Digitale oorlog woedt op vele fronten

15 december 2005
Zo langzamerhand krijgt de informatiemaatschappij trekjes van een paradijs voor procesjuristen die hun bekende adagium ‘let’s sue the bastards’ met verve executeren. Dat ligt deels voor de hand nu iedereen ineens de mond vol heeft van innovatie als de heilige graal van de 21ste eeuw. Wie tegenwoordig innoveert wordt immers al gauw intellectueel eigenaar van bepaalde digitale technologie en als eigenaar wil je je exploitatierechten veilig stellen en de kosten voor research & development terug verdienen. In weer andere situaties bedenken entrepreneurs nieuwe business modellen, bijvoorbeeld voor de commercialisering van auteursrechtelijk beschermde content. Innoveren staat als nooit tevoren met stip op de agenda’s van politiek en bedrijfsleven.
"De MGM-zaak benadrukt dat informatietechnologische innovatie inbreuk op de vruchten van creatieve intellectuele prestaties uiterst gemakkelijk en grootschalig mogelijk maakt. Tegelijkertijd wordt echter duidelijk dat het auteursrecht een intrinsiek kwetsbaar recht voor schending is, dat niet zonder problemen effectief kan worden ingeroepen", zegt Yutaka Tanaka. De Japanse advocaat en hoogleraar aan de Keio Universiteit verwijst naar het geruchtmakende arrest van de Supreme Court in MGM versus Grokster en StreamCast van 27 juni dit jaar. Daarin werden de operaties van de file-sharing netwerken onrechtmatig geacht omdat zij mede debet zijn aan het schenden van auteursrecht door hun gebruikers. Sinds vorige week is het illegale Grokster uit de lucht, maar de boete van 50 miljoen dollar staat nog open.
Tijdens het SOFTIC Symposium 2005 werd opnieuw duidelijk dat ondernemers van groot tot klein steeds vaker naar de rechter stappen omdat een ander iets met hun technologie doet wat het auteursrecht of een octrooi in beginsel verbiedt. Zo speelt alleen al op grond van de schaalgrootte een interessant wapengekletter in de Verenigde Staten, waar technologiebedrijf Qualcomm op 8 november Nokia voor de rechter in San Diego daagde.
De Finse producent van mobiele telefoons met GSM-technologie zou inbreuk maken op 11 octrooien die de Patent and Trademark Office aan Qualcomm voor de concurrerende CDMA-technologie heeft verleend. Vice versa beschuldigen Nokia, Ericsson en anderen, de Amerikaanse onderneming van schending van het Europese mededingingsrecht en zij hebben zojuist een klacht bij de Europese Commissie ingediend. Technologie is oorlog.

Rechthebbenden
Maar de digitale strijd draait niet uitsluitend om de juridische protectie van technologische vernieuwing van producten. Voor de goede orde: het auteursrecht beschermt de originele uitwerking van een idee, terwijl het octrooirecht onder voorwaarden een origineel idee zelf beschermt. Miljoenen rechthebbenden op content in alleen al de muziek- en entertainmentindustrie komen ook op voor hun gerechtvaar-digde, commerciële belangen.
Daarvan wordt de omvang steeds duidelijker nu de online- en media-onafhankelijke distributie en verkoop van muziek, films en zelfs televisieseries, mede dankzij de iPod en de iTunes winkels van Apple, een valide, in toenemende mate succesvol en vrijwel zeker toekomstvast business model blijkt te zijn. Als John de Mol straks in de volgende versie van Big Brother euthanasie live op de mobiele telefoon brengt, kunnen miljoenen mensen wereldwijd tegen betaling meekijken. Cool.
Ondertussen is zonneklaar dat het toepasselijke juridisch raamwerk voor rechthebbenden op content ook andere partijen raakt, zoals de gebruiker die illegaal upload of download, de producent van file-sharing software, en last but not least, de Internet Service Provider die als schakel in de keten de toegang tot netwerken ontsluit. Denk ook aan Google en Amazon.com die het bewezen iTunes-model nu op boeken gaan toepassen.

Jurisprudentie
Wat is de status quo? Naar Nederlands recht ontlopen ISP’s vooralsnog hun aansprakelijkheid in dit kader, zoals uit het arrest BUMA versus KaZaA van de Hoge Raad volgt (2004). Ook kunnen zijn niet zomaar verplicht worden de persoonsgegevens van abonnees aan de muziek- en entertainmentindustrie bekend te maken, aldus de visie van de Utrechtse voorzieningenrechter in de zaak Stichting Brein versus UPC, die deze zomer diende.
Op grond van het Belgische recht daarentegen oordeelde de rechter in Brussel vorig jaar in de zaak SABAM tegen Tiscali dat een Internet Service Provider wel degelijk auteursrechtelijk verantwoordelijk kan worden gehouden voor het handelen van zijn abonnees, die beschermde muziek over P2P-netwerken uitwisselen zonder toestemming van de rechthebbenden. De Noorse rechter constateerde op 27 mei 2005 zelfs een strafrechtelijke aansprakelijkheid voor ISP’s in geval van illegale file-sharing, terwijl in Japan de rechtspositie van ISP’s wettelijk is geregeld. Daar luidt het uitgangspunt dat zij in beginsel niet aansprakelijk zijn.
Voor softwareproducenten zoals Grokster ligt dat in de regel wat anders. Volgens de Supreme Court in Washington DC zijn die wel aansprakelijk voor illegale file-sharing door hun gebruikers en ook de hoogste rechter in Australië zit op deze lijn. De zienswijze van onze Hoge Raad in de eerder genoemde zaak die door muziekrechtenorganisatie BUMA was aangespannen, leidde er weliswaar toe dat KaZaA de dans ontsprong. Maar dit arrest betreft een uitspraak in kort geding en BUMA verloor de zaak op procedurele en niet op inhoudelijke gronden. Anders gezegd: de kans is reëel dat Nederland in op dit terrein de rijen met buitenlandse rechters sluit.

Gebruikers
Ten aanzien van de rechtspositie zien wij naast een jurisprudentieel onderscheid een consistente lijn in de schikkingen die de internationale muziekindustrie, verenigd in brancheorganisatie IFPI, gebruikers van illegale file-sharing diensten aanbiedt. Steevast luidt het voorstel: betaal 3000 euro en koop daarmee een rechtszaak af. Wie daar niet mee akkoord gaat, moet zich dus voor de rechter verantwoorden. In Duitsland resulteerde een dergelijk zaak in tenminste een geval in een gevangenisstraf.
Voor wat betreft een systeem van wettelijke boetes toont het Amerikaanse recht een opvallende benadering. Op basis van het uitgangspunt van de zogenoemde ‘strict liability’, zoals vastgelegd in de federale Copyright Act, kan maar liefst 150.000 dollar per illegaal exemplaar van een werk gevorderd worden. Dat is precies wat de Amerikaanse filmindustrie per illegale kopie van een grootvader claimt, die onlangs met de situatie geconfereerd werd dat zijn kleinzoon vier films via zijn pc in de studeerkamer, buiten zijn medeweten, downloadde. Wettelijk moet hij dus 600.000 dollar betalen en daar kan hij in beginsel niets aan doen, tenzij de industrie hem een schikking aanbiedt. Over het ontbreken van proportionaliteit tussen daad en sanctie gesproken.
Aan de andere kant van de wereld stuurde de Magistrate Court in Chan Nia-ming (Hong Kong) begin november een man die zich Big Crook noemde, voor drie maanden naar de gevangenis vanwege de uploading van slechts drie films die hij gratis via BitTorrent beschikbaar voor derden stelde. De dader heeft inmiddels hoger beroep aangetekend omdat hij de straf te zwaar acht. Anderen geven hem gelijk. Mogelijk wil Hong Kong de internationale gemeenschap laten zien dat zij handhaving van intellectuele eigendomsrechten, eindelijk, serieus aanpakt.

Toekomst
Twee jaar geleden besloot Japan haar juridische faculteiten naar Amerikaans voorbeeld tot ‘law schools’ om te vormen; vandaag trainen ‘trail lawyers’ uit de VS hun Japanse collega’s in het pleiten voor een jury. Jammer, want in plaats van nadruk te leggen op procesvoering, vraagt de verdere ontwikkeling van de informatiemaatschappij als typische netwerkorganisatie die het eens te meer van samenwerking moeten hebben, vooral om aandacht voor - een solide rechtskader voor - de uitwisseling van technische informatie om bijvoorbeeld interoperabiliteit tussen produkten en diensten mogelijk te maken.
 
Lees het hele artikel
Je kunt dit artikel lezen nadat je bent ingelogd. Ben je nieuw bij AG Connect, registreer je dan gratis!

Registreren

  • Direct toegang tot AGConnect.nl
  • Dagelijks een AGConnect nieuwsbrief
  • 30 dagen onbeperkte toegang tot AGConnect.nl

Ben je abonnee, maar heb je nog geen account? Neem contact met ons op!