Innovatie & Strategie

Branche
Internet Explorer

Microsoft in het nauw gedreven

Justitieel onderzoeker Lessig noemde softwaregigant ’een bedreiging voor de politieke vrijheid’.

8 januari 1998

Koppelverkoop van de browser Internet Explorer en het besturingssysteem Windows 95 van Microsoft is voorlopig niet toegestaan. Dat heeft het Amerikaanse ministerie van Justitie bepaald. Het departement zit Microsoft op de hielen omdat het concern zijn toch al dominante marktpositie op ontoelaatbare wijze zou hebben versterkt. Hoe ver reikt de macht van Microsoft en andere grote spelers in de branche?

Maandag 13 januari begint in Washington een hoorzitting die drie dagen gaat duren. Dan mag Microsoft uitleggen waarom het Web-bladerprogramma Internet Explorer 4.0 en het besturingssysteem Windows 95 niet zomaar van elkaar kunnen worden gescheiden, zoals het Amerikaanse ministerie van Justitie Microsoft had opgedragen.

Eind december demonstreerde een rechter in Washington hoe in amper negentig seconden Internet Explorer van een PC kon worden verwijderd. Weliswaar ging het om IE 3.02 en niet om de nieuwste versie 4.0, maar rechter Thomas Penfield Jackson begreep niet waarom IE 4.0 niet even makkelijk kon worden gedeïnstalleerd.

Jan Libbenga

Brad Smith van Microsoft zegt dat het ’strippen’ van de browser uit Windows 95 niet zo eenvoudig is. Met 14 miljoen regels computercode is het besturingssysteem volgens hem ruim zeven maal groter dan de programmatuur die de Federal Aviation Administration gebruikt voor de luchtverkeersleiding. Microsoft beschouwt Internet Explorer als een integraal onderdeel van het besturingssysteem.

Het programma zal met de aanstaande nieuwe versie Windows 98 volledig zijn verweven. Van justitie mag Microsoft echter computerfabrikanten niet langer contractueel verplichten Internet Explorer mee te leveren met zijn besturingssysteem. Dat zou namelijk in strijd zijn met afspraken die het bedrijf in 1995 met justitie heeft gemaakt.

Monopolist
Als monopolist op het gebied van besturingssystemen heeft Microsoft een voorsprong op concurrerende bedrijven. Wordt standaard een browser met het besturingssysteem meegeleverd dan maken andere softwarefabrikanten (lees: Netscape) vrijwel geen kans meer. Of er sprake is van koppelverkoop zal nader onderzoek moeten uitwijzen.

Justitie heeft als hoofdonderzoeker Lawrence Lessig benoemd, hoogleraar rechten aan de Harvard Universiteit. Die krijgt tot 31 mei de tijd het onderzoek af te ronden. Microsoft is niet blij met de benoeming van Lessig. De softwaregigant vindt hem vooringenomen. In een juridisch tijdschrift heeft Lessig Microsoft al eens aangemerkt als ’een bedreiging voor politieke vrijheid’.

Het besluit van justitie komt voor Microsoft zeer ongelegen. Niet alleen dreigt de introductie van Windows 98 opnieuw te worden uitgesteld, iets wat het bedrijf overigens ontkent, ook zou Microsoft de browser uit de huidige versie van Windows 95 (versies 2 en 2.5) moeten verwijderen.

Om aan de eisen van de rechter tegemoet te komen had Microsoft aanvankelijk drie oplossingen bedacht: er zouden twee versies van Windows 95 worden uitgebracht, een met Internet Explorer en de oorspronkelijke versie van Windows 95 zoals die twee jaar geleden met herstelde fouten is verschenen. Daarnaast konden OEM’s een lijst krijgen van tweehonderd dynamic link libraries (DLL’s) die kunnen worden verwijderd. Het probleem is dat Windows 95 dan niet meer werkt.

Justitie vond de oplossingen onaanvaardbaar en dreigde met een dwangsom van 1 miljoen dollar per dag. „Het enige dat we hebben gevraagd is een versie van Windows 95, waarin de browser niet voorkomt”, verklaarde een woordvoerder van justitie. Een optie die door justitie zou zijn gesuggereerd is het pictogram van de browser van het bureaublad te halen, maar Microsoft vindt dat even onzinnig als ’het plakken van een ijzeren plaat over een autoradio’.

