Loopbaan

Carriere
leerkracht klas

Docent heeft meer IT-kennis en tools nodig én duidelijker beleid

Compententies groeien maar onevenwichtig verdeeld en te traag.

© Shutterstock Monkey Business Images
22 juli 2022

Compententies groeien maar onevenwichtig verdeeld en te traag.

Interesse voor IT ontstaat al op jonge leeftijd, overigens net als de weerstand ten aanzien van IT. Bijvoorbeeld door het ontbreken van handigheid ermee. Het basisonderwijs heeft daarom een belangrijke rol in het bijbrengen van op zijn minst een basisniveau aan digitale vaardigheden. De ICT-competenties van leerkrachten gaan zeker vooruit, maar er valt nog veel te verbeteren.

Het iXperium/Centre of Expertise van de HAN doet al enige jaren onderzoek onder schoolbesturen en leerkrachten naar de toepassing van ICT in onder meer het basisonderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs. In de begin dit jaar gepubliceerde 'Monitor Leren en lesgeven met ict 2021 PO' concluderen de onderzoekers dat er groei en ontwikkeling zit in het ICT-gebruik in de lessen en in de aandacht die er is voor ICT-geletterdheid van de leerlingen.

Toch zijn de bijbehorende competenties bij leerkrachten nog niet op orde. Bijscholing, of professionaliseringsactiviteiten zoals de onderzoekers dit noemen, helpt die competenties naar een hoger niveau te tillen, zeker als regelmatig aan dit soort activiteiten wordt deelgenomen. Het probleem is echter dat de groep die frequent aan die bijscholing deelneemt niet zo groot is. Daardoor zijn er grote verschillen tussen leraren bij de inzet van ICT en bij de aandacht voor ICT.

Visie dringend nodig

Volgens de onderzoekers ligt er ook een taak bij de schoolbesturen om een duidelijke visie te ontwikkelen op de manier waarop ICT kan bijdragen aan de doelen die in het onderwijs worden gesteld. En vervolgens hoe de leerkrachten de kennis en de middelen krijgen om invulling te geven aan die visie. Door het ontbreken van die visie vallen ook de instromende leerkrachten - die vaak al beter zijn voorzien van digitale bagage - in een gat doordat er geen goed doordachte leerlijn op hun nieuwe werkplek is.

Ten opzichte van het voorgaande onderzoek uit 2018 zien de onderzoekers een duidelijk verbetering bij de inzet van ICT als middel om leerlingen op het eigen niveau te laten werken. Helaas wordt er door veel leerkrachten nog maar weinig gedaan met de informatie en data die de ICT-leermiddelen leveren over het leerproces. In vergelijking met 2018 besteden leerkrachten meer aandacht aan de ontwikkeling van ict-vaardigheden van leerlingen, ook hier is duidelijk groei zichtbaar. Toch is ook in 2021 de groep leerkrachten die hieraan weinig aandacht besteedt nog groot.

Er zijn grote verschillen tussen leerkrachten bij de inzet van ICT-toepassingen, variërend van het doen van een enkele spelletje tot een breed palet met zelfs de inzet van robots. Hoe groter de variëteit aan ingezette ICT-middelen, hoe vaker leerkrachten er ook gebruik van maken.

22ag0708_ixperium_fig_1

De inzet van ICT kan leerlingen helpen op hun eigen niveau en in hun eigen tempo te leren. Daarbij maken de onderzoekers onderscheid tussen basisvormen van differentiëren met behulp van ICT en geavanceerde vormen van differentiëren met behulp van ICT. In het eerste geval gaat het om oefenen met de computer, soms met software die zich aanpast aan het niveau van de leerling. Ongeveer driekwart van de leerkrachten maakt wel met enige regelmaat gebruik van die toepassingen. Slechts een derde van hen maakt regelmatig gebruik van digitale data om zicht te krijgen op het leerproces van leerlingen en voor het geven van feedback op maat.

Bij het derde - meest geavanceerde - gebruik van ICT om te differentiëren, kunnen leerlingen zelf inzicht krijgen in hun leerproces en de regie nemen over de stappen die ze moeten zetten om hun leerdoelen te bereiken. Er zijn slechts weinig leerkrachten (12%) die deze aanpak met enige regelmaat of zelfs vaak inzetten.

22ag0708_ixperium_fig_2

Competenties leerkrachten

De onderzoekers concluderen dat er maar weinig leraren zijn met meer geavanceerde ICT-vaardigheden. Literatuur en bronnen over ontwikkelingen in onderwijs en ICT worden door veel leerkrachten maar beperkt bijgehouden en de meeste leraren voelen zich slechts basaal vaardig in het lesgeven met ICT, maar er zit wel verbetering in.

Inmiddels geeft 72% aan zich gevorderd te achten in het dagelijks gebruik van ICT om te consumeren, zoals het nieuws volgen, informatie  zoeken, contact onderhouden met anderen en spullen te kopen. Ruim driekwart van de leraren voelen zich behoorlijk competent in het zoeken en vinden van online informatie en in het beoordelen van de betrouwbaarheid of kwaliteit van deze informatie. Ook achten zij zichzelf goed in staat te communiceren en samenwerken via internet en er verantwoord mee om te gaan. Ze voelen zich een stuk minder vertrouwd met het didactisch gebruik van ICT. Het klaarzetten van educatieve programma's gaat wel goed, 48-50% vindt zich (zeer) gevorderd. Beoordelen welke onderwijssituaties geschikt zijn voor ICT-inzet is lastiger en er zijn maar weinig leraren in het basisonderwijs die op regelmatige basis zelf digitale content creëren (10%).

22ag0708_ixperium_fig_3

Leerkrachten geven aan dat ze door de coronapandemie meer ervaring hebben opgedaan met ICT en het afstandsonderwijs. Dat heeft er overigens niet toe geleid dat ze meer overtuigd zijn geraakt van de inzet van ICT bij het onderwijs. Het is niet zo dat ze geen of weinig toegevoegde waarde zien maar ten opzichte van het onderzoek in 2018 zijn ze vaker 'neutraal' in hun oordeel.

22ag0708_ixperium_fig_4

De onderzoekers concluderen dat niemand terug wil naar volledig afstandsonderwijs, maar er zijn wel ervaringen opgedaan waarvan het jammer is als ze verloren gaan door de waan van de dag. Veel leraren geven aan dat ze ICT meer structureel in willen zetten voor het verwerken van de leerstof en het automatiseren. Een belangrijk struikelblok voor verdere implementatie vinden ze een tekort aan goedwerkende en kwalitatief goede apparatuur.

iXperium-onderzoek

Dit artikel bevat een aantal punten uitgelicht uit  'Monitor Leren en lesgeven met ict 2021'. Het volledige onderzoeksrapport is te vinden op de site van iXperium, net als vergelijkbare onderzoeken voor andere onderwijssectoren te vinden.

Magazine AG Connect

Dit artikel is ook gepubliceerd in het magazine van AG Connect (juli-augustus 2022). Wil je alle artikelen uit dit nummer lezen, zie dan de inhoudsopgave.

Reactie toevoegen
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.