Architectuur zonder bureaucratie

19 oktober 2011

Agilepraktijken, zoals ‘Agile Software Development’ en ‘Agile Testing’, staan de laatste jaren sterk in de belangstelling. Het onderwerp komt aan de orde in talloze boeken, tijdschriften, conferenties, uitspraken van gezaghebbende deskundigen en de diensten van diverse zakelijke dienstverleners. Het Landelijk Architectuur Congres wijdde in 2010 een gehele ‘track’ aan ‘agile architectuur’.

Agilepraktijken stellen de rol van de architect en van architectuur ter discussie. Zo poneerden in de Automatisering Gids van 10 juni 2011 de auteurs van het artikel ‘Architectuur en agile: ongelukkig huwelijk?’ de vraag of agile en architectuur wel samengaan. Ze zijn van mening dat architectuur en agile uitstekend kunnen samenleven, mits de architect zich dienend opstelt tegenover het ontwikkelteam en de architectuur kan ontstaan tijdens het softwareontwikkelproces. De auteurs lijken zich met hun conclusie te beperken tot ‘Agile Software Development’ en softwarearchitectuur.

Niet alleen bij Agile Software Development, maar ook in breder verband wordt het bedrijven van architectuur soms als te bureaucratisch ervaren. Voorbeelden van de gevoelde knelpunten zijn:

  • de ambitie om in één keer een bedrijfsbrede en gedetailleerde architectuurblauwdruk (‘Big Design Up-front’) op te stellen;
  • langdurig overleg met de betrokken partijen;
  • geringe beïnvloedingsmogelijkheden voor de opdrachtgever;
  • onvoldoende mogelijkheden voor de architect om te reageren op relevante gebeurtenissen;
  • weinig zicht op voortgang;
  • ongemakkelijke communicatie tussen bedrijfsarchitecten en softwarearchitecten;
  • uitgebreide en moeilijk leesbare rapporten;
  • een resultaat dat bij oplevering al is verouderd.

Architectuur en agile mogen dan uitstekend kunnen samenleven, gezien de genoemde knelpunten blijkt er in de praktijk nog weinig sprake van een goed huwelijk.

De heersende opvattingen over Agile Software Development zijn in 2001 verenigd in het ‘Manifesto for Agile Software Development’. Het manifest is een reactie op bestaande, als te bureaucratisch ervaren methoden voor softwareontwikkeling. Het succes van Agile Software Development en de soms als problematisch ervaren rol van architectuur nodigen uit te onderzoeken of het bedrijven van architectuur baat heeft bij het toepassen van het gedachtegoed van het Agile Manifesto. Het is verleidelijk om de kernwaarden en de principes van het manifest een-op-een te gebruiken bij het vormgeven van agile architecting. Echter, bij het bedrijven van architectuur spelen ook onderwerpen een rol die van minder direct belang zijn voor softwareontwikkeling. Bij een een-op-eenvertaling zouden deze onderwerpen onvoldoende aandacht krijgen.

Architectuur is geschikt als instrument om te borgen dat wijzigingen in de organisatie en de toe te passen hulpmiddelen aansluiten bij de doelstellingen van de organisatie. Met architectuur in deze rol is het bedrijven van architectuur een continu proces in de steeds veranderende werkelijkheid van een organisatie. Zo is een bedrijfsarchitectuur voortdurend in ontwikkeling als antwoord op bedrijfsvraagstukken die zich hebben aangediend of nog worden verwacht.

Over het algemeen vinden de in de tijd noodzakelijke architectuuraanpassingen en uitbreidingen plaats in projectverband. Soms is het enige doel van een dergelijk project het aanpassen of uitbreiden van de bestaande architectuur. Vaker is het bedrijven van architectuur onderdeel van een project met een breder doel, zoals een organisatieverandertraject of de realisatie van een softwareproduct. In alle gevallen moet de architectuur aansluiten bij de bestaande organisatie op strategisch, tactisch en operationeel niveau.

De aansturing door de diverse besluitvormingsniveaus van een organisatie maakt het bedrijven van architectuur onderdeel van architecture governance en daarmee direct afhankelijk van de bedrijfsvoering. Het vormgeven van agile architecting vraagt daarom niet alleen om aandacht voor het bedrijven van architectuur zelf, maar ook om een integrale benadering die alle relevante bedrijfskundige aspecten aan de orde stelt. Een van de in het kader van ‘agility’ interessante theorieën uit de bedrijfskunde is sociotechniek (zie kader).

Het uitwerken van het gedachtegoed van het ‘Manifesto for Agile Software Development’ en van een bedrijfskundige theorie zoals sociotechniek, biedt de mogelijkheid tot het opstellen van een ‘Manifesto for Agile Architecting’. Kernwaarden uit dit manifest zouden kunnen zijn:

  • Complexe taken in een eenvoudige organisatie hebben de voorkeur boven eenvoudige taken in een complexe organisatie (De Sitter).
  • Bijsturen naar aanleiding van de eerste resultaten, nieuwe inzichten of een gewijzigde werkelijkheid, heeft de voorkeur boven het volgen van een ‘Big Design Up-front’.
  • Direct bruikbare resultaten zijn belangrijker dan uitgebreide documentatie.

Kortom, het succesvol toepassen van agile architecting vereist dat alle betrokkenen beschikken over hetzelfde beeld van agile architecting en duidelijke keuzes maken uit de waaier van mogelijkheden. Er zijn verschillende goede inspiratiebronnen. Het Agile Manifesto is vooral geschikt voor het vormgeven van het agileteamproces. Een bedrijfskundige theorie zoals sociotechniek is interessant vanwege de bedrijfskundige aspecten.

 
Lees het hele artikel
Je kunt dit artikel lezen nadat je bent ingelogd. Ben je nieuw bij AG Connect, registreer je dan gratis!

Registreren

  • Direct toegang tot AGConnect.nl
  • Dagelijks een AGConnect nieuwsbrief
  • 30 dagen onbeperkte toegang tot AGConnect.nl

Ben je abonnee, maar heb je nog geen account? Neem contact met ons op!