Integraal
De grote vraag is natuurlijk of IE 4.0 moet worden opgevat als een integraal onderdeel van Windows 95. Dat was het in elk geval niet in 1995. De toenmalige Internet Verkenner (1.0) stond op de CD-Rom Microsoft Plus die de consument apart moest aanschaffen. „Een autoband is ook geen integraal onderdeel van een auto”, zegt Ed Black, directeur van de Computer & Communications Industry Association, die justitie heeft geholpen bij de voorbereidingen van het onderzoek. „Autobanden kun je van iedereen kopen.”

De automatiseringsbranche lacht in zijn vuistje, want slechts weinigen gunnen Microsoft een nog groter marktaandeel. Netscape lanceerde op de valreep van 1997 dan ook de campagne ’Customer Choice’, waarbij Web-gebruikers instructies krijgen hoe ze IE 4.0 kunnen vervangen door Navigator.
Met behulp van de knop ’Netscape Now’ kunnen Web-gebruikers vanaf verschillende sites de browser van Netscape installeren. Het bedrijf overweegt nu zelfs om de ’standalone’ versie vrij te geven. Samen met Sun Microsystems en de voormalige presidentskandidaat Bob Dole (directeur van de lobbyfirma Verner Liipfert) heeft Netscape tevens een belangenorganisatie opgericht met de veelzeggende naam Council for a Competitive Electronic Marketplace.

Ook Jody Powell, de voormalige persvoorlichter van president Carter, en nu hoofd van de lobby-organisatie Powell-Tate, richt een belangenvereniging op die zich zal weren tegen Microsoft. En daar blijft het niet bij.

Een aantal Amerikaanse deelstaten overweegt juridische stappen tegen Microsoft te ondernemen wegens schending van de antimonopoliewetgeving. Openbare aanklagers van onder meer Florida, Illinois, Minnesota en New York hebben documentatie opgeëist van concurrenten van Microsoft over de commerciële praktijken in de sector.

In Europa loopt een onderzoek van de Europese Commissie naar het reilen en zeilen van de firma. Microsoft heeft sterke verdedigers nodig, want behalve Lessig heeft het ministerie van Justitie dezer dagen ook nog eens een beroep gedaan op procureur David Boies, die een cruciale rol heeft gespeeld in de antitrustzaak tegen IBM.

Veel vrienden lijkt de softwarereus dus niet meer te hebben. Alleen PC-fabrikanten Compaq, Packard Bell en Dell hebben te kennen gegeven dat zij PC’s zullen blijven leveren met zowel Windows 95 als Internet Explorer 4.0. Beleggers zijn er dan ook niet gerust op. Sinds begin december zijn de aandelen van Microsoft met elf procent gekelderd, een verlies van 4 miljard dollar.

Gebeten hond
Dat Microsoft nu plotseling de gebeten hond is heeft alles te maken met de visie die Amerikaanse politici hebben op de vrije markteconomie. De huidige antitrustwetgeving is nog altijd grotendeels gebaseerd op de Sherman Act uit 1890 en tal van antitrustmaatregelen die met name in de jaren zeventig en tachtig zijn afgekondigd. Sommige van die maatregelen hebben niet in het voordeel gewerkt van de consument, noch hebben ze de concurrentiepositie van bedrijven versterkt.

Onder Ronald Reagan is de regelgeving dan ook afgezwakt. Antitrustadvocaten zijn tegenwoordig niet meer zo bang dat marktmonopolisten te hoge prijzen berekenen voor hun producten. PC-fabrikanten hebben jarenlang nauwelijks iets hoeven te betalen voor het recht MS-Dos en Windows 3.x op hun PC’s te installeren. Microsoft ving daarmee twee vliegen in een klap. Niet alleen waren veel fabrikanten bereid licenties af te sluiten met Microsoft, ook kon op deze manier de piraterij worden voorkomen. Zou Microsoft een hogere prijs hebben gevraagd voor zijn besturingssysteem, dan zouden sommige fabrikanten PC’s zonder besturingssysteem hebben geleverd en zou de consument worden aangemoedigd een illegale kopie op de kop te tikken.

Toch besloot justitie in te grijpen. Doordat Microsoft zijn software vrijwel gratis weggaf, kregen concurrerende bedrijven nauwelijks een kans meer. Microsoft moest zijn licenties weer op een normale manier verkopen. Sindsdien is de Amerikaanse overheid alleen maar kritischer geworden.

Een jaar geleden besloot de Federal Trade Commission (FTC) dat de twee gefuseerde farmaceutische bedrijven Ciba Geigy en Sandoz hun gentherapieactiviteiten moesten beëindigen omdat zij een te dominante positie zouden krijgen; nieuwe biotechbedrijven moesten ook een kans krijgen. Om dezelfde reden mocht Microsoft in 1995 het bedrijf Intuit niet overnemen.

