PC’s struikelen ook over millennium

19 maart 1998
Niet alleen mainframes en Cobol-programma’s raken door twee domme cijferposities van de kook. PC’s zijn evenmin immuun voor de gevreesde millenniumbom. Sterker nog: zelfs PC’s die recent zijn geproduceerd geven op 1 januari 2000 een verkeerde datum weer.
Op het eerste gezicht lijkt het een triviaal probleem. Per slot van rekening worden de meeste PC’s na drie jaar afgeschreven en vervangen. Toch zullen in het jaar 2000 nog miljoenen oudere PC’s in gebruik zijn. Bovendien mag worden verwacht dat consumenten en kleine bedrijven tweedehandscomputers willen blijven kopen. Apparatuur dat voor een groot deel niet in staat is de juiste datum weer te geven. Dit kan bedrijven voor moeilijkheden stellen.

Jan Libbenga

Hoe omvangrijk het probleem is valt moeilijk in te schatten. Uit een test van een Britse verzekeringsmaatschappij blijkt dat de meeste PC’s niet millenniumbestendig zijn. Deze systemen zijn na 2000 uiteraard nog wel bruikbaar, maar boekhouden en kalendering is er niet meer bij. Proefprogramma’s en shareware met ingebouwde tijdlimiet raken van slag.
Voor sommige PC’s is de oplossing heel eenvoudig: de gebruiker hoeft op 1 januari 2000 alleen maar één keer de juiste datum in te tikken. Maar voor veel bedrijven is dat niet de oplossing. Met name server-systemen zijn continu in bedrijf om cruciale bedrijfsinformatie beschikbaar te houden. Sommige computers zullen zelfs na een handmatige datumwijziging koppig de verkeerde datum blijven vermelden.
Het millenniumprobleem is ontstaan door de zuinige gegevensopslag aan het begin van de jaren zestig. In 1963 moest voor opslag op mainframes jaarlijks zo’n 100.000 dollar per megabit worden betaald. Daarom vond men het verstandiger om voor jaartallen twee posities te gebruiken: 1963 werd dus 63. Zou men vier cijfers nodig hebben gehad dan hadden bedrijven 33 procent meer opslagcapaciteit moeten reserveren.

Kostenfactor
Ondanks het feit dat organisaties zijn gaan werken met meer geavanceerde systemen, is het datumformaat niet aangepast. Gegevens van de nieuwere versies van de systemen moesten uitwisselbaar blijven met hun voorgangers. Ook de kostenfactor speelde een rol: om een systeem geschikt te maken voor de eeuwwisseling moeten alle datumvelden en vaak ook programmadelen worden aangepast. Die twee posities gooien nu roet in het eten. Als de teller verspringt – van ’99’ naar ’00’ – weten de meeste PC’s zich geen raad.
De actuele tijd in PC’s wordt bijgehouden door klokchips die op batterijen lopen, de zogenoemde real-time clock (RTC). Dankzij deze chip blijft de PC de juiste tijd aanwijzen, ook als de computer wordt uitgezet. De eerste PC’s beschikten niet over dergelijke chips, waardoor gebruikers elke keer de juiste datum en tijd moesten intikken. De volgende generatie PC’s – de 386, 486 en Pentium – werden standaard uitgerust met CMos chips die niet alleen systeeminformatie konden onthouden, maar ook de tijd en de datum.
Een tweede chip – Bios – heeft als taak de gegevens van de klokchip aan het besturingssysteem door te geven. Ook vult het Bios deze gegevens aan met het eeuwcijfer. De meeste oudere Bios-chips slaan die gegevens – ’19’ en ’99’ – in aparte geheugenvelden op. Daarom zal menige Bios op 1 januari 2000 terugschakelen naar het jaar 1900. Oudere besturingssystemen zoals Dos die 1900 niet herkennen, maken daar vervolgens 1980 van, het jaar dat de PC’s werden geïntroduceerd. Naast de echte klok bestaat er nog een klok, de virtuele klok, die begint te lopen zodra de PC wordt aangezet. Deze systeemklok ontleent zijn gegevens in eerste instantie aan de klokchip, eenmaal aangezet gaat hij zijn eigen gang. Worden de gegevens van de chipklok gewijzigd, dan zal het besturingssysteem dat pas opmerken als de PC opnieuw wordt gestart. Daarom zullen PC’s die op 31 december 1999 niet worden uitgezet op 1 januari 2000 de juiste datum vermelden. Totdat ze opnieuw moeten worden aangezet. Dan is het plotseling weer 1980 geworden. De kans dat de klokchip in de PC moet worden vervangen is niet erg groot.
Millenniumbestendige klokchips worden onder meer aangeboden door Dallas Semiconductor. Het installeren van zo’n klok is niet zonder risico, want men moet de CMos-module eerst alles over de PC vertellen. Wel kunnen met Norton Utilities oudere CMos-instellingen worden bewaard en opnieuw worden geïmplementeerd. In de meeste gevallen zal echter alleen het Bios hoeven te worden opgewaardeerd. Is het Bios een flitschip dan hoeft men alleen nieuwe software in te lezen. De meeste PC-leveranciers hebben dergelijke ’upgrades’ al op Internet gezet. De PC mag tijdens die inleesprocedure niet worden uitgezet.
Zelfs als het Bios en de klokchip tijdens de eeuwwisseling de correcte datum weergeven, wil dat nog niet zeggen dat daarmee alle problemen zijn opgelost.
Besturingssystemen als Windows 95, Windows NT, Dos, Windows 3.x, Linux, OS/2 Warp 3 en OS/2 Warp 4 zijn millenniumbestendig. Alleen onder Windows 3.x moet de File Manager (Winfile.exe) worden vervangen. Windows NT (versie 3.51 met Service Pack 5, versie 4.0 of hoger) zal het datumprobleem overigens automatisch corrigeren, evenals Windows 98.

