt is geweest van de besmette gebruiker, dan krijgt diegene via de app een melding van potentieel besmettingsgevaar. 

In eerste instantie werd een marktconsultatie opgezet, waar de zogeheten appathon een onderdeel van was. Over dat proces is AcICT - dat de regering en het parlement adviseert over verbetering van de beheersing van ICT-projecten en informatiesystemen - nu kritisch, zo schrijft het in zijn evaluatie. "De marktconsultatie, inclusief de appathon, vond onder grote tijdsdruk plaats en had zorgvuldiger gekund." Er bleken dan ook geen apps bij te zitten die voldeden aan de eisen voor de app.

Daarom besloot het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) om de app zelf te bouwen, met behulp van externe experts. AcICT stelt dat die keuze begrijpelijk was "omdat in de appathon was vastgesteld dat een werkend marktalternatief waarschijnlijk niet bestond en voortvarende doorontwikkeling daarop niet zonder meer mogelijk was".

Geen blauwdruk

AcICT is over dat eigen ontwikkelproces overwegend positief. Zo is AcICT te spreken over de hoge mate van transparantie, die "de kwaliteit in het ontwikkelproces ten goede" kwam. Ook vindt de organisatie dat het project over de juiste kwaliteit en deskundigheid kon beschikken en dat de ruimte in aanbestedingsregels- en procedures passend gebruikt is. "Bovendien was de besluitvorming afgestemd op de gewenste korte doorlooptijd en de vereiste kwaliteit van de ontwikkeling. In het traject is snel ingespeeld op de actuele situatie en is bijgestuurd."

Verder wordt de sterke positie van de CIO van VWS - Ron Roozendaal - binnen het project als positief beschouwd. Die positie zorgde volgens AcICT voor "snelle besluiten en verbinding met parallelle processen, zoals wetgeving". En ook de inzet van externe ICT-experts bleek positief uit te pakken: "In het ontwikkelproces was een duidelijke focus en waren er goed georganiseerde dwarsdenkers. Het zelfsturende ontwikkelteam loste problemen al in de uitvoering op, waardoor die het programmamanagement niet bereikten."

AcICT is erg te spreken over de vele aandacht voor security en privacy, waar onder meer veel onderzoeken en tests voor werden ingezet. "Het is een goede aanpak om vanaf de start de eisen rond privacy en security mee te nemen naar het ontwerp, de bouw en het testen." Voor dat deel was securityexpert Brenno de Winter verantwoordelijk. Hij zei eerder in gesprek met AG Connect dat de overheid voor toekomstige trajecten een voorbeeld kan nemen aan dit traject. "Zo transparant een proces doorlopen is even slikken, maar het kan wel."

Een echte blauwdruk wil AcICT het echter niet noemen. "Daarvoor was de situatie te uniek", concludeert de overheidsorganisatie. 

Lessen voor de Rijksoverheid

Toch ziet AcICT wel diverse lessen voor toekomstige projecten, die het in de evaluatie opsomt:

Stem ICT-besturing af op de context en het doel van de ontwikkeling:

  • Zorg dat opdrachtgever de benodigde rol daadwerkelijk invult.
  • Tijdig sturen op risico’s vergt ervaring, leiderschap en kennis.
  • Bewaak de balans tussen beleids-/functionele wensen en ICT-haalbaarheid.
  • Stem tempo en inhoud van beleids- en ICT-ontwikkeling beter op elkaar af.
  • Investeer in een goede band tussen ontwikkelteam en opdrachtgever.
  • Organiseer een kritische houding.

Zorg voor alle noodzakelijke expertise:

  • Sourcing van kwaliteit vergt kwaliteit.
  • Versterk ICT-deskundigheid bij de Rijksoverheid.
  • Benut ruimte van aanbestedingsregels in de praktijk.
  • Verken aanpak voor verwerving van innovatieve diensten.

Pas de ontwikkelaanpak aan de situatie aan:

  • Stel bij elke ontwikkelaanpak vooraf de belangrijkste eisen vast.
  • Ga zorgvuldig om met een appathon.
  • Gebruik de kracht van transparantie.
  • Pas good practices toe bij bouwen en testen.
  • Denk vooruit over beheer.

Staatssecretaris Alexandra van Huffelen van Digitalisering en Koninkrijksrelaties zegt in een begeleidende brief aan de Tweede Kamer dat de evaluatie een "helder beeld" geeft van waar de verbeterkansen liggen. "Niet alleen voor de doorontwikkeling van de meerjarige I-strategie, maar ook voor de organisatie van ICT-projecten bij de rijksdienst. De adviezen van het AcICT voor vervolgonderzoek richten zich dan ook telkens op de vraag hoe een bepaalde verbetering zou moeten. De evaluatie geeft mij aanleiding om aan het AcICT de hulp te vragen hoe die verbetering het best kan worden aangepakt. Ik ga hen voorstellen te reflecteren op een door mij voorgestelde aanpak."

1
Reacties
Guus Brugman 18 april 2022 20:34

Jammer dat er niet naar het buitenland is gekeken, dat er een Europese versie is gebouwd en voor de CoronaCheck app weer iets nieuws gebouwd moest worden. Knap dat de app veilig was, goed gedaan.

Reactie toevoegen
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.