Microsoft is niet het enige automatiseringsbedrijf dat door justitie in de gaten wordt gehouden. Er loopt ook een onderzoek naar chipmonopolist Intel.

Niet alleen Amerikaanse politici trekken ten strijde tegen marktmonopolies. Europese politici doen dat ook. Zo dwong de Europese Commissie televisieproducent Endemol zijn aandeel in de Holland Media Groep terug te brengen en onderzocht Europees Commissaris Karel van Miert van concurrentiezaken of het zevenjarig contract dat Sport7 exclusief met de KNVB had gesloten wel door de beugel kon.

Tot nu toe heeft Microsoft de meeste antitrustzaken zonder kleerscheuren doorstaan. Het eerste federale onderzoek naar het bedrijf dateert van 1989. De Federal Trade Commissie kreeg toen lucht van het voornemen van Microsoft de ontwikkeling van Windows voor het besturingssysteem OS/2 tijdelijk te bevriezen. Het besturingssysteem OS/2 zou Microsoft samen met IBM ontwikkelen.

Speelruimte
Veel speelruimte werd de FTC door justitie niet gegund en toen het onderzoek eenmaal goed op gang was gekomen konden IBM en Microsoft het al niet meer met elkaar vinden. Niet gehinderd door enige kennis van zaken bleef de FTC spitten, vooral nadat Microsoft fusiebesprekingen had gevoerd met Novell. Dat laatste gebeurde kort nadat Novell Digital Research had overgenomen, een bedrijf dat de Dos-variant DR-Dos had ontwikkeld.

Toen de FTC na drie jaar nog niets concreets boven tafel had gekregen, besloot justitie het onderzoek zelf maar voort te zetten. Onder meer omdat er steeds meer kritiek kwam op de wijze waarop Microsoft marktaandeel probeerde te veroveren.

Omdat Microsoft het populairste besturingssysteem ter wereld ontwikkelt, kreeg het bedrijf vertrouwelijke informatie toegespeeld over toekomstige ontwikkelingen bij concurrenten. Wie als schrijver van toepassingssoftware al in een vroeg stadium bekend is met de geheimen van een besturingssysteem, heeft een forse voorsprong op zijn concurrenten. Zeker als de officiële scheiding tussen de ontwikkelafdelingen van Microsoft en voor besturingssoftware en applicaties ook nog eens zo lek blijkt te zijn als een mandje.

Deze zogenoemde kerk-en-staat-kwestie leidde – samen met de beschuldiging dat Microsoft wurgcontracten met hardwarefabrikanten sloot – tot een aantal schikkingen met justitie. Microsoft was allang blij dat het geen zware boetes hoefde te betalen. Een scheiding van kerk en staat werd het bedrijf evenmin opgelegd. Kort daarna laaide de kritiek opnieuw op.

Online-giganten America Online en Compuserve vonden het onaanvaardbaar dat Microsoft de software voor zijn eigen informatiedienst Microsoft Network (MSN) met het besturingssysteem Windows 95 meeleverde. Justitie greep echter niet in. Uiteindelijk kwam Microsoft de informatiediensten tegemoet door hun software met Windows 95 te bundelen.

Herhaling
De geschiedenis lijkt zich nu weer te gaan herhalen met browsers. Navigator van Netscape wordt immers niet met Windows 95 meegeleverd. Sterker nog: IE 4.0 is straks zo verweven met het besturingssysteem dat het weinig zin heeft een andere browser te installeren. Microsoft realiseert zich maar al te goed dat browsers huidige besturingssystemen overbodig maken.

Over enige tijd zullen alle handelingen op de PC via het browserscherm worden verricht, zelfs tekstverwerkers en rekenbladen lopen gevaar. Door de integratie van zijn browser met Windows 95 hoopt Microsoft die ontwikkeling voor te zijn. Justitie wil daar nu een stokje voor steken. De consument moet kunnen kiezen.

Vanaf Windows 98 zit de consument opgescheept met een geïntegreerde browser, ook al heeft hij helemaal geen interesse voor het Internet. Een alternatief is er echter niet.

Microsoft zegt dat het integratieverbod betekent dat Amerikaanse technologiebedrijven niet langer mogen innoveren. Maar justitie wil met dit verbod juist kansen scheppen voor innovatie. De browseroorlog die Microsoft met Netscape uitvecht, is daarbij eigenlijk van ondergeschikt belang.

Netscape gaat niet failliet als zijn browser niet meer zou worden verkocht. Ooit haalde het bedrijf 50 procent van zijn omzet uit browserlicenties, nu is dat nog slechts 18 procent. Het bedrijf richt zich liever op server- en middlewareproducten. Nee, veel belangrijker is de vraag of met het browsermonopolie nieuwe bedrijven nog kansen krijgen toepassingen te ontwikkelen voor het besturingssysteem van Microsoft.

Windows is een standaard geworden, iets dat nog niet echt tot Microsoft lijkt te zijn doorgedrongen. Het toont aan dat het hoog tijd wordt dat Windows 95 serieuze concurrentie krijgt op de markt voor besturingssystemen. Microsoft heeft zich enorm ingespannen voor zijn browser, maar dan wel onder druk van zijn rivaal Netscape. Was het onderliggende Windows maar even goed.

Op markten waar Microsoft zich nog moet bewijzen, zoals die voor werkstations, levert het bedrijf met het robuuste Windows NT dan ook aanzienlijk betere prestaties. Het worden dus spannende maanden voor Microsoft en de gehele branche. Ook andere marktmonopolisten als Intel en Cisco komen misschien nog voor zeer onaangename verrassingen te staan.

De lange adem van het Amerikaanse ministerie van Justitie
Juni 1990 u The Federal Trade Commission begint een geheim onderzoek naar de ontwikkeling van OS/2 en Windows door Microsoft en IBM.
Augustus 1993 u De FTC draagt het onderzoek over aan het Amerikaanse ministerie van Justitie.
Juli 1994 u Microsoft treft een schikking met justitie. Het bedrijf belooft PC-fabrikanten geen wurgcontracten meer te zullen opleggen.
Oktober1994 u Microsoft kondigt de overneming aan van Intuit Inc., de fabrikant van het boekhoudprogramma Quicken.
Februari 1995 u Rechter Stanley Sporkin vindt dat de schikking tussen justitie en Microsoft niet ver genoeg gaat. De regeling wordt opnieuw bekeken.
April 1995 u Justitie blokkeert overneming Intuit.
Augustus 1995 u Justitie besluit het onderzoek naar mogelijke overtredingen van de antimonopoliewetgeving te verlengen. Gedwongen winkelnering is niet langer toegestaan. Licenties voor besturingssystemen mogen niet worden gekoppeld aan andere softwareproducten.
Juni 1995 u Justitie begint een onderzoek naar de koppelverkoop van Windows 95 en zijn online-dienst Microsoft Network (MSN). Bij justitie is men van oordeel dat rechter Sporkin zijn boekje te buiten is gegaan. De antitrustschikking met Microsoft moet door een andere rechter worden beoordeeld.
Juli 1996 u Caldera Inc., een softwarebedrijf van voormalige werknemers van netwerkspecialist Novell, deponeert een klacht bij de antitrustafdeling van justitie.
Augustus 1996 u Netscape vraagt justitie op te treden tegen de agressieve wijze waarop Microsoft zijn Internet Explorer 3.0 promoot.
September 1996 u Justitie begint een onderzoek naar de mogelijke koppelverkoop van IE 3.0 en Windows 95.
April 1997 u Justitie wil van Microsoft bijzonderheden horen over de voorgenomen acquisitie van WebTV Networks.
Juni 1997 u Drie Amerikaanse senatoren vragen de Federal Trade Commission te onderzoeken of Microsoft zich houdt aan de antitrustafspraken van 1995.
Augustus 1997 u Microsoft mag van justitie WebTV Networks overnemen. Tegelijkertijd begint het departement een onderzoek naar de overneming van het softwarebedrijf VXtreme en de belangen van Microsoft in Realnetworks, VDOnet en Apple.
Oktober 1997 u Verschillende openbare aanklagers van Californië, New York, Texas, Massachusetts en Connecticut beginnen een onderzoek naar de manier waarop Microsoft IE 4.0 aan fabrikanten probeert te slijten. Ook de Europese Commissie begint een onderzoek. Consumentenadvocaat Ralph Nader kondigt een conferentie aan over de wereldheerschappij van Microsoft.
December 1997 u Microsoft mag tot nader onderzoek computerfabrikanten niet langer contractueel verplichten Internet Explorer mee te leveren met zijn besturingssysteem.

 
Lees het hele artikel
Je kunt dit artikel lezen nadat je bent ingelogd. Ben je nieuw bij AG Connect, registreer je dan gratis!

Registreren

  • Direct toegang tot AGConnect.nl
  • Dagelijks een AGConnect nieuwsbrief
  • 30 dagen onbeperkte toegang tot AGConnect.nl

Ben je abonnee, maar heb je nog geen account? Laat de klantenservice je terugbellen!