Oplossing
Novell levert sinds kort softwarecorrecties voor het netwerkbesturingssysteem Netware 3.12 en Intranetware (Netware 4.11) via Internet. Oudere versies moeten eerst worden opgewaardeerd tot versies 3.12 en 4.11. Bij netwerken is het vaak een centrale server die voor alle PC’s de datum en tijd aangeeft. Wordt een verkeerde datum doorgegeven, dan zouden wachtwoorden niet meer kunnen werken, ook al zijn alle andere PC’s millenniumbestendig.
De meeste problemen kunnen worden verwacht met losse applicaties. Grote softwarebedrijven als Microsoft zijn dan ook druk bezig hun software op fouten te controleren. Bij pakketten als Excel, Access, Quattro of Quicken zullen de datumvelden tot vier posities moeten worden verlengd: 98 wordt dan 1998. Wel moet men opletten dat variabelen in berekeningen niet gaan verschuiven. Sommige bedrijven als New Art Technologies leveren gereedschap waarmee Excel rekenbladen of de bestanden van Access, DBase, Foxbase en Paradox worden gecontroleerd en waar nodig kunnen worden gecorrigeerd. Voor Netware en Windows NT intranets is er het pakket Check 2000 client/server, dat zowel de software als de hardware controleert.
Extra zorg verdient ook ’backup software’. Zo is het populaire Colorado voor Windows 3.x van Cheyenne niet millenniumbestendig, een correctie wordt pas in de loop van dit jaar verwacht. Exact levert aan klanten met een onderhoudscontract later dit jaar kosteloos aangepaste versies van zijn boekhoudprogramma Exact Dos 6.5, Globe/Dos en de complete Exact voor Windows 2.x, maar niet ieder softwarebedrijf is zo voortvarend. Symantec wil voor upgrades van zijn antivirus-software geld vragen. Behalve Norton Antivirus 4.0 kan geen van de huidige antivirus-pakketten na het jaar 2000 worden gebruikt.
Het bedrijf is in Californië al voor de rechter gesleept omdat advocaten vinden dat het bedrijf zijn klanten niet op kosten mag jagen.
Randapparatuur – modems, scanners en muizen – loopt geen gevaar. Voor zover deze apparaten over interne klokken beschikken, worden deze niet voor berekeningen gebruikt. Een uitzondering vormen multifunctionele printer/scanner/faxapparaten die een datum op inkomende of uitgaande berichten zetten. De meeste grote PC-fabrikanten in ons land hebben hun zakelijke klanten inmiddels op de hoogte gebracht van het millenniumprobleem.
Bedrijven als Dell en Compaq hebben software op hun Website gezet waarmee ook oudere systemen kunnen worden gecorrigeerd. Compaq rekent alle na oktober aangeschafte PC’s die niet de zogenoemde NSTL YMark2000-test doorstaan tot de garantieregeling. Voor oudere modellen zijn gratis Rom upgrades beschikbaar. Bedrijven als Hewlett Packard en IBM hebben voor hun klanten een uitgebreid witboek samengesteld. Tulip levert bij al zijn nieuwe PC’s gereedschap om het Jaar 2000-probleem op te lossen, inclusief de systemen die tijdens de millenniumwisseling blijven aanstaan.
Het grootste probleem vormt de onwetende consument die thuis een multimedia-PC heeft staan. Die zal via grootscheepse advertentiecampagnes op het naderende onheil moeten worden gewezen. PC-winkels zouden gratis of tegen geringe vergoeding PC’s moeten gaan testen. Een aantal PC-handelaren waaronder Correct is dat inderdaad van plan.
Gratis testprogramma’s

Een simpel testje is voldoende om te controleren of de PC de eeuwwisseling doorstaat. Eerst moet de PC in Dos worden opgestart, waarna via de commando’s Date en Time als datum 12-31-1999 en als tijd 23:59 moeten worden ingevoerd. Daarna moet de PC enkele minuten worden uitgeschakeld. Na een herstart moet onder Dos de huidige datum worden opgevraagd. Dat zou 01-01-2000 moeten zijn, maar de kans is groot dat als jaartal 1990, 1980 of zelfs 1983 wordt vermeld. Men kan de PC ook laten testen met een aantal gratis programma’s. Informatie hierover, plus aanvullende gegevens over leveranciers en de oplossingen die zij aandragen, vindt u op het Internet-adres van de AG-Nieuwsdienst:
www.automatiseringgids.nl/nieuws/nieuws.
html
Welk Bios?

