Management

Dit is een bijdrage van Blueriq
Datamanagement
Frits van Endhoven

De toeslagenaffaire: ‘Computer says no’

'Systemen’ krijgen regelmatig de schuld van politici en ambtenaren'

7 januari 2021
Door: Blueriq, partner

'Systemen’ krijgen regelmatig de schuld van politici en ambtenaren'

Uit de verhoren van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag kregen ‘systemen’ regelmatig de schuld van de ondervraagde politici en ambtenaren. ‘Computer says no’. De catchphrase uit de Engelse satirische serie Little Britain is hier van toepassing. Als het systeem het niet kan, kan het niet. Wat de verhoren opnieuw glashelder maakten, was dat informatiesystemen bij de overheid gebouwd zijn voor de massa. Eem maatwerkgerichte aanpak, die bij toeslagen maar ook bij veel andere overheidsdiensten, veel problemen had kunnen voorkomen, is kennelijk niet mogelijk. Dat terwijl de technologie en processen al ruim voorhanden zijn.

Traditionele aanpak

Het is vooral een zaak van niet willen en veel minder van niet kunnen. En dat heeft alles te maken met de manier waarop veel overheden en ook bedrijven nog steeds te werk gaan bij hun ICT-projecten. We zien nog op veel te veel plekken een traditionele aanpak waarbij een project veel te lang duurt. Zo wordt er een gedetailleerde analyse gemaakt van de bestaande situatie, komt er een uitvoerige lijst van requirements, wordt er een uitgebreide beschrijving van de nieuwe situatie beschreven en deelt de organisatie uiteindelijk een enorm aanbestedingsdocument, dat door alle voorbereidingen op het moment van uitkomen al lang door de tijd is ingehaald.

Deze aanpak is bepalend geweest voor veel grote projecten bij overheden en bedrijven die desastreus zijn afgelopen. De overheid heeft weliswaar pogingen gedaan om hier verandering in te brengen, bijvoorbeeld via het Bureau ICT-toetsing - ingesteld in 2015 naar aanleiding van een advies van de Tijdelijke commissie ICT, onder voorzitterschap van Ton Elias. Maar ook dit hanteert in veel gevallen de traditionele meetlat waardoor innovatieve projecten die geen verre gedetailleerde en volledig uitgewerkte stip op de horizon plaatsen, maar praktische doelen voor de korte termijn stellen, een negatief advies krijgen. Dat terwijl zij laten zien hoe het in de toekomst zou moeten en nu al kan!

Met modelleren sneller vooruit

Willen projecten slagen, willen overheden maatwerk kunnen bieden aan burgers en bedrijven aan hun klanten, dan is een andere aanpak van ICT-voortbrenging vereist. Een iteratieve aanpak waarbij je applicaties niet codeert maar modelleert op basis van een zero code-benadering. Een aanpak waarbij de business aangeeft wat nodig is en de modelleur in heel korte tijd dankzij modelleren concrete functionaliteit levert. Dat is dan tegelijkertijd ook functionaliteit die je weer makkelijk aanpast zonder dat de hele applicatie negatief wordt beïnvloed. De applicatie is zo niet langer, zoals vroeger, een black box waar aanpassingen alleen mogelijk zijn als een developer ermee aan de slag gaat. Een wijziging is heel makkelijk door te voeren zodra de business erom vraagt.

Iteratieve aanpak

Dat deze aanpak werkt, blijkt uit onze ervaringen bij een grote uitvoeringsorganisaties die dit jaar verantwoordelijk was voor de uitvoering van verschillende COVID-19-regelingen. Uiteraard was er gezien de urgentie geen tijd om allerlei analyses uit te voeren en allerlei requirements tot in detail op te stellen. Er moest direct actie worden ondernomen en systemen gebouwd worden om bedrijven die steun nodig hadden, te faciliteren. De bestuurder van deze organisatie schetste tijdens het iBestuur-congres in september hoe dat gelukt was door een vernieuwende aanpak.

Groeimodel

Duidelijk is dat ICT-voortbrenging anders moet. Dat zal niet zonder slag of stoot mogelijk zijn. Zo kan het voor de ICT-afdeling als een bedreiging worden ervaren dat alles anders moet. Ook grote softwarehuizen en system integrators staan waarschijnlijk niet direct te trappelen. Daarnaast wordt vaak gewezen op de interne legacy die niet zomaar opgegeven kan worden. Dat klopt. Maar opgeven of vervangen is niet nodig. Koppelen kan wel. Kies voor een groeimodel waarbij je nieuwe functionaliteit koppelt aan legacy en de legacy langs deze weg waar mogelijk langzaam afschaalt.

Digitale dienstverlening is meer dan een offline proces één op één online brengen. Het gaat erom los te komen van je traditionele werkwijzen en digitale processen vanaf scratch vorm te geven met als uitgangspunt een optimale dienst leveren. Dat is de uitdaging voor de komende tijd.

Door : Frits van Endhoven, Blueriq

Reactie toevoegen