Management

Carriere
Enterprise architecture

Belang van enterprise architectuur wordt onderschat

Vakgebied legt het af tegen hippe onderwerpen als data science en kunstmatige intelligentie.

© CC0 - Unsplash.com
24 september 2019

Vakgebied legt het af tegen hippe onderwerpen als data science en kunstmatige intelligentie.

Ooit liepen we in Nederland voorop waar het ging om kennis over architectuur, maar we worden in rap tempo bijgehaald door ons omringende landen. Universitaire opleidingen zijn weg bezuinigd en onderwerpen als AI en data science hebben een grotere aantrekkingskracht op studenten dan architectuur. Maar bovenal wordt het belang van digitale architectuur voor de Nederlandse economie en toekomst onvoldoende beseft.

Het Nederlands Architectuur Forum (NAF) verrichtte in 2017 onderzoek naar de stand van zaken op het gebied van Enterprise Architectuur in Nederland. Het resultaat liet een beeld zien met veel variatie in hoe de rol van enterprise architect wordt ervaren en ingevuld. In de afgelopen twee jaar is er weinig veranderd, stelt enterprise architect Martin van den Berg, die deze maand promoveerde op het onderwerp. “Het hangt nog steeds heel erg van de persoon af hoe enterprise architectuur wordt ingevuld. In mijn thesis heb ik dan ook opgeschreven: ‘het is meer art dan science’. Die subjectiviteit van de invulling maakt het voor opdrachtgevers lastig om datgene te vinden dat voor hen nodig is, want je weet vooraf eigenlijk niet wat je krijgt.” Daan Rijsenbrij, specialist op het gebied van digitale architectuur, stelt zelfs: “Ik geloof niet meer in enterprise architecten. Ik heb zo’n vijfduizend digitale architecten in mijn netwerk, waarvan zich er 578 enterprise architect noemen, maar ze hebben allen een zeer verschillende taakinhoud”.

Kwaliteit architect is essentieel

De belangrijkste verandering ten opzichte van de uitkomsten van het onderzoek van het NAF, waar Van den Berg destijds overigens bij betrokken was, is de opkomst van agile software ontwikkeling. “De agile methodiek heeft er in alle business ontwikkelingen voor gezorgd dat ook architecten steeds meer op die manier moeten gaan werken”, stelt Van den Berg. Hij ziet dat de meeste grote organisaties architecten in dienst hebben. “Dat bewijst dat architectuur gewoon nodig is in de praktijk van grote organisaties die complexe landschappen hebben van processen en systemen. Zij beseffen dat er een bepaalde ordening nodig is in hun landschap omdat je anders vast loopt.” Een andere verandering die Van den Berg de afgelopen jaren zag is het stijgen van de kwaliteit van architectuur. “Een goede architect moet niet alleen kennis hebben van de business en IT, maar moet ook een bepaald abstractievermogen hebben en communicatief heel vaardig zijn. Waar tien jaar geleden een applicatie- of infrastructuurspecialist die net wat verder keek dan één applicatie al snel tot architect werd gebombardeerd, zien organisaties tegenwoordig in dat het een functiegebied is waar je kwalitatief goede mensen op moet zetten.”

Vergelijkbare positie

Van den Berg pleitte daarom in zijn proefschrift voor betere opleidingen. Iets waar Rijsenbrij het hartgrondig mee eens is. “Zelf ben ik parttime architectuur hoogleraar geweest aan de Radboud Universiteit, maar ik heb in heel Nederland gezien dat deze leerstoelen werden wegbezuinigd door de universiteiten. Men vindt het niet meer belangrijk genoeg, is er niet meer zo in geïnteresseerd.” En dat verbaast Rijsenbrij hogelijk, in een wereld waarin digitalisering zich sneller voltrekt dan de wind waait. “Onze wereld draait op digitale systemen, maar de politiek lijkt niet te begrijpen wat de noodzaak van goede architectuur is. Ik vraag me af of Mark Rutte beseft wat het economische belang is van architectuur. Zonder solide digitale architectuur kun je je straks niet meer aanpassen aan veranderende systemen in Europa of meebewegen met nieuwe technologische ontwikkelingen.” Van den Berg verwijst naar de vergelijking die hij in zijn promotiepraatje maakte. “Wanneer er een nieuwe wijk wordt gebouwd, vinden we het allemaal doodnormaal dat daar een stedenbouwkundige bij wordt betrokken. Maar de digitale architect heeft die positie nog niet verworven, dat moet gaan veranderen.”

Ondergeschoven kindje

Over hoe het kan dat enterprise architecten vaak het ondergeschoven kindje zijn, heeft Van den Berg wel een idee. “We zitten nog teveel met élkaar in vakorganisaties, maar enterprise architecten moeten beseffen dat we onderdeel zijn van een groter geheel. Dáár moeten we bij aansluiten; bij organisatieadviseurs of CIO-platformen. In plaats van dat we onderling met elkaar over methodes en technieken discussiëren, moeten we meer gaan begrijpen wat onze stakeholders van ons willen, wat zij ze kunnen bieden en dan de dialoog aangaan.” Goede opleidingen kunnen ook op dit gebied een rol spelen. Rijsenbrij: “Enterprise architectuur is in ons land nog te wollig. We zijn er nog niet uit. Dat heeft naar mijn mening niet zozeer te maken met het feit dat het vakgebied nog jong is. De hele IT is nog jong, daar kunnen we niets aan doen. IT ís er, dat is een gegeven. Het is vervolgens de plicht van onderwijs om dat vorm te geven. Alleen zie ik dat er vanuit de universiteiten vooral aandacht is voor sexy onderwerpen als kunstmatige intelligentie en allerlei opleidingen met data.” Enterprise architectuur lijkt inderdaad niet hip genoeg om studenten in groten getale te trekken, concludeert ook Van den Berg.

Chief architect

De grootste uitdaging die de enterprise architectuur op dit moment heeft is het betrokken worden bij de strategische vraagstukken en meedenken over het bedrijfs- en operating model van de organisatie en haar ecosysteem. “Méédenken, ja”, benadrukt Rijsenbrij. “Soms lijkt het wel alsof een enterprise architect het beter weet dan de CEO, maar uiteindelijk is de CEO dé architect van het bedrijf, de enterprise. Hij maakt de architectuur van de onderneming, gezien vanuit de business. Daar moet uiteindelijk IT onder worden gelegd en daarvoor is zeker een architect nodig die daarover mee kan denken.” Sowieso gruwelt hij van de term ‘enterprise architect’. “Schrap die term!” Van den Berg is wat minder uitgesproken, maar ziet wel dat er veel onduidelijkheid bestaat over de inhoud van de functie en de verschillen met andere architecten, zoals de business architect, informatie architect en technisch architect. “Maar welke benaming dan beter zou zijn? Dat weet ik niet”, zegt hij. Rijsenbrij heeft daar wel ideeën over: “In mijn perceptie is dat de chief architect.”

Economische belang van architectuur

Hoewel de stand van zaken op het gebied van enterprise architectuur in Nederland niet noemenswaardig is veranderd ten opzichte van 2017, lijkt het belang ervan steeds groter te worden. De digitalisering van onze maatschappij, steeds complexere IT-landschappen en grotere organisaties vragen om een gestructureerde inrichting, zodat we wendbaar zijn en blijven. Onderwijs zal hierin een grote rol moeten spelen, want zolang de invulling van de functie van ‘chief’ architect nog grotendeels subjectief is, lopen we economisch grote risico’s.

Lees meer over Management OP AG Intelligence
3
Reacties
Martin van den Berg 28 september 2019 10:57

@Attila: mooie toevoeging aan het artikel. Het werk van de EA moet wel landen bij leidinggevenden, anders heeft het geen zin. Ik zie de EA dan ook als management consultant die moet de leren zijn besluitvormingscontext te begrijpen en de taal van leidinggevenden leren spreken. Precies zoals jij aangeeft. Samenwerken met andere disciplines die dit van nature beter kunnen is ook een oplossing.

Atilla Vigh 25 september 2019 06:26

Kan het toch niet laten om te reageren. De nut- en noodzaakvraag uitgaan leggen bij een managementteam/directie of bestuur is zinloos. Dan ben je voornamelijk aan het zenden. Vanuit welk boekje of methode je ook acteert, managers, directieleden en bestuurders hebben zelf een agenda. De enige manier waarop je draagvlak en positie kan verwerven in een organisatie is om aan te sluiten bij die persoonlijke agenda's. Als Mark Rutte wil dat de BV Nederland op een hoger plan moet worden gebracht qua inrichting op het digitale vlak, zou je kunnen vragen hoe hij dat "hogere plan" ervaart. Misschien zegt hij wel "het moet allemaal goedkoper" of "het moet eenvoudiger" of " ik wil geen problemen meer vanuit de ICT". En wat mij betreft kan elke manager, directielid of bestuurslid dat voor zijn of haar organisatie roepen.
Het antwoord is dan niet: je hebt een enterprise architect nodig. Je vraagt toestemming om het probleem echt te mogen analyseren en dus toegang te krijgen tot alle disciplines, dus niet alleen in de kelders van een IT-organisatie, maar ook de afdeling financiën, de afdeling HRM, een aantal lijnmanagers en directeuren. Vanuit dat beeld schets je het werkelijke probleem, en toetst of Mark je probleemstelling omarmt. Het niet omarmen van welke geïdentificeerde probleemstelling zal nooit tot oplossingen leiden. Vervolgens deel je de probleemstelling met de belangrijkste stakeholders van waaruit je de oplossing dient te gaan zoeken. Als deze groep stakeholders de echte probleemstelling ook omarmen, heb je een vertrekpunt. En zo verder......
Bovenstaande komt voor de meeste leidinggevenden over als het werk van een organisatie of business consultant. Waarom krijgt deze groep vaak wel voet aan de grond bij managementteams/directieteams en besturen. Omdat zij dezelfde taal spreken, zich vaak spiegelen aan de diverse gremia en de cultuur begrijpen. De meeste architecten komen niet eens in de buurt. Daar ligt volgens mij dan ook de oplossing voor het probleem van de positionering van de enterprise architect of zoals Daan suggereert de chief architect binnen een organisatie. De organisatie c.q. business consultant is meer "one-of-the-boys" en redeneert vanuit dezelfde belevingswereld als zijn opdrachtgevers, hij bedient zich vaak van minder zware blauwe methodieken en blijft op een relatief hoog abstractieniveau steken. Dit bedoel ik niet negatief, maar dat is wat ik ervaar. Dat geeft niets, want het is een prima aanzet voor een probleemdiagnose. De enterprise architect daarentegen is gigantisch blauw en denkt in modellen en bedient zich van veel concretere methodieken. De EA wordt door opdrachtgevers als ICT-er gezien. Dat werkt tegen je, of de term chief architect dan wat gaat oplossen vraag ik mij hardop af.
De oplossing zou zijn dat de organisatie consultant cq. business consultant samen met de enterprise architect optrekt met de opdrachtgevers. Een van de grote meerwaarde voor de organisatie consultant is dat de EA veel dieper in de haarvaten van de organisatie zit en de consequenties veel beter kan inschatten als je gaat rommelen aan de organisatie inrichting. En ja, EA gaat dus over de gehele organisatie inrichting, ICT is wellicht een belangrijke aspect, maar zeker niet het enige.
Waar de enterprise architect voor moet uitkijken is dat besluitvorming naast de puur blauwe kant van de organisatie inrichting, ook gedreven wordt door macht en ego. Dat is een gegeven en daar moeten we ook niet spastisch over doen. Helaas merk ik dat veel organisaties wat meer blauw zouden mogen toelaten in de discussies over oplossingen voor veel lastige problemen die we met zijn allen willen oplossen. Een enterprise architect zou daar zeker een goede bijdrage aan kunnen leveren.

Reactie toevoegen
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.