Bij de meeste PC’s kan het Jaar 2000-probleem met een simpele Bios upgrade snel worden verholpen. Een Bios-vervanging voor 386 PC’s wordt moeilijk, maar voor de meeste 486 en Pentium-PC’s zijn wel ’upgrades’ te krijgen. In het uiterste geval zal echter het complete moederbord moeten worden vervangen. Ami Bios-versies van na 15 juli 1995 hoeven niet te worden vervangen, Award Bios-chips van voor 16 april 1995 ook niet. Hier hoeft de gebruiker alleen maar de CMos-instellingen te wijzigen en de PC opnieuw op te starten. Bij latere Bios-versies – van 26 april 1994 tot 31 mei 1995 – werkt deze correctie niet. Van MR Bios zijn versies 3.42 en hoger geschikt voor het jaar 2000. Voor Phoenix geldt dit voor versies van na 6 februari 1995; versies 6.0 of hoger geven geen problemen. Is een normale Bios ’upgrade’ niet mogelijk dan zijn er nog andere mogelijkheden. Op Internet zijn verschillende geheugenresidente programma’s te krijgen die foutieve data kunnen corrigeren. Een dergelijk programma is Year2000.com van Tom Becker. De commerciële versie Y2KPCPro kost 49.95 dollar. Bij de Internet site van het bedrijf Computerexperts kan een demo van de Millennium Bug Toolkit worden opgehaald. 4X Inc. levert commerciële versies voor 79 dollar. Het is echter niet verstandig nu al op dergelijke aanbiedingen in te gaan omdat mag worden verwacht dat PC-fabrikanten met gratis oplossingen komen. Dell levert al geheugenresidente programma’s voor oudere systemen. Dit soort ’patches’ heeft echter wel als nadeel dat ze in het bestand CONFIG.SYS moeten worden opgenomen en gebruikers dergelijke instellingen makkelijk kunnen wijzigen. Daarnaast zijn er ook Bios-chips – zoals de Award v.4.5x – die geen wijzigingen buiten een bepaald tijdvak toestaan. Zo’n Bios moet worden vervangen.
Schrikkeljaar is extra probleem
Een ongeluk komt zelden alleen. Sommige computers en applicaties struikelen over het zogenoemde schrikkeljaar-probleem. Jaren die kunnen worden gedeeld door vier zijn schrikkeljaren, maar jaren die door honderd kunnen worden gedeeld zijn dat niet, tenzij ze door vierhonderd kunnen worden gedeeld. En dat is het geval met het jaar 2000. Sommige programmeurs hebben dit over het hoofd gezien, waardoor er alsnog problemen kunnen ontstaan. Er zijn testprogramma’s die controleren of het Bios ook het schrikkeljaar correct weergeeft. Men kan dit echter ook zelf nagaan door onder Dos als datum 02-29-2000 in te tikken en op Enter te drukken. Wanneer er een foutmelding verschijnt zal het Bios moeten worden vervangen. Bij boekhoudprogramma’s kunnen termijnen verkeerd worden berekend en kan de computer zich in de dag van de week vergissen. Op 31 december 2000 denken dergelijke programma’s dat het 1 januari 2001 is. Het Britse bedrijf Greenwich Mean Time, dat in opdracht van de Britse overheid onderzoek verricht naar het millenniumprobleem, heeft in vijf procent van vierduizend onderzochte softwarepakketten schrikkeljaarfouten ontdekt. Er is trouwens kans dat er al ver voor het jaar 2000 problemen zullen ontstaan. Zo is gebleken dat in sommige applicaties de aanduiding ’99’ ’onbepaald’ of ’eindig’ betekent. Dergelijke programma’s zullen niet in staat zijn om berekeningen uit te voeren waarin het getal 1999 voorkomt. Unix-systemen houden er in 2038 mee op. Deze computers tellen seconden in een 32-bit code met 1 januari 1970 als startdatum. In 2038 zit die code helemaal ’vol’. Een groot probleem is dit echter nauwelijks, omdat de meeste Unix-systemen tegen die tijd zijn vervangen. Gebruikers van Apple-computers hoeven zich geen zorgen te maken: alle Macintosh-computers, ook oudere Macs, komen de eeuwwisseling zonder kleerscheuren door en zijn ook daarna nog in lengte van jaren te gebruiken. Apple doet nog wel onderzoek naar zijn software.
 
Lees het hele artikel
Je kunt dit artikel lezen nadat je bent ingelogd. Ben je nieuw bij AG Connect, registreer je dan gratis!

Registreren

  • Direct toegang tot AGConnect.nl
  • Dagelijks een AGConnect nieuwsbrief
  • 30 dagen onbeperkte toegang tot AGConnect.nl

Ben je abonnee, maar heb je nog geen account? Neem contact met ons op!