Die niet waagt, die niet wint

19 april 2001
Elke revolutie eet haar eigen kinderen op, luidt de gevleugelde uitspraak. De wegbereiders nemen te veel risico, steken hun nek te ver uit en worden vroeg of laat onthoofd. Boosdoener is de gevestigde orde, die de rebellen uitschakelt en vervolgens de vruchten van de revolutie plukt. Met Internet is het weinig anders. Was de gemiddelde Internet-ondernemer vorig jaar op weg naar zijn eerste miljard, sinds een paar maanden is het pompen of verzuipen. Geldschieters aarzelen om de knip te trekken, beleggers kunnen het woord ’technologie’ niet meer horen. Het kaf wordt van het koren gescheiden, zo heet het.
Maar gaat dit verhaal ook op voor de coryfeeën van de Nederlandse Internet-wereld? Want wie in Nederland Internet en ondernemer zegt, denkt het eerst aan drie namen: Nina Brink, Maurice de Hond en Roel Pieper. Geen revolutionairen, maar leden van de gevestigde orde, die op de Internet-revolutie inspeelden door uit hun omvangrijke netwerk kapitaal en goodwill te mobiliseren. Alle drie liepen ze ook klappen op doordat de torenhoge verwachtingen zich tegen hen keerden.
Voor Nina Brink was het zo mooi begonnen. Ergens in 1994 hoorde de zakenvrouw, die al eerder IT-bedrijven had geleid, voor het eerst van het fenomeen Internet. Brink zag de commerciële potentie van het netwerk meteen in en startte de voorbereidingen voor een Internet-bedrijf. Was America Online in de Verenigde Staten marktleider geworden in het verschaffen van Internet-toegang, Brink probeerde hetzelfde in Europa. Na de oprichting in april 1996 groeide World Online (WOL) in recordtijd uit tot een van de grootste Internet-aanbieders van Nederland en een paar jaar later had het bedrijf tweeduizend medewerkers en dochters in veertien landen.
Toen de koersen van technologieaandelen maar bleven stijgen, en WOL bleef groeien, kwam steeds vaker de gedachte op aan een beursintroductie. Niet alleen bij Brink zelf, maar ook bij de banken en adviseurs die voor een introductie de nodige provisies zouden ontvangen. Ergens in de herfst van 1999 moet de knoop zijn doorgehakt. Het was de tijd dat de technologiebeurs Nasdaq maar bleef stijgen en elke week in de VS een dotcommer naar de beurs ging die op de eerste dag in waarde verdubbelde. Een enorme reclamecampagne volgde en op 17 maart 2000 was het D-day. Maar de eerste handelsdag van World Online werd een anticlimax. De verwachte koersexplosie bleef uit en de koers sloot een fractie boven de introductiekoers van 43 euro. Een paar dagen later was de oorzaak bekend: een grote partij had op de eerste dag massaal verkocht. Het ging om Baystar, een Californisch investeringsbedrijf, dat enkele maanden voor de beursgang aandelen had gekocht van de oprichtster. De transactie was in het beleggingsprospectus wat cryptisch vermeld, waar ’sold’ had moeten staan stond ’transferred’. Beleggers legden de verkoop van aandelen door Brink – tegen 6 euro per stuk – uit als een motie van wantrouwen tegen het bedrijf. Door de ophef daalde het WOL-aandeel binnen korte tijd naar eenderde van de openingskoers en Nina Brink moest het veld ruimen.
In de nasleep van de beursgang werden aan Brink kwalificaties opgehangen die het spiegelbeeld vormden van de jubeltermen waarmee de machtige zakenvrouw voor de introductie werd opgehemeld. Brink zou een crimineel zijn, een oplichtster, een profiteur, een misdadigster. Overal waar ze kwam liet ze een spoor van vernieling achter, was de teneur. Enkele maanden na haar aftreden gaf Brink een eigen uitleg aan de gebeurtenissen. De afspraken over de verkoop van haar aandelen waren ruim een half jaar voor de beursgang gemaakt en bij de opstelling van het prospectus was Brink alleen in hoofdlijnen betrokken geweest. De emissiebegeleiders van ABN Amro en Goldman Sachs hadden de omschrijving ’transferred’ voor de gewraakte transactie goedgekeurd. Bovendien, zei Brink, had ze Baystar mondeling gevraagd om een lock up-periode in acht te nemen, waarin het bedrijf geen aandelen zou verkopen.
Het kan kloppen, maar voor de vraag of Brink haar aandeelhouders heeft geslachtofferd, is het niet zo relevant. De diepe teleurstelling van beleggers na de beursgang werd niet veroorzaakt door de transactie van Brink, maar door de scherp dalende koers van het aandeel. De verkoop door Baystar voorkwam een koersexplosie, maar de daling die WOL inzette was vooral te wijten aan het verslechterde klimaat voor technologieaandelen, gepaard aan het bombardement aan negatieve berichtgeving over het bedrijf. En heeft Brink meer geld verdiend door voorafgaand aan de beursgang te verkopen? Als ze tot na de beursintroductie had gewacht, was ze vele honderden miljoenen guldens rijker geworden. Waar het misging was bij het gebrek aan communicatie direct na de beursgang. Als Nina Brink meteen openheid van zaken had gegeven en spijt had betuigd, was de schade beperkt gebleven. Ze zou een voorbeeld hebben kunnen nemen aan Piet Veerman, eigenaar van het café ’Het Hemeltje’ in Volendam, die daags na de brand in zijn café in het NOS-journaal verscheen en in tranen uitbarstte. Veerman is nog steeds een gerespecteerd zakenman, Brink is persoonlijk beschadigd.
Verliepen er bij Nina Brink slechts enkele weken tussen de beursgang van WOL en haar aftreden, bij Maurice de Hond verliepen er negen maanden tussen de introductie van het door hem opgerichte Newconomy en zijn gedwongen schorsing. Ook de introductie van De Honds geesteskind vond plaats onder een ongelukkig gesternte. Het WOL-drama was net gebeurd en de Nasdaq maakte rare bokkensprongen. Vlak voor de beursgang verscheen De Hond voor de camera’s en verzekerde beleggers dat zijn bedrijf solide was en dat de koers zou blijven stijgen. Op het eerste gezicht leek hij nog gelijk te krijgen ook. Newconomy werd voorzichtig geïntroduceerd op 10 euro en hing na introductie wekenlang op het dubbele. Maar ook het econetwerk, zoals De Hond en zijn medewerkers Newconomy omschrijven, kon zich niet aan de zwaartekracht onttrekken. Ook vroegen steeds meer analisten zich af of de investeringen die Newconomy in consumentenbedrijven had gedaan, zoals Wish, Macropolis en BitMagic, ooit rendabel konden worden. Vrijwel niemand begreep ook waarom Newconomy in april vorig jaar zijn belang in de gratis Internet-aanbieder Wish uitbreidde tot honderd procent, een investering die een groot deel van het kapitaal van Newconomy opsoupeerde.
Terwijl het sentiment voor technologieaandelen na de zomer definitief omsloeg, verscheen in Quote een artikel waarin de handel en wandel van De Hond nog eens op een rijtje werd gezet. Nergens had hij een florissant bedrijf achtergelaten, was de strekking. Achter de schermen bleken meer betrokkenen zo hun twijfels te hebben over De Hond. Toen het aandeel steeds verder wegzakte en Newconomy onder de introductiekoers terecht kwam, was het wachten tot de oprichter werd uitgerangeerd. Dat gebeurde op 22 januari op instigatie van aandeelhouder ABN Amro. Newconomy was bij de overname van Wish de verplichting aangegaan om Jacob Pieterman, voormalig directeur van Wish, komende juni een bedrag van 18 miljoen euro te betalen, terwijl de bedrijvenincubator nog maar 6,5 miljoen euro in kas had. De bank wilde best aanvullende financiering verstrekken, maar dan moest De Hond het veld ruimen.
Intussen was ook de der-de coryfee van de Nederlandse Internet-wereld onder vuur komen te liggen. In oktober meldde accountant KPMG dat het toe- zicht op overheidsincubator Twinning, waar Roel Pieper commissaris was, te zwak was. Pieper reageerde vrijwel meteen in Het Financieele Dagblad, maar liet zich – onverstandig – ontvallen dat KPMG geen verstand zou hebben van de ’nieuwe economie’. De krant rook een conflict toen datzelfde KPMG topmannen van het in surseance verkerende spraaktechnologiebedrijf Lernout & Hauspie, waar Pieper president-commissaris was, van malversaties beschuldigde. De partijen zouden elkaar weer tegenkomen, stookte het FD het vuurtje op. Maar veel gevolgen hebben de pogingen tot beschadiging van Pieper niet gehad. Voordat de kritiek uit de hand liep, besloot de Internet-ondernemer tot een strategische terugtocht en gaf zijn commissariaten op bij Lernout & Hauspie, Ring!Rosa, Inforay, Lost Boys en Bitmagic. De enige functies die hij bleef bekleden waren die van hoogleraar e-commerce aan de Universiteit van Twente, directeur Europa van investeerder Insight en commissaris van Computer Associates. Pieper was ook niet echt een makkelijk slachtoffer. Zijn naam is niet verbonden aan een mislukte beursintroductie en bovendien weet hij door persoonlijke charme de sympathie van pers en publiek te behouden.
Hetzelfde kan moeilijk gezegd worden van Maurice de Hond. De Hond heeft als een leeuw gevochten om zijn schorsing als CEO van Newconomy ongedaan te krijgen, maar hoe lang hij nog blijft is de vraag. Een deel van de weerstand tegen de voormalige voorspeller van verkiezingsuitslagen heeft ongetwijfeld te maken met zijn publieke optredens, waarin hij eigenlijk maar op één ding uit lijkt: zijn gelijk halen. Zo bestaat er waarschijnlijk geen televisie-interview van De Hond waarin hij zijn gesprekspartner op ontspannen manier laat uitpraten. Hij onderbreekt de interviewer voortdurend met ’nee’, om vervolgens een betoog op te bouwen waaruit blijkt dat de vragensteller er weinig van begrepen heeft. Bij zijn recente verschijning bij Barend en Van Dorp gebeurde dat bijvoorbeeld bij honderd procent van de vragen. Zo’n houding wekt irritatie en wantrouwen op. De Hond kon praten als Brugman, Henk van Dorp verweet hem lucht te verkopen.
De achtergrond lijkt dat De Hond onder alle omstandigheden blijk wil geven van een superieure visie. In dat kader moeten ook de voortdurende referenties worden gezien van De Hond aan zijn boek ’Dankzij de snelheid van het licht’. „Ik heb in 1995 een boek gepubliceerd waarin ik de mogelijkheden van Internet heb beschreven”, was de afgelopen jaren de openingszin van bijna elk publiek optreden van De Hond. Het is irritant, want Internet was in 1995 al wijd en zijd bekend. Francisco van Jole schreef in de Volkskrant bijvoorbeeld al vier jaar eerder over e-mail en wie de discussie tussen De Hond en Van Jole in januari in Nova aanschouwde, kon tekenen van een afrekening bespeuren.
Ook minstens vijf andere journalisten waren De Hond voor (zie tabel). Het boek kwam ook ruimschoots na de bestseller ’Being Digital’ van MIT-professor Nicholas Negroponte – januari 1995 – en De Honds pretenties moeten helemaal een belediging zijn voor de echte pioniers onder de Internet-ondernemers. Zoals Joris Kniep, nu directeur van Magic Minds, die al begin jaren negentig een verkoopsysteem bedacht waarbij gebruik werd gemaakt van Internet.
De Hond had zijn visie geleend, maar beschikte als geen ander over het vermogen om Internet voor het voetlicht te brengen. Zijn welbespraaktheid, zijn contacten met de pers, zijn bereidheid om zijn nek uit te steken – niemand ging zo ver om de blijde boodschap te verspreiden. Hoe lang De Hond nog bestuurder van Newconomy blijft is de vraag, maar duidelijk is dat hij zich niet zomaar van het toneel laat verwijderen. Mocht alles uiteindelijk fout gaan bij Newconomy, dan kan De Hond opnieuw zijn perscontacten inzetten om zich vrij te pleiten. Om enige tijd later bij een nieuwe hype met trompetgeschal terug te komen.
De terugkeer is al begonnen voor Nina Brink. Brink is betrokken bij de overname van de failliete domeinenhoster Freehosting door La Dot, een werkmaatschappij van Renessence Ventures. Renessence is eigendom van Brink en de uitwerking van een wens die Brink enige jaren geleden onthulde aan het blad IQ: „Ik wil een aantal andere dingen gaan doen. Ik wil meer commissariaten gaan bekleden. Ik vind het leuk om jongere ondernemers te kunnen adviseren.” Of Brink dit keer haar reputatie intact kan houden is de vraag. De schuldeisers van Freehosting zijn in elk geval alweer voor 16 miljoen gulden gedupeerd.
Ondertussen is een jaar na de omslag in het beurssentiment de Internet-revolutie druk doende haar kinderen op te eten. Faillissementen van dotcom-bedrijven zijn schering en inslag, ontslagen vallen bij de vleet en beleggers zitten al een jaar met de gebakken peren. De ’grote drie’ liepen klappen op, maar veerden gemakkelijk weer op. Nina Brink met een nieuw bedrijf, Maurice de Hond met zijn herkansing bij Newconomy en Roel Pieper die doorgaat als afgeslankte versie van zichzelf. De coryfeeën danken hun overleving uiteindelijk aan de positie die ze al voor de Internet-revolutie hadden veroverd. Brink beschikte over geld en een netwerk, De Hond over geld en perscontacten en Pieper had geld en een bijna onaantastbare positie bij pers en politiek. Wie de vruchten van een revolutie wil plukken, kan maar beter goed beslagen ten ijs komen. Niets is zo mooi als bij voorbaat deel uitmaken van de gevestigde orde.
 
Lees het hele artikel
Je kunt dit artikel lezen nadat je bent ingelogd. Ben je nieuw bij AG Connect, registreer je dan gratis!

Registreren

  • Direct toegang tot AGConnect.nl
  • Dagelijks een AGConnect nieuwsbrief
  • 30 dagen onbeperkte toegang tot AGConnect.nl

Ben je abonnee, maar heb je nog geen account? Neem contact met